ship-builder, naval constructor.
Հարկեցաւ ազդ առնել յաշխարհն նաւագործաց, յորում էին արուեստաւորք յոյժ հմուտք. (Ճ. ՟Գ.։)
inauguration, dedication, consecration;
feast, festival, rejoicing;
cf. Խթումն;
առնել զ—իս շինուածոյ, to inaugurate a building;
—իս առնել սեղանոյն, to dedicate or consecrate an altar.
Կատարեցաւ տաճարն, եւ արարին նաւակատիս տանն տեառն մեծաւ ուրախութեամբ։ Ի նաւակատիս տանն տեառն։ Եղեն յայնժամ նաւակատիքն յերուսաղէմ։ Ի նաւակատիս սեղանոյն։ Այս է օրէն նաւակատեաց սեղանոյն՝ յաւուրն, յորում օծ զնա։ Շինեալ իցէ տուն նորաշէն, եւ ոչ արարեալ իցէ նմա նաւակատիս։ Գալ ի նաւակատիս պատկերին, զոր կանգնեաց արքայն նաբուքոդոնոսոր։ Երթիցուք ի գաղգաղա, եւ արասցուք նաւակատիս թագաւորութեան.եւ այլն։
Արարին նաւակատիս մեծ հարսանեաց՝ փեսայութեան դերանկին (յերկրորդ նուագի). (Արծր. ՟Գ. 3։)
sea-faring;
navigator, voyager.
naval engagement;
mock sea-fight, naumachy.
Էր եւ տուն մեծ, յորում գրեալ էր նաւամարտութիւն քսերքսի ընդ աթենացիս. (Պտմ. աղեքս.։)
captain, commander.
to steer a ship.
Զիմանալի զիշխանն եւ զառաջնորդն եւ զնախկինն, յորմէ այլքն տիրին եւ վարին եւ նաւաստին։ Ընդ նաւաստողին՝ միայն ընդ գեղեցկութիւն հրաշացեալ է (անմիտն), ոչ ընդ գործն. (Փիլ. իմաստն. եւ Փիլ. նխ. ՟Ա։)
cf. Նաւատորմիլ.
Հերակլեայ ա՛յլ յունական նաւատորմիղս տանել ընդ իւր. (Եւս. քր.։)
cf. Նաւատորմիլ.
Հերակլեայ ա՛յլ յունական նաւատորմիղս տանել ընդ իւր. (Եւս. քր.։)
to sail, to navigate, to go to sea;
cf. Հողմ.
Ամենայն կազմածովք պատրաստ լինել ի նաւարկել։ Հարցեալ՝ թէ յո՛ ուրեք նաւարկիցէ։ Առագաստ ձգեալ՝ նաւարկել ի հայս կամէին. (Եւս. քր. ՟Ա։)
naphtha.
որ եւ յայլ լեզուս՝ նաֆթ, նա՛ֆթի, նա՛ֆթիա, նըֆթ, նիֆթ, նէֆթ եաղը. νάφθη, -θα, -θας naphtha. Ազգ կպրոյ՝ լոյծ եւ դիւրավառ եւ դժուարաշէջ, որ եւ ԱՆՇԷՋ ասի առ յոյս ἅσφαλτος bitumen, pix.
navigator;
passenger;
cf. Նաւաստ;
—ք արգեայ, the Argonauts.
Ամբոխեալ նաւորդքն ի ծովէն՝ ընկեցին վիճակ յովնանու. (Երզն. մտթ.։)
cf. Նաւուղղակ.
Ծովու ալեկոծութիւնք հարկանին նաւուղղին յուղղընթաց ճանապարհէն. (Եփր. աւետար.։)
Եւ ոչ զնաւուղիղ գովեմ, որ փոխանակ զօրանալոյ առ նաւեալսն՝ ործացեալ եւ լքեալ. (Բրս. յուդիտ.։)
Նաւուղիղքն՝ որք յուսահատին ի ծովու, զնաւն հողմո՛յն մատնեն։ Նաւուղիղն արտաքսեցաւ ի նաւէն, եւ կուրն ոչ ընկղմեցաւ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 9. եւ Ոսկ. ի մելիտ.։)
cloak, mantle;
monk's long mantle;
cope, chasuble.
Ի վերայ սկուտեղն կայր նափորտ մի բեհեզեայ ծալեալ եւ եդեալ։ Նափորտն բեհեզեայ, եւ գունդն ոսկի՝ որ կայր ի վերայ նափորտին, նշանակէ մինն զքահանայութիւն, եւ միւսն զթագաւորութիւն. (Փարպ.։)
to cause to transgress or to sin, to induce to crime.
Յանցոյց զնոսա Ահարոն յոտնահարութիւն թշնամեաց իւրեանց. (Ել. ՟Լ՟Բ. 25. (յն. ցրեաց, կամ քայքայեաց)։)
Ոչ յանցուցանէ զնոսա այս երկիւղ (մահու), յորժամ ոչ կան մնան ի նմին. (Եփր. համաբ.։)
envy, rancour;
ill-will.
Երազք եւ հմայք եւ յուռթք եւ յաչաղանք (կամ աչաղանք) եւ դիւթութիւնք. (Կանոն.։)
cf. Յաչաղիմ.
Եթէ յաչաղես զփրկութիւն ողորմելոցն, անմարդի ես. (Փիլ. յովն.։)
Մի՛ յաչաղէք (զիս) յերանելի յուսոյն. (Բրս. գորդ.։)
envious, jealous, malicious, malevolent;
fascinating, bewitching, enchanting.
Դեղահատուացն, յաչաղկոտացն, յուռթիցն։ Ասեա, թէ (ի) յաչաղկոտէ հիւանդացեալ է. (Կանոն.։)
to be sure, certain, assured, tranquillized.
Յանդորրութեան կեանս յապահովանայր երկիրս Հայոց։ Երկիրս Հայոց յապահովանայր ի հինիցն պարսից. (Արծր. ՟Ա. 13։ ՟Բ. 1։)
very patient, very hopeful, long-suffering.
(լծ. հյ. ապա՝ այլ. եւ թ. եափճա ) Որ յապաղէ կամ յերկարէ զյոյս իւր. երկայնամիտ. անշփոթ.
to defer, to put off, to procrastinate, to prorogue;
to retard, to hinder, to stop, to protract, to delay;
to prolong, to lengthen;
to temporize;
cf. Յապաղիմ.
ՅԱՊԱՂԵՄ, եցի. չ. χρονίζω, μένω, ἁναμένω, ὁκνέω, βραδύνω, μέλλω moror, maneo, tardo, cunctor. որ եւ ՅԱՊԱՂԻՄ. Յամենալ. յամել. դանդաղիլ. յուլանալ. յետնիլ. տնտնալ, ուշանալ, ետ մնալ.
to delay, to tarry, to remain;
to linger, to loiter, to be late.
Թէպէտեւ նա ամենագէտ է, մի՛ յապաղիր խոստովանել։ Ոչ յապաղի ժամանակն յումեքէ, որ տուեալ է քարոզութեան նորոյն, եթէ ոչ կատարի. (Եփր. խոստ. եւ Եփր. ՟բ. թես.։)
delay, hinderance, impediment;
putting off, delaying, protraction, procrastination, prorogation, respite;
temporizing.
adroit, clever, skilful, expert, capable, apt;
industrious;
nimble, expeditious, quick, alert;
cf. Յաջող;
cf. Ձեռն.
Յաջողակ է հողմն։ Մղեցայ գնալ յաջողակ հողմոյս։ Գնացին յոյժ յաջողակ հողմով. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)
dexterity, address, cleverness, aptitude, ingenuity, ability, skill, expertness.
prosperously, happily, commodiously.
to prosper, to make prosperous, to favour, to second, to facilitate;
to direct, to govern;
to do, to operate, to act;
—եաց մեզ ըստ բաղդի տեսանել, we were so fortunate as to see.
Յաջողեա՛ առաջի իմ այսօր ... աջողեաց Տէր զճանապարհ նորա։ Եւ ինձ յաջողեաց Տէր ի տան եղբօր Տեառն իմոյ։ Որ յաջողեաց ինձ ի ճանապարհի աստ ճշմարտութեան։ Զամենայն զի՛նչ եւ առնէր, տէր յաջողէր ի ձեռս նորա։ Զարքայութիւն նորա յաջողեսցէ։ Արարին զտօն՝ յաջողելով տեառն.եւ այլն։
to prosper, to be prosperous, successful or fortunate, to have great success, to thrive, to succeed in, to contrive to, to get on prosperously, to reach or attain one's aim, to come to a good issue, to terminate propitiously;
— ի վեր քան զակնկալութիւն or զկարծիս, to succeed against all probability;
ոչ-, չ-, to be unsuccessful, to fail, to miss one's aim, to be baffled, to miscarry, to be greatly disappointed;
յաջողեսցին, յաջողեսցի քեզ, you will fully succeed;
all will be well with you.
Ե՛լ յռամովթ Գաղաադ, եւ յաջողեսցիս։ Ուստի ոչինչ յաջողիցիք։ Ոչ յաջողեսցի ձեզ։ Նստաւ Սողոմոն յաթոռ Դաւթի հօր իւրոյ, եւ յաջողեցաւ։ Ասացէ՛ք հա՛սկ հա՛սկ. եւ ոչ յաջողեցան խօսել այնպէս։ Յաջողեցաւ ի վերայ նորա հոգի Տեառն։ Եթէ յաջողեա՞լ իցէ արքայութեանն Աստուծոյ։ Զամենայն զոր ինչ արասցէ՝ յաջողեսցի նմա։ Ոչ յաջողեսցի մարդոյ յանօրէնութենէ.եւ այլն։
success, prosperity, good luck or fortune, thriving, happy state of affairs;
efficacy, virtue;
convenience, leisure, ease;
opportunity, occasion;
—ք, achievements, exploits, heroic acts;
յաջողութեամբ, successfully, with success;
— ի դէպ գալ ումեք, to be favoured, befriended;
— ըստ բաղդի լեալ նմա, fortune befriended him, he had the fortune to;
cf. Ըմպեմ.
to cause to succeed, to replace;
cf. Յաջորդիմ.
Ես վկայեմ ... եւ զՅովհաննէս (այսինքն զվկայութիւն Յովհաննու) յաջորդէ, որում այնքան հաւատացին. (Նանայ.։)
to succeed, to come after, to follow next, to take the place of;
to inherit, to stand next heir;
to follow, to ensue, to result, to spring or proceed from.
Առ Սահակաւ եւ դպրութիւնք հայոց յաջորդեալ. (Եզնիկ երէց.։)
cf. Յառաջս.
Որ ի հարաշարժ ի յաղբերէն յառաջ բղխեալ անհատաբար ի յորդւոյ տիրապէս սուրբ հոգին։ Որ ի հայրական իսկութենէն յառաջ բղխեալ աղբիւր լուսոյ։ Որ հրաբորբոք ծաւալմամբ յառաջ խաղացեալ. (Շար.։)
"cf. Յառաջ բերել;
"
to be produced;
to advance, to progress.
anterior, previous, precedent, former, prior;
before, heretofore, beforehand, antecedently, previously;
formerly, anciently;
— աւուրբք, some days before;
— քան, before;
ի —գունէ, a priori.
prior, placed before, having the precedence;
pre-eminent;
foregoing, precedent.
Յառաջադասքն ի հետ մեծին Մովսէսի յուղի անկեալք։ Ի ստոյգ բարիս գտաւ բոլորովին յառաջադաս։ Սա իսկ է սկիզբն եւ յառաջադաս ամենայն գեղեցկակարգութեան բարեացն. (Պիտ.։)
advancing, progressing;
improving, making proficiency;
forward;
coryphaeus;
proficient;
— է, he is advancing in his studies;
երթալ — եւ մեծանալ, to improve;
to increase in prosperity;
իրք առնն — յաջողէին, that man prospered greatly.
Ծերունական հասակ ասէ իբրեւ զյոլովագոյնս առաքինութեամբ յառաջադէմս. (Կիւրղ. յովէլ.։)
Գինի կոչէ տէրն զբանական ուրախութիւնն. զորոց յառաջադէմ միտք ոչ փոքր ինչ ունին զխնամակալութիւնն. (Բրս. յուդիտ.։)
advancement, progress, improvement, amelioration.
present, assisting;
first in order or rank, primary, principal, chief;
coryphaeus.
standing forward, presenting or offering oneself, eager, forward, earnest, assiduous;
competitor;
— լինել, to advance, to present or offer oneself, to be forward, eager, warm.
Ճշմարիտ որդի բնաւոր, ո՛չ ի ծառայութենէ յառաջամատոյց որդեգրութեամբ, այլ ի բնութենէ անհաս ծննդեանն. (Կոչ. ՟Ժ՟Ա։)
skirmish, brush.
cf. Յառաջամարտիչ.
skirmisher;
champion;
— զօրք, the flower of the army.
to advance, to go or move forward, to precede, to walk on;
to advance, to progress, to improve;
to have beginning, rise or origin, to be born.
Անկարելի է անցանել ընդ իւր ստուերն՝ եւ յոյժ փութացելոյն. վասն զի յառաջանայ միշտ այնքան՝ որքան հասեալն լինի. (Առ որս. ՟Է։)
advanced post, sentry, sentinel;
out-post, out-picket;
— դիտաւոր, look-out man, sentry.
Չարն յառաջապահ լինէր իւրաքանչիւր ի կուսից, որպէս՝ թէ ուրեք զգասցի, պարսաւանս յարեսցէ. (Ոսկ. յաւետիս. յորմէ եւ Տէր Իսրայէլ. յնվր. ՟Ե.։)
preservative, precaution;
preservative, precautionary.
Չարն յառաջապահ լինէր իւրաքանչիւր ի կուսից, որպէս՝ թէ ուրեք զգասցի, պարսաւանս յարեսցէ. (Ոսկ. յաւետիս. յորմէ եւ Տէր Իսրայէլ. յնվր. ՟Ե.։)
announced, narrated beforehand.
Յառաջապատում (վկայութիւնս) գրով գտցես. (Կիւրղ. եէմի առ կոստանդ.։)
Առ ի յուշ առնելոյ նոցա օրինօք զյառաջապատում չարչարանաց իւրոց. (Ագաթ.։)
cf. Յառաջասացեալ.
Հեռանալ յառաջասացեալ հայհոյութենէ։ Խոստովանեա՛ յառաջասացելոցն զքեզ մի ոք գոլ ի չարապաշտից. (Յհ. իմ. երեւ.։)
Ծառայից իւրոց յառաջասացելոց։ Յառաջասացեալ բազմութիւն. (Նար. յովէդ.։)
predicted, foretold, prophesied.
Հեռանալ յառաջասացեալ հայհոյութենէ։ Խոստովանեա՛ յառաջասացելոցն զքեզ մի ոք գոլ ի չարապաշտից. (Յհ. իմ. երեւ.։)
Ծառայից իւրոց յառաջասացելոց։ Յառաջասացեալ բազմութիւն. (Նար. յովէդ.։)
to advance, to surpass;
cf. Յառաջատիմ.
Բոլոր մարտիւրոսացն գունդք յառաջատեալ յուսով իմանալին գեղոյ. (Գր. սքանչ. ի ստեփ.։)
foresight, prevision.
Տեսեալ օրըստօրէ զօրավարին Հայոց զիմաստից զառաջատեսութիւն (կամ զառաջատութիւն). (Փարպ.։)
to advance, to push on, to urge on, to bring or drive forward, to accelerate, to quicken;
to cause to advance, to help on.
Զպոռնիկսն յառաջեցոյց յերկնային արքայութիւնն. (Նար. ՟Լ՟Գ։)