cf. Զգեցուցանեմ.
Զեպիսկոպոսունս եւ զերիցունս զգեստաւորէր պատուական հանդերձիւք. (Ճ. ՟Ա.։)
Ոչխարն ... այն՝ որ զգեստաւորեաց զմերկութիւն Ադամայ եւ ծննդոց նորա. (Անան. ի յհ. մկ.։)
Զմեզ զգեստաւորեալ սրբութեամբ. (Խոր. հռիփս.։)
Զգեստաւորեալ զհեթանոսս առաքելական կոչմամբ եւ այլն. (Շար.։)
Ըստ սովորականին զարդու զինքն զգեստաւորեալ։ Պատուասէր զարդու զնա զգեստաւորեալ։ Որով վայելչապէս զգեստաւորեցոյց յարգանդէ աւազանին. (Յհ. կթ.։)
cf. Զգեցուցանեմ.
Զեպիսկոպոսունս եւ զերիցունս զգեստաւորէր պատուական հանդերձիւք. (Ճ. ՟Ա.։)
Ոչխարն ... այն՝ որ զգեստաւորեաց զմերկութիւն Ադամայ եւ ծննդոց նորա. (Անան. ի յհ. մկ.։)
Զմեզ զգեստաւորեալ սրբութեամբ. (Խոր. հռիփս.։)
Զգեստաւորեալ զհեթանոսս առաքելական կոչմամբ եւ այլն. (Շար.։)
Ըստ սովորականին զարդու զինքն զգեստաւորեալ։ Պատուասէր զարդու զնա զգեստաւորեալ։ Որով վայելչապէս զգեստաւորեցոյց յարգանդէ աւազանին. (Յհ. կթ.։)
cf. Զգենում.
Հաւատովք ծնեալ, եւ զգեստաւորեալ զՔրիստոս, լինիմք նորա տաճար եւ օթեւան. (Նիւս. երգ.։)
Զփառացն եւ զլուսոյ պաճուճանս զգեստաւորիլ արժանի գտան։ Ցփսիս դժոխըմբերս զգեստաւորէր. (Յհ. կթ.։)
Որպէս զգեստաւորի մարդ յասուէ ոչխարի, այսպէս առաջին մերկութիւն մեր ի փառացն՝ զգեստաւորի անպատարագելի ոչխարիւն. (Լծ. ածաբ.։)
Ոմանք ի ձէնջ ի մորթոց փայտից զգեստաւորեալ. (Մագ. ՟Ի՟Զ։)
Զգեստաւորեալ վայելչութեամբ ի պարկեշտ պատիւ եպիսկոպոսութեան. (Նար. խչ.։)
cf. Երաշխաւոր.
ԵՐԵՇԽԱՒՈՐ կամ ԵՐԵՇԽԵՒՈՐ, ՐԵԼ. ՐՈՒԹԻՒՆ. cf. Երաշխաւոր. րել. րութիւն։ Հ=Յ. ստէպ։
bold, courageous.
Երեսաւորք ի սիրտ եւ ի պատրաստութիւն պատերազմի։ Ի մարտն երեսաւոր. (Խոր. ՟Ա. 12. 20։)
Զանձնագեղս եւ երեսաւորս. (Յհ. կթ.։)
Դիմագրաւ. յառաջամարտիկ քաջասիրտ եւ աչալուրջ երեսօք.
that contains thirty units.
Տայր պտուղ ... էր՝ որ երեսնաւոր. (Մտթ. ՟Ժ՟Գ. 8։)
Ցանմամբ սերմանն բազմացուցանէ յերեսնաւոր. (Պիտ.։)
cf. Երեքանձնեայ.
Առանձնաւորութիւն երեքանձնական զօրութեանն. (Յհ. իմ. երեւ.։)
Երեքանձնաւորական աստուածութիւնն. (Մաքս. ի դիոն.։)
elder.
provident, circumspect, considerate;
exact, just, punctual, scrupulous;
sly, politic;
sober, moderate;
wary, mature.
Մարդասէր, հաստատուն, զգուշաւոր, անհոգ։ Ետուր եւ ի ծովու ճանապարհ, եւ ի մէջ ալեաց շաւիղ զգուշաւոր. (Իմ. ՟Է. 23. ՟Ժ՟Դ. 3։)
Չի՛ք ինչ զգուշաւոր ամրութիւն քան զերկիւղն Աստուծոյ։ Յետ զերկիւղն Աստուծոյ հայցել՝ անարատ մնալ եւ զգուշաւոր ասէ զկեալն յաշխարհի. (Խոսր.։)
Զգուշաւոր գնացիւք. (Նախ. ՟ա. պետր.։)
Զմանկունս օրհնեա՛ տէր, եւ զարգացո՛ ի զգուշաւոր կեանս. (Ճ. ՟Ժ.։)
Պարիսպ զգուշաւոր. (Լմբ. սղ.։)
Գիտէ Աստուած՝ զգուշաւոր արկանել հիմն մեծագոյն իրաց. (Վրդն. ել.։ (Առ յետինս վարի ռմկ. ոճով, որպէս Զգո՛յշ, զգուշացօղ)։)
with circumspection, slily;
strictly, punctually.
Զգուշաւ փակեալ լինի տապանն։ Զգուշեաւ եւ պահպանութեամբ ասէ, զի ի վեր յարուցեալ լինի ո՛չ ի սառայէ, այլ ի մեռելոցն։ Զգուշեաւ (կամ զգուշաւ) ընդ միտ ածեալք, եւ սպաս կալեալ գրեցին։ Զգուշեա՛ւ սպասեա՛ (այսինքն դիտեա՛), զի տասներորդ է Նոյ ի հողածնէն. (Փիլ.։)
cf. Զինուոր.
Զինաւորն Քրիստոսի։ Երկրաւոր զինաւորաց բազմութիւնքն. (Շար.։)
Հոգեզրահ շնորհիւ զինաւոր։ Զինաւորօք եւ զօրապետօք. (Նար. մծբ. եւ Նար. գանձ հոգ.։)
whose belief is imperfect, distrustful, unbelieving, incredulous.
Մի՛ ոք ի թերահաւատից. (Պտրգ.։)
ὁλιγόπιστος exiguae vel modicae fidei, parum fidens seu credens, incredulus Թերի ի հաւատս. սակաւահաւատ. երկմիտ. անհաւատացօղ. անհաւան. տե՛ս (Մտթ. ՟Զ. 30։ ՟Ը. 26։ ՟Ժ՟Զ. 8։ Ղկ. ՟Ժ՟Բ. 28։ Մաղ. ՟Կ՟Է. 19։ Իմ. ՟Ժ՟Բ. 17։)
Ի կշտամբանս յանդիմանութեան թերահաւատիցն. (Նար. մծբ.։)
Առաջի թերահաւատիցն նշանս սուտ ցուցանեն. (Ճ. ՟Թ.։)
Թերահաւատ լինին բազումք. (Կոչ. ՟Ժ՟Զ։)
Մի՛ լինիր թերահաւատ. (Լմբ. սղ.։)
Մարդկանս՝ որ թերահաւատ են ի մերոց օրինացս. (Եղիշ. ՟Բ։)
cf. Թերահաւատեմ.
ԹԵՐԱՀԱՒԱՏԱՄ ԹԵՐԱՀԱՒԱՏԵՄ ԹԵՐԱՀԱՒԱՏԻՄ. ἁπιστέω non credo, diffido Առ յետինս գրի առաւել՝ Թերեհաւատել. Թերահաւատ լինել. անհաւատանալ. չհաւատալ. եւ Դժուարիլ ի հաւատալ. յերկմիտս լինել. պակասիլ ի հաւատարմութենէ կամ ի միամտութենէ. չաւտալ, չուզել հաւտալ.
Վասն այնոցիկ՝ որ հաւատայինն, եւ թերահաւատային. (Սանահն.։)
Երեւի որոց ոչ թերահաւատտեն ի նմանէ. (Իմ. ՟Ա. 2։)
Ոչ թերահաւատեաց սիրտ նորա. (Իգն.։)
Յանդգնին ոմանք, թէ թերահաւատեաց. (Վրդն. ծն.։)
Ոչինչ թերահաւատէին յառաջին խրատու սուրբ վարդապետացն. (Եղիշ. ՟Բ։)
Մի՛ թերահաւատիր ի բանից այտի։ Մեռելոց յարութեանն մի՛ թերահաւատեսցիս։ Թերահաւատին գրոյն։ Մի՛ թերահաւատեսցուք մեք իրացս եղելոց. (Կոչ. ՟Ժ՟Զ։)
Ես յորժամ զառաջինն լսէի, թերեհաւատէի. (Փիլ. լիւս.։)
Ոչ երբէք խտրութեամբ թերեհաւատեմք յիրերաց. (Լմբ. ատ.։)
Մի՛ թերեհաւատիր ի բանս (այսինքն ընդ բանս) սոցա։ Թերեհաւատեցեր ասէ ի դիցն. (ՃՃ.։)
Յաղագս գեհենին բազումք թերեհաւատին. (Մխ. երեմ.։)
Խորհուրդ մեծ եւ սքանչելի ի մէջ մատուցանէր, զոր թերահաւատէին. (Ոսկ. ՟բ. կոր.։)
Մինն զհզօրին ձեռն իբր ապիկար թերահաւատէ. (Նար. ՟Ժ։)
to be distrustful, mistrustful, to distrust, to suspect.
cf. Թերահաւատեմ.
distrust, mistrust, unbelief, incredulity.
ἁπιστία increduliats, diffidentia Պակասութիւն հաւատոյ, անհաւատութիւն. իբր չհաւատալն, եւ չհաւանելն. երկմտութիւն, կասկած. (Մտթ. ՟Ժ՟Է. 39։ Եղիշ. ՟Բ. եւ ՟Ե։)
Թերահաւատութիւն Թումասու՝ մայր եղեւ մերոց հաւատոց. (Ոսկ. նոր կիր.։)
Տեսանե՞ս զդարձուածս նոցա ի թերահաւատութենէ ի թերահաւատութիւն. (Լմբ. սղ.։)
Թերահաւատութիւն լեալ Տիգրանայ ի պատանին Միհրդատ. (Խոր. ՟Բ. 17։)
cf. Գործարանական.
maker, workman, labourer, worker;
husbandman, farmor;
efficacious;
— օրական, journeyman;
դաս —աց working-class.
Յամենայն արհեստաւոր գործաւորաց. (Խոր. ՟Ա. 15։ ՟Բ. 24։)
ἑργαζόμενος, ποιῶν qu operatur, artifex, officialis Գործօղ. շինօղ. արուեստաւոր. պաշտօնաւոր. բանօղ, բանւոր, գործք մը ընօղ.
Գործէր ամենայն իմաստուն սրտիւ ընդ գործաւորսն զգործ խորանին։ Տային զարծաթն՝ տալ գործաւորաց գործոյն. (Ել. ՟Լ՟Զ. 8։ ՟Դ. Թագ. ՟Ժ՟Բ. 15։)
Զդաստասցին ամենայն գործաւորք ի ժամ աղօթիցն. (Յճխ. ՟Ի՟Թ։)
Բնակիչքն հրէաստանի ամենայն քաղաքօքն իւրեանց եւ գործաւորօքն՝ յղփասցին հօտիւքն. (Երեմ. ՟Լ՟Ա. 24։)
Ճարտարապետն, եւ գործաւորն՝ երթան եւ ապականին. (Ոսկ. ՟ա. տիմ.։)
Գործաւորք երկրի, որ են մշակք. (Մխ. երեմ.։)
Անդաստանի գործաւոր ասէ զաստուած. (Լմբ. ժող. ՟Ե. 8։)
Օրինացն գործաւոր. (Փիլ. նխ. ՟ա.)
Հոգեւորիս եմ գործաւոր. (Լմբ. պտրգ.)
Չարութեան գործաւոր. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ.) անխտիր հայի ի նշ. ՟Ա եւ ՟Բ։
ԳՈՐԾԱՒՈՐ. ἑνεργός efficax Գործունեայ. ներգործական. աջողակ. զօրաւոր.
Բանի ազգակից է խոյն. նախ առաջին՝ զի արու է եւ զի գործաւոր է. (Փիլ. լին.։)
Ըստ իւրում առանձինն ընդելուզմանն յաջողեցելոց բնութեան՝ եւ միտքն գործաւոր լինի։ Ամենայն ուստեք զնա գործաւոր գոլ ուժգնական զօրութեամբն՝ ստեղծիչն մեր արար. (Նիւս. կազմ.։)
work;
labour.
Որչափ էր ի զօրութեան նոցա, ետուն ի կազմած գանձու գործաւորութեան. (՟Բ. Եզր. ՟Բ. 69։)
Որ զհետ երթայ գործաւորութեան, անկցի ի դատաստան. (Սիր. ՟Ի՟Թ. 26։)
Շարժեաց զնա ի գործաւորութիւն. (Դիոն.։)
Ձեռք ի խնամս տեսչութեան գործաւորութեան առ ի պտղաբերութիւն յարդարեսցին. (Յճխ. ՟Ի։)
Ձեռք պատրաստեալք յառաջագոյն, որ նոցա ա՛նկ իցէ գործաւորութիւն. (Փիլ. լին.։)
Մի՛ եւ մի՛ իւիք սխալեսցես յաշխատասէր գործաւորութենէ. (Ճ. ՟Ա.։)
Հեղգացեալքն ի բարւոյն գործաւորութենէ. (Երզն. խրատ.։)
Քահանայութեան գործաւորութիւն եւ պատիւ ո՛չ ի փրկութիւն ունի դիտաւորութիւն. (Սարկ. քհ.։)
Թէ յամուսնութենէ, ի մսոյ եւ ի գինւոյ, ոչ վասն ճգնաւորութեան ի բաց մեկնի, այլ հայհոյելով անգոսնեսցէ զգործաւորութիւն. (Կանոն.։)
Կամ որպէս πράξις Պրակ. գործ գրաւոր. ճառ. եւ Գլուխ բանից.
Առաջիկայ գործաւորութիւնս (Արիստակ. նաւակատ.։ եւ Անյաղթ պորփ.։)
Ընդ այսորիկ հանդերձ աստուծով՝ եւ առաջիկայ գործաւորութիւն. (Սահմ. ՟Ա։)
Կրկնակ է ի գործւոջն (զգայարանաց) գործաւորութիւն. է՛ որ առ գործաւորութիւն շնչոյն, եւ է՛ որ առ ընդունելութիւն յարտաքուստն իմանալեաց։ Կայ մնայ ի գործաւորութեան, յորում կարգեցաւ ի բնութենէն։ Գործաւորութիւն իմն կենդանական։ Զգայական գործաւորութեամբ. եւ այլն. (Նիւս. կազմ.։)
cf. Գուժկան.
Գուժաւոր հասանէր առ զօրավարն հայոց. (Բուզ. ՟Ե. 43։)
cf. Գունագեղ.
Իբրեւ զնկարս գեղեցիկս զարդուց գունակաւորեալ եւ պայծառացեալ. (Նար. յովէդ.։ Նոյն է եւ ԳՈՒՆԱԿԵԱԼ։ ՃՃ.։)
coloured;
dyed;
having several colours;
quick, diligent, violent.
Ցանկութեամբ աստուածանալոյն առաւել գունաւորեալ գունաւոր թուաց. (Վրդն. ծն.։)
աշխարհս լի է գունաւոր պէսպէս ազգօք՝ չարեօք եւ բարեօք. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
Ձին էր մեծ հասակաւ, եւ էր գունաւոր գնացօղ. (Բուզ. ՟Զ. 8։)
to dye, to colour.
ԳՈՒՆԱՒՈՐԵՄ ԳՈՒՆԱՒՈՐԻՄ. Գունագեղել. ներկել. ... մանաւանդ կր. Գոյն առնուլ կամ զգենուլ. տարրանալ. տպաւորիլ. ձեւանալ.
Բազում կերպարանս նման նմին գունաւորել. այսինքն զմոլորութիւն իբր ճշմարտութիւն երեւեցուցանել. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 21։)
Գունաւորի որպէս ոսկեգոյն. (Վանակ. յոբ.։)
Պետութեան քահանայից անուամբ եւեթ գունաւորեալ. (Սարկ. քհ.։)
Ապականիչ ժանկն ի վերայ գունաւորի։ Մի՛ գունաւորեսցի ախտն ամբարհաւաճութեան ի վերայ զուտ եւ մաքուր արծաթոյ. (Սկեւռ. աղ.։)
colour, dye, tint.
εὕχροια bonus color Ունելն զգոյն գեղեցիկ կամ զանազան. գոյն ընտիր, կամ լաւ.
Զմարտիկն բազմամսութիւն եւ գունաւորութիւն ձեւացուցանէ. (Բրս. հց.։)
Զանազան եւ փայլօղ ծաղկացն գունաւորութեամբ։ Գեղեցիկ գունաւորութիւն (ի կենդանիս)։ Փայլօղ երփն գունաւրութեամբն. (Պիտ.։)
(ծաղիկ խոտոյ) երփն երփն գունաւորութեամբն զաչս ամենեցունցն զօշոտեալ յինքն դարձուցանէ. (Սարգ. յկ. ՟Բ։)
already predicted;
very evident.
Խելամուտ լինել այլակերպութեան իւրաքանչիւր գուշակաւոր պատմութեանց. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Արտաքին պատիւքն նմանագոյն յարտաքին պաճուճանացն լինին գուշակաւորք։ Այնպէս յայտնի եւ գուշակաւոր, եւ քան զճառագայթս արեգական լուսաւորագոյն է. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 4. եւ 13։)
earnest money, assurance, security, pledge, engagement;
mort-gage;
wager, bet;
detention;
— դնել, to wager, to lay a bet;
to hire, to give wages or salary;
— առնել ընդ ումեք, to lay a wager.
• , ի-ա հլ. (յետնաբար նաև ի, ու հլ.) «իբրև առհաւատչեայ տրուած իրը» ՍԳր, «կանխավճար, ապացոյց, նշան, փրկանք, իրարու հետ բռնած գրազ» Վրք. հց. Մխ. դտ. Փիլ., որից՝ գրաւել «գրաւ առնել. 2 ձեռք ձը-գել, խլել, առնել, բռնել» ՍԳը. Եւս. քր. Ոսկ. գաղ., «վարձել» Նար. Վրք. հց., գրաւումն Պիտ., գրաւական Ծն. լր. 17=20. Բուզ., գրա-ւահարկ Ագաթ., գրաւաթափ Յհ. կթ., դիմա-գրաւ «ախոյեան» Բ. մակ. զ. 28. Խոր. Յհ, կթ., դիմագրաւել Ագաթ. Ոսկ. մ. ա. 17, մի-սագրաւ փ. Սոկր. ճլէ։ Նոր գրականում գրա-ւել նշանակում է նաև «մէկի սիրտը հրապու-րել, սէրը շահիլ» և այս իմաստից են բխում գրաւիչ, գրաւչութիւն, սրտագրաւ։
• = Պհլ. grav (գրուած grubu) «գրաւ, փո-խատւութիւն, գրաւական», gravakan «գրա-ւական», պրս. ❇ girav «գրավ, գրավական. գրազ», ❇ giravgān «գրաւական», [arabic word] giravnāma «գրաւի՝ դաշանց թուղթ, գրա-ւաթուղթ», քրդ. [arabic word] gireu «գրաւ, գրաւա կան», այս բառերի բուն ծագումը յայտնի չէ, որովհետև կապ չունի պրս. giravidan= պհլ. virōyītan «հաւատալ» և giriftan=պհլ. graftan, զնդ. հպրս. grab, սոգդ. g'raβ, սանս. grabh «բռնել» բառերի հետ։-Հիւբշ. 131։
• 1850, 352, Arica 83, 401 սանս. grabh, grah, զնդ. gerew, պրս. giriftan «բըռ-նել»։ Lag. Symmicta 340 գրաւ=պրս. girav. գրաւական=պրս. giravagān։ Տէրվ. Altarm. 105 պրս. girav ձևից փոխառեալ, իսկ Նախալ. 54. 79 սանս, grabh, զնդ. garew, հպրս. garb, գոթ. вreioan հսլ. grabiti «առնել, բռնել» ձևերի հետ՝ հնխ. garbh, gharbh ար-մատից։ Ուղիղ են Թիրեաքեան, Պատկ. աշխ. գրակ. Ա. 194 և Հիւնք.։ -Հիւբշ։ 131 վերի մեկնութիւնը դնելուց յետոյ՝ ուզում է զանազանել (կասկածով) գրա-ւել «գրաւ առնել» և գրաւել «առնել, ձեռք բերել», վերջինը իբր բնիկ հայ կցելով սանս. grabh «առնել, բռնել», grábha-«տիրապետութիւն, սեփակա-նացնել», հսլ. grabiti, պրս. girittan «բռնել» ևն բառերի հետ։ Յ. Արշէզ, ՀԱ, 1896, 267 և Բազմ. 1897, 52 յն. ἀρραβων, աքքադ. garra «գրաւ», եբր. [hebrew word] 'ārab, լտ. arrha, arrhabo «գրաւ» բառերի հետ։ Karst, Յուշարձան, 404 սումեր. g'arra «գրաւ», 405 kur «բրո-նել, գրաւել»։
• ԳՒՌ.-Երև. Տփ. գրավ, Ջղ. գ'րավ, Ոզմ. գ'ըրավ, Սլմ. գըրmվ, Տիգ. քրmվ, Մրղ. գիւ-րէօվ, Մկ. գըրավս և այսպիսի ձևի միջ-նորդութեամբ Երև. Տփ. գրազ (=ի գրաւս)։
• ՓՈԽ.-Վոազ. გირაო գիրաօ «գրաւ». վետ ջաձայնի համար հմմտ. խաւ > վրաց. խաօ։ Ուտ. girov «գրաւ» թուրքերենից է։
Զանդաստանս մեր եւ զայգիս դիցուք ի գրաւի, եւ առցուք ցորեան եւ կերիցուք. (Նեեմ. ՟Ե. 3։)
ԳՐԱՒ ἁρραβών arrhabo, arrha եբր. արապ, կամ արաւ. Գրաւական.
Պայմանեալ էր արմաւ, եւ տուեալ էր գրաւ ... Գրաւաւ ոչ աշխատի. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Ա։)
Կամ Ապահովութիւն. նշանակ հաւատարմութեան. առհաւատչեայ. եւ Փրկանք.
Խնդրէր ի նմանէ եպիսկոպոսն գրաւ հաւատոյն՝ զգիրս կախարդութեան նորա առաջի ժողովրդեան այրել. (Ճ. ՟Բ.։)
Գրաւ փրկութեան։ Գրաւ հաշտութեան. թողութեան։ Գրաւ աշխարհի. եւ այլն. (Նար.։)
ԳՐԱՒ ὀμολογία, συνθήκη pactum, conventio Դաշն ըստ բախտի. խոստաբանութիւն պայմանաւոր, եւ տուգանք դաշնաւորութեան.
Ես առից այսօր ողորմութիւն ի նմանէ. եւ արարին ընդ նմա գրաւ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)
Եթէ գրաւու պատճառաւ զմիմենաս շարժեն ի վտանգս։ Ի պատճառս վայրապար գրաւուց. եւ այլն. (Մխ. դտ.։)
Տուգան զգրաւին հատուսցէ։ Որ յաղթեցաւն, լնու զորոշեալ գրաւն։ Զայս արար սամփսովն՝ հատուցեալ նոցա զգրաւն. (Փիլ. սամփս.։)
better, wagerer.
Որ դնէ զգրաւ բախտի խոստաբանութեամբ. պէ՛ս բռնօղ.
Հաւատարիմ (լինել) գրաւադրացն. (Փիլ. սամփս.։)
pledge, assurance;
earnest money;
mortgage.
ἁρραβών arrhabo, arrha, pignus Իրն եդեալ ի գրաւի, տուեալ որպէս գրաւ. նշանակ ապահովութեան խոստմանց եւ դաշտանց. առհաւատչեայ, երաշխաւորութիւն. պատանդ. եւ Փրկանք. փէյ, փէյման ուստի լտ. բիկնուս. (եբր. արաբ. էռէպուն, առապօն. ուստի յն. լտ. առռավօն, առռապօ, առռա).
Զի՞նչ գրաւական տա՛ց քեզ. եւ ասէ, զմատանիդ եւ զգինդդ եւ զգաւազանդ։ Եւ առաքեաց յուդա ուլ այծեաց, առնուլ զգրաւականն. (Ծն. ՟Լ՟Ը. 17=20։)
Ա՛ռ զքո գրաւականն, եւ տու՛ր ինձ զպարտսն. եւ այլն. (Մխ. դտ.։)
(Տացէ) զորդի իւր գրաւական ինձ. (Յհ. կթ.։)
Առնու ի նմանէ զսէրն գրաւական, եւ յանձն առնէ նմա զհօտն. (Իգն.։)
Գրաւական աւետեացն շնորհաց, կամ խաղաղութեան, կենդանութեան, կամ սիրոյ, եւ այլն. (Յճխ.։ Նար.։ Արշ.։)
Ունիմ գրաւական զմեծ վարդապետն հեթանոսաց. (Եղիշ. ՟Ը։)
Եդին զանձինս գրաւականս բազմաց. (Շար.։)
ԳՐԱՒԱԿԱՆ ասի նաեւ Գրաւան բախտի. գրաւադրութիւն. թերեւս եւ գրաւադիրն. պէ՛ս, եւ պէ՛ս բռնօղ.
Գրաւական եդեալ ի մէջ վասն այսր բանիս. (Բուզ. ՟Դ. 10։)
Ընդունին զգրաւականին զհրաւէր։ Գրաւականին տուգանս հատուսցուք։ Ըստ գրաւականին սահման անցանել։ Զգրաւականին շնորհս, եւ այլն. (Փիլ. սամփս.։)
to hire, to engage;
to mortgage;
to detain, to occupy.
διεγγυάω oppignero Իբրեւ գրաւ տալ. դնել ի գրաւի. եւ Փոխանակել. եւ Փրկանաւորել.
Որք գրաւականեցին, այնպէս ետուն. (Մխ. դտ.։)
Գրաւականեսցես զմեծդ պարգեւ ըստ փոքու հաւատոցս (տուելոց իբր գրաւ)։ Զփախուցեալս ... գրաւականեսցես գթածաբար. (Նար. ՟Լ՟Բ. ՟Լ՟Զ։)
exaction by sequestration;
collector;
who exacts by seizure.
Հարկապահանջութիւն գրաւաւ. կամ Հարկաւ պահանջօղ զգրաւ.
Ոչ սարսես ի բռնաւորացն բռնութենէ, եւ ո՛չ ի գրաւահարկէ իշխանացն. (Մանդ. ՟Է. կամ ՟Դ. ըստ ձ.)
Ի գրաւահար իշխանաց։ (Եփր. աղք.)
Ագաթ. յռջբ. ըստ հին տպ. գրահարկ. եւ ըստ ձձ. գրաւահարկ։
to hire, to engage, to secure;
to redeem;
to hold, to detain, to usurp, to occupy, to seize, to appropriate, to encroach;
to stride;
to prepossess, to preoccupy;
— յարքունիս, to confiscate.
ἑνεχυράζω pignus accipio, capio;
pignero Առնուլ զիմն իբրեւ գրաւ ի տեղի փոխոյն կամ առնլեաց. (սանս. կրահ, է առնուլ). տե՛ս (Ել. ՟Ի՟Բ. 26։ Օր. ՟Ի՟Դ. 6. 17։ Առակ. ՟Ի. 16։ Եզեկ. ՟Ժ՟Ը. 16։ Յոբ. ՟Ի՟Բ. 6։)
Մի՛ գրաւէք ի ձեզ զխորհուրդս տեառն աստուծոյ մերոյ. (Յուդթ. ՟Ը. 15։)
Շունչն գրաւեալ. (Իմ. ՟Ժ՟Զ. 14։)
Ի նոսա գրաւիցիք. (Հռութ. ՟Ա. 13։)
Սողնական ախտն զամենայն շուրջանակի գրաւէ զմարմնոյն հասարակութիւն. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)
Ընդ բազում չարեօք գրաւեցայք զանձինս. (Ոսկ. գաղ.։)
Ի սոյնս գրաւի եւ ամն՝ զոր կալաւ ողոմպիա. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Գրաւէ յինքն զշէնս եւ զամենայն իշխանութիւնս նոցա. (Խոր. ՟Բ. 48։)
Ընդ մահու կորստեամբ գրաւեալ։ Աբրահամ գրաւեաց զաստուած ի պարտս սիրով իւրով. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
Ընդ սահմանաւ, կամ ընդ գրով, կամ ընդ մասամբ ախտից գրաւիլ։ Ի մահ գրաւեցայ։ Շահավաճառութիւնք ողբոց զերկինս գրաւեն։ Գործովք միայն գրաւի, եւ ոչ ստեղծաբանութեամբ կաշառի. (Նար.։)
ԳՐԱՒԵԼ. որպէս Գրաւականել. փոխանակել. փրկանաւորել. վարձել.
Մի՛ ընդ հովտիս վշտաց հեծութեան զանախտական զկեանսն գրաւեր։ Գրաւեալ զիմս դաժանութիւն ընդ քում համեղութեան։ Մի՛ զգրաւեալս արեամբ հզօրիդ կորուսաներ։ Զարծաթ փրկանաց անցաւոր վարձու ոչ գրաւեաց. (Նար.։)
Հոգայ, եւ զմշակս գրաւէ։ Հայրն Օրէ ոչ գրաւէր ինչ, այլ առ ժամայն գնէր. (Վրք. հց. ՟Գ. եւ ՟Ժ՟Ա։)
written;
literary, literal.
γραπτός scriptus Գրով աւանդեալ. գրեալ. գրած, գիրքը անցած.
Գրաւոր օրէնք, եւ այլն. (Ոսկ. յհ.։ Լմբ. սղ.։)
cf. Գրաւոր.
γρατός, γραφικός scriptorius, litteralis, βιβλικός biblicus որ եւ ԳՐԱՒՈՐ. Գրով դրոշմեալ, մանաւանդ ի սուրբ գիրս. օրինական. մատենական. նշանագրական.
Գրաւորական վերծանութեամբ, կամ կտակաւ։ Գրաւորական գիրք խրատու, կամ յիշատակ. (Խոր. ՟Գ. 61։ Պիտ.։ Սհկ. կթ.։)
Տառ գրաւորական ձայնի՝ այբ։ Ի գրաւորական ձայնի տառս. (Փիլ.։)
Գրաւորական անձայն տառիւք. (Յհ. կթ.։)
Գրաւորական ժողովուրդն (հին օրինաց)։ Հրաման ընկալաք ի գրաւորականէն, եւ ի նորոգատուր ուսմանց։ Գրաւորական դատապարտութիւն. (Երզն. մտթ.։ Լծ. ածաբ.։ ՃՃ.։)
detention, encroachment, usurpation, occupation, seizure;
— յարքունիս, confiscation.
Գրաւելն, իլն. ըմբռնելն. տիրելն.
Տարակուսելի տրտմութեան գրաւման պատշաճագոյն փարատիչ. (Պիտ.։)
here is, there is;
see here;
behold;
but;
now;
դա եւ դուք աւադիկ, there you too.
cf. Դալկահար.
bit, curb;
bridle;
gag.
• , ի-ա հլ. (Ճառընտ. ի հլ.։ «սանձ, երասանակ» ՍԳր. (6 անգամ). Մծբ. Եփր. ծն. քս. 20. Թէոփիլ. պհ. Ճառընտ. Ա-նան. թրգ. 12. Պղատ. օրին. Սարկ. լս. 22 (գրուած է դանդանաւան Արծր. հրտր. Պատկ. էջ 297). որից դանդանաւանդակապ «սանձով կապուած» Նար. առաք. էջ 429։
• Ուղիղ մեկնեց Lag. Arm. Stud. § 572։ Նոյնը նաև Տէրվ. Մասիս, 1882, օգ' 5, Լեղու, էջ 153, Նախալ. էջ 86։-Patrubá-ny, ՀԱ, 1908, 152 կարդալով գանգա-նաւանդ՝ կցում է գոթ. gaggan «երթալ» և bindan «կապել» բառերին։
• ՓՈԽ.-Վրաց. დანდალი դանդալի «սանձ» Դ. թագ. ժթ. 28.-Ս.Գրքի թարգմանութեան ժամանակ վրացի թարգմանիչը հայերէն բնագրում գտնելով դանդանաւանդ բառը, տառադարձութեամբ պահել է, որ յետոյ ա-ղաւաղուելով՝ ստացել է այս ձևը (տե՛ս Մառ. ЗВО, 13, 19)։
Արկից ... դանդանաւանդ ի կզակս քո. (՟Դ. Թագ. ՟Ժ՟Թ. 28։ Ես. ՟Լ՟Է. 29։)
Ի սանձս եւ ի դանդանաւանդս ճմլեսցես զկզակս նոցա. (Սղ. ՟Լ՟Ա. 12։)
Իբրու դանդանաւանդ ինչ արկանէր սմա զտիրողացն զօրութիւն. (Պղատ. օրին. ՟Գ.)
Պարտ է զսա բազում դանդանավարօք (այսինքն դանդանաւանդօք) կապել։
Սանձիւք եւ դանդանաւանդաւ. (Սարկ. լս.։ Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
Դանդանաւանդիւք մաշեցից զկարծրութիւն կզակաց քոց։ Կալեալ ձեռամբ իւրով զդանդանաւանդս աշխարհի՝ եւ տնտեսէ զնոսա. (ՃՃ.։)
Առանց դանդանաւանդաց. (Թէոփիլ. պհ.։)
tied, bitted, curbed.
harmonious.
ἀρμόνιος, ἀρμονικός harmonicus, modulatus, concinnus Եղանակաւոր, բարեյարմար, երաժշտական.
Զդաշնակաւորն եւ զքաջամատն ո՛չ ձայնիւ առաւել քան մտօք ցուցանել։ Վասն ի շարժմանն եղելոյ ձայնիցն դաշնակաւորաց. (Փիլ. ել.։)
harmony.
confederate, allied;
stipulated, conventional.
Որ էին դաշնաւորք աբրահամու. (Ծն. ՟Ժ՟Դ. 13։)
Տաց զնոսա քեզ ի փորձ, եւ ո՛չ ի դաշնաւորս. (Եզեկ. ՟Ժ՟Զ. 61։)
Դաշնաւոր աժդահակայ եկեալ։ Դաշնաւոր լինել ընդ քեզ. (Խոր. ՟Ա. 23. ՟Բ. 81։)
Հաւատարիմ ուխտի դաշնաւորք. (Նար. առաք.։)
Զիւրոց դաշնաւորացն գուշակել. այսինքն մատնել զհամախոհս. (Եւս. քր. ՟Բ։)
Որ ոխս ունի ընդ եղբօրն, դաշնաւոր է սատանայի. (Եզնիկ.։)
ԴԱՇՆԱՒՈՐ. որպէս Դաշնակաւոր. բարեյարմար.
Պա՛րտ է ասացուածին դաշնաւոր գոլ. (Պիտ.։ նոյնպէս եւ Փիլ. ել. ՟Բ. 38. ըստ մի ձեռ։)
to agree;
to confederate, to ally;
to conspire, to plot.
ԴԱՇՆԱՒՈՐԵՄ ԴԱՇՆԱՒՈՐԻՄ. συντίθημι, συμφωνέω , ὀμολογέω, σπένδω paciscor, foedus ineo, confoederor Դաշամբք հաստատել. ուխտել. դաշինս կռել. դաշնաւոր լինել. հաշտիլ. միաբանիլ. խօսք դնել կամ տալ.
Սակս կատարելոյ զուխտն միայնակեցութեանն, զոր դաշնաւորեաց ի ծովուն. (Ճ. ՟Բ.։)
Զոր առ միմեանս դաշնաւորեալք էին, ի վար արկանէին. (Ճ. ՟Ա.։)
Զխոստումն, զոր առ իս դաշնաւորեցին. (Ճ. ՟Գ.։)
Խոստացայ դաշնաւորեցի քեզ հաճոյանալ. (Նար. ՟Ե։ Յօրինաւորն դաշնաւորէ մնալ. Լմբ. տնտես.։)
Այժմ ընդ ծովեզերսն ալիքն դաշնաւորին. (Ածաբ. նոր կիր.։)
Ընդ նոսին դաշնաւորեցաւ. (Նար. ՟Ժ՟Դ։)
Ընդ աղախնացելոցն որ ի մեզ՝ դաշնաւորեցաւ հեշտութեամբ՝ ճաշակելեաց եւ հոտոտելեաց. (Յհ. իմ. ատ.։)
Դաշնաւորեցան ըստ սատանայի. (Լմբ. իմ.։)
convention;
conleague.
Դաշնաւորիլն. դաշն. ուխտ. միաբանութիւն պայմանաւ կամ ուխտիւ. եւ Ձայնակցութիւն.
Իսկ ուխտն (յայտ առնէ) զդաշնաւորութիւն, որ սուրբ մարմնով եւ արեամբն լինին ի նա հաւատացեալքն. (Կիւրղ. ղկ.։)
Քրիստոսական ուխտին դաշնաւորութեան. (Նար. կուս.։)
Դաշնաւորութիւն մտերմութեանն։ Խնդրէր զդաշնաւորութիւն։ Երդմանցն եւ դաշնաւորութեանց. (Խոր. ՟Ա. 24։ ՟Բ. 2. եւ 81։)
Եւ էր սէր դաշնաւորութեան մեծի ի մէջ երկոցունց թագաւորութեանց. (Արծր. ՟Բ. 3։)
Ելանեմ ի բնակութենէ եւ ի դաշնաւորութենէ իմմէ։ Հաստատէ զդաշնաւորութիւն մօրն. (ՃՃ.։)
Հարցն դաշնաւորութեամբ. (Լմբ. իմ.։)
դաշնաւորութիւն. իբր Մեղմելն եւ չափաւորելն.
Զօտարամահն իւր լինել ի դաշնաւորութիւն նմա բերեալ. (Յհ. կթ.։)
bird of paradise.
marked.
Ի հովուաց, որ զիւրեանցն արածեն զհօտս դրոշմաւորս, եւ ո՛չ զօտարաց եւ աննշանս. (Իգն.։)
Ունկն դրոշմաւոր. (Ի գիրս խոսր. եւ ի Տօնակ.)
banneret;
ensign.
cf. Եօթն.
turkey-cock;
ibis.
that comes, foreign.
• «ծղի, բազուկ». նորագիւտ բառ, որ մէկ անգամ գտնում եմ գործածուած Մխ. բժշ. 69 «Ապա թէ գլխացաւութիւն խիստ լի-նի, զերկու զեկաւորսն՝ որ է ծղին՝ կապէ՛»։ (Այս մասին տե՛ս նաև Seidel, § 190, որ Գաղիանոսի մօտ էլ գտնում է ծայրերի կա-պումով գլխացաւի դարմանման եղանակը)։
to come.
Եկաւորեալ ի տաճարն։ Եկաւորէ ի սուրբ եկեղեցի. (Շար.։)
Որ այսօր ի բեթղահէմ եկաւորեաց։ Ի զարդարեալ վերնատունն եկաւորի ... աշակերտօքն։ Եկաւորեալ լինէր ... ի լեառն ձիթենեաց. (Զքր. կթ.։)
Հաճեալ եմ ընդ տանջանս ... եւ յայս եկաւորիմ. (Ճ. ՟Ա.։)
Յետ երկուց աւուրց զատիկն տօն պասեքին եկաւորի. (Ճ. ՟Գ.։)
cf. Մամուլ;
peritrochium, lathe, axle-tree, wheel and axle, winch, windlass, crab, capstan;
— ատամնաւոր, gear, wheel-gear, catching;
— տարբերական, differential capstan.
Գելարանն ոլորան է կրծիցն. որպէս մամուլք։ Ի կոճեղս եւ յոլորանս եդեալ՝ քամեցաւ յարենէ. (Վանակ. հց.։ Վրդն. լս.։)
alas ! oh ! ah ! o !
վայեաց եւ ասէ, ո՜հ տէր, he cried out and said, oh! my Lord !
ո՜հ ինձ տէր, ah ! oh ! alas, oh dear ! woe is me !
ո՜հ անմտութեանն, ո՜հ կուրութեանն, oh what folly ! oh what blindness !
ո՜հ եւ աւաղ աւուրն այնորիկ, oh dreadful day !
ո՜հ հովիւք, woe to the shepherds !
ո՜հ մոլորութիւն, ո՜հ յիմարութիւն, oh what a mistake ! what nonsense !
ո՜հ թէ, would to God !
ո՜հ ո՜հ, ha ! ha !
ո՜հ, ո՜հ օր, woe, woe to the day !.
Մակբայ՝ աւաղականն. ա՛խ, ո՛ւխ, ո՛հ. (Թր. քեր.։)
Ո՜հ, պաշարեաց տէր զերիս թագաւորս։ Վայեաց, եւ ասէ, ո՛հ տէր։ Աղաղակեաց եղիա, եւ ասէ, ո՛հ ինձ տէր. (՟Դ. Թագ. ՟Գ. 10։ ՟Զ. 5։ ՟Գ. Թագ. ՟Ժ՟Ե. 20։)
Ո՜հ որոց թողեալ իցէ զճանապարհս ուղիղս՝ գնալ ի ճանապարհս խաւարինս. (Առակ. ՟Բ. 13.)
Ո՛հ, չարաչար մանեցեր, եւ աւերեցեր։ Ո՛հ, քանի՞ պակասութիւն է մեզ եւ երկրի՝ մեկնիլն ի մէնջ սրբոյն մեծին անտոնի։ Զկնի խոզիցն ընթացաք. ո՛հ, եւ զխոզս արածեցաք. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
Ո՛հ անագորոյն մտացն։ Ո՜հ թշնամանացս։ Ո՜հ ամբարտաւանութեանս։ Ո՜հ կուրութեանն։ Ո՛հ անտեղոյս եւ ահագին յիմարութեանս։ Ո՜Հ ապախտաւորութեանն։ Ո՜հ անմտութեանն. (Ոսկ. մտթ.։ Սեբեր. եւ այլն։)
Ո՛հ եւ աւաղ աւուրն այնորիկ լուսանալոյ. (Լաստ. ՟Ժ՟Ա։)
մջ. աւաղական. Ո՛Հ ԹԷ. մջ. աւաղական. Ո՛հ. ա՛խ. հա՛յ վա՛խ.
Ո՛հ թէ՝ ո՞ւր իցէ նա, որ զայնպիսի մեծութիւնն իւր եւ թող աւերեալ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)
աւաղական. Ո՛Հ Ո՛Հ. մջ. աւաղական. ὥ ὥ! o o! Ո՛հ, վա՛յ վա՛յ.
Ո՛հ ո՛հ, արդարն մոլորեցաւ. (Եւս. պտմ. ՟Բ. 23։ յորմէ եւ Սարգ. եւ այլք։)
Ծափէին, եւ երգելով ասէին, ո՛հ ո՛հ, պամբոյ ժպտեցաւ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Ա։)
respiratory;
cf. Շնչաւոր.
ՇՆՉԱԿԱՆ. իբր Անբան. լոկ զգայուն. որ եւ Շնչաւոր, կամ Կենդանիք ասին.
Առնուլ զնոյ հանդերձ ընտանեօքն, եւ ամենայն շնչականօք ի տապանն։ Հանդերձ ամենայն շնչականօք՝ տարեւոր ժամանակօք նաւակաց պահեալ. (Ագաթ.։ Կորիւն.։)
Ի շնչականացն որոշեցեր, հոգւով իմանալեաւ խառնեցեր։ Ո՛վ շնչականդ ի բանականաց. (Նար. ՟Ե. ՟Ը։)
Նախահայրն (զկնի մեղաց) թուեցաւ ընդ շնչականսն՝ մինչեւ յայն, որ բանն աստուած պատարագեցաւ։ Անկեալ ընդ շնչականսն ճարակի. (Ճ. ՟Ա.։)
Շնչական մտածութիւն. այսինքն անբանական, մարմնաւոր. (Մագ. ՟Ի՟Զ։)
Ըստ ախտաւոր եւ շնչական վարուց. (Կիւրղ. ղկ.։)
ՇՆՉԱԿԱՆ. իբր Բանական. հոգեկան. հոգիաւոր. որ եւ Հոգեւոր, եւ Անձնաւոր ասի.
cf. Շնչաւոր.
Քառանիւթեայ շնչակիր լրութիւնք երեւելեացս (երկնաւոր կենդանիք). (Պիտ.։)
about, round, around, all round;
roundabout, in the neighbourhood;
from all sides, on every side;
turn, round;
ի —ն, around;
— տեսանելիք, amphitheater, — boxes;
— զեկեղեցեաւ, round the church;
—, ի — ածել, to lead to, to conduct around, to walk, cf. Շրջեցուցանեմ;
—, ի — գալ, — անցանել, to take a walk, to make a tour, to walk, to promenade, cf. Շրջագայիմ;
— հայել, to look around;
— առնուլ, to turn;
— արկանել, պատել, պաշարել, to surround, to encompass, to encircle, to invest, to hem in, to beset;
— բնակել, to dwell near, to be neighbouring;
— տալ, to overturn, to upset, to overthrow;
— տալ անձինն, to turn from side to side.
περί (լծ. պար) ἁμφί circa, circum. Մերձ յամենայն կողմանց. պատելով. պարառութեամբ իւիք ի շրջանակն. որ եւ Զ պարառականի. զի նոյն է ասել, Զնովաւ, կամ Շուրջ զնովաւ. բոլորտիքը, քովերը.
Վառեցից հուր, եւ կերիցէ շուրջ զերուսաղէմաւ։ Շուրջ զգովաւ բրեցից։ Ժողովուրդն շուրջ զնովաւ նստէր։ Հայեցաւ շուրջ զիւրեւ յաշակերտսն։ Շուրջ եղեն զինեւ։ Շուրջ զգետով, կամ զբանակաւ.եւ այլն։
Զանդրոնիկոս մերկացեալ իլ հանդերձէ իւրմէ շուրջ ածեալ զքաղաքաւն. (՟Բ. Մակ. ՟Դ. 38։)
Ի շուրջ էած սատանայ զտէրն յերուսաղէմ եւ ի լեառն բարձր։ Ի մէջ քաղաքին ի շուրջ ածին. (Վրդն. աւետար.։ Տէր Իսրայէլ. յուլ. ՟Զ.։)
Ելանէր շուրջ անցանէր միանգամ զխցաւ իւրով. (Վրք. հց. ՟Բ։)
Շուրջ պատեսցէ կամար հաւատոյ զմէջս սրտի իմոյ. (Պտրգ.։)
Շուրջ եկեալ տապանակի ուխտին տեառն զքաղաքաւն։ Շուրջ եկի ես եւ սիրտ իմ խնդրել զիմաստութիւն. (Յես. ՟Զ. 11։ Ժղ. ՟Է. 26։)
ՇՈՒՐՋ ՏԱԼ. κυκλόω, περιφέρομαι volvo, circumferor. Շրջել. թաւալել. եւ Շրջիլ. կողմն ի կողմանէ փոխիլ. պայքարիլ.
ՇՈՒՐՋ կամ ՇՈՒՐՋՆ. գ. Շրջանակ. շրջան. շրջումն. (առաւել ռմկ)
Ասեն իմաստունք, եթէ յառաջին շուրջն երկնից գայացաւ բնութիւնն ... եւ երկրորդ շուրջն կառոյց զհաստատութիւնն ... եւ երրորդ շուրջն ակնարկելովն աստուծոյ շարժեաց զբոյսս. (Վրդն. պտմ. եւ Վրդն. ծն.։)
Թագեաւ ի նոցանէ. գային ի շուրջ, եւ ոչ գտանէին. (Ոսկիփոր. հին. (նորն, խնդրէին, եւ ոչ գտանէին)։)
to tear, to tear to bits or pieces, to lacerate, to rend;
to cleave, to cut, to divide, to slash;
to break, to crack, to split, to burst;
յօշ յօշ —, to cut to pieces, to dilaniate, to rend;
զմիմեանս —, to tear each other;
— զթագաւորութիւնն, to break up the kingdom;
— զեզինս, to slaughter oxen;
— զոք, to kill;
ակօս —, to furrow, to plough;
— զբանտն, to break out of prison;
— զօրէնս, to transgress, to violate.
Պատառել զհանդերձս, զպատմուճան, զօձիս։ Պատառեաց փայտ յողջակէզ։ Պատառեցից զթագաւորութիւնն ի ձեռաց Սողոմոնի։ Տիկքս պատառեցան։ Պատառիլ աղբերց, ծովու, վիմաց, լերանց.եւ այլն։
Պատառել կամելով զմիաւորութեանն պատմուճան. (Յհ. իմ. երեւ.։)
Պատառեցին զբանտն, եւ փախեան։ (Վիշապն Բաբելոնի) առեալ զկերակուրն՝ պատառեցաւ ընդ մէջ. (Բրսղ. մրկ.։)
Պատառեաց զեզինսն։ Պատառեաց զագագ առաջի Տեառն (որպէս՝ սպան)։ Երկիր պատառեցաւ (այս է՝ դղրդեցաւ) ի բարբառոյ ուրախութեանն իսրայէլի. (Եփր. թագ.։)
to answer, to make answer, to reply, to give answers or an answer;
to defend, to apologize, to excuse;
այլ ընդ այլոց —, to reply evasively;
— իսկ ծանրացաւ, he hardly deigned or condescended to reply.
Առ այս Քրիստոս պատասխանատրէ ապա կարգաւ, եւ ասէ, հանդերձ զօրութեամբ. (Աթ. համբ.։)
ՊԱՏԱՍԽԱՆԱՏՐԵԼ. ἁπολογίζομαι defendo, excuso, satisfacio, rationes reddo. Ջատագովել զիրաւունս. եւ Համար տալ. պատասխանի տալ.
cuirassed, furnished with armour;
— նաւ, armoured ship.
Ի զրահաւոր պատենազէն պղնձապատ վահանացն նշոյլքն զլերամբքն փայլատակէին. (՟Ա. Մակ. ՟Զ. 39.) (յն. ոսկի եւ պղնձի վահանք)։
Պատենազէն զրահիւքդ։ Խողխողեա՜ պատենազէն սուսերաւդ։ Պահանգք պատենազէնք՝ անգծելի երկաթոյ. (Եղիշ. ՟Ե։ Ճ. ՟Ա.։ Թղթ. դաշ.։)
Զրահաւորք, որ պատենազէնք, սաղաւարտաւորք։ Ի փայլումն պատենազէն վառելոց իբրեւ նշոյլք ճառագայթից արեգական հատանէին։ Ճեղքէր ռազմ արանց քաջաց պատենազինաց. (Բուզ. ՟Դ. 20։ Եղիշ. ՟Զ։ Մեսր. երէց.։)
cf. Պատերազմական;
desultory war;
mimic warfare;
— նաւ, man-of-war, ship of war;
galley, trireme, three benched galley;
— երիվար, war-horse, charger.
Պատերազմիկ նաւք ... ի պատերազմիկ նաւս. (Փիլ. իմաստն. եւ Փիլ. քհ.։)
Նաւս կազմեալ պատերազմիկս։ Պատերազմիկ նաւս քառասուն. (Պտմ. աղեքս.։)
Տե՜ս եւ ՏՐԻԷՐ. յն. τριήρις, μακρή τριήρις triremis, navis bellica. այն է երեքկարգեա՜ն թիովք նաւ երկայն։
cf. Պատկանաւորութիւն.
ՊԱՏԿԱՆՈՒԹԻՒՆ ՊԱՏԿԱՆՈՒՄՆ. ἑφάρμοσις, ἑφαρμογή convenientia, commissura. Պատկանաւորութիւն, եւ Պատկանիլն.
cause, motive;
pretext, excuse, cloak, colour;
—նօք, under pretence of;
վասն որո՞յ, վասն որո՞ց or յի՞նչ —նաց, why ? for what cause ?
ամբարտաւանութեան —նօք, on account of pride;
զբօսանաց —նաւ, for walking;
պէսպէս —նօք, under different pretexts;
բառնալ զ—նս, to take away the pretext.
Գտանի եւ յեզականն, Պատճառանաւ, որպէս նխ. Ի պատճառս. աղագաւ.
Իբրեւ զբօսանաց պատճառանաւ (այլ ձ. պատճառաւ). (՟Բ. Մակ. ՟Դ. 46։)
Մեծարանաց պատճառանաւ առ ինքն կոչէր. (Բուզ. ՟Ե. 3։)
stole, long vest, garment, tunic, cassock;
գեղեցիկ —ք, fine clothes;
թխատեսակ —, dress coat;
— հանդարձից or փոխանակաւ, a suit of new clothes.
χιτών tunica στολή stola, vestis oblonga ἰματισμός, ἕνδυμα vestimentum, indumentum. Հանդերձ երկայն. զգեստ կտաւի կամ փառաւոր, մանաւանդ պարեգօտ. կապայ, լաթ, հագուստ.
Արար նմա պատմուճան ծաղկեայ։ Որդւոցն ահարոնի արասցե՜ս պատմուճանս, եւ կամարս։ Զգեցոյց նոցա զպատմուճանսն, եւ ած ընդ մէջ նոցա զկամարսն։ Պատառեալ զպատմուճան իւր։ Ի վերայ պատմուճանի իմոյ վիճակս արկանէին։ Իսկ զպատմուճանն՝ քանզի էր առանց կարանի, ասեն ցմիմեանս, մի՜ պատառեսցուք զայդ։ Երկիւղիւդ՝ ատել եւ զպատմուճանն՝ որ ի մարմնոյն իցէ աղտեղեալ։ Պատմուճանն ազնիւ որդւոյ իւրոյ երիցու։ Սրբեցարո՜ւք եւ փոխեցէ՜ք զպատմուճանս ձեր։ Ամենեցուն ետ կրկին պատմուճանս։ Հինգ պատմուճանս փոխանակաւ.եւ այլն։
veil, cover;
mask, cloak, appearance;
fiction, pretext, excuse;
— թղթոյ, envelope;
address;
ընդ —աւ, under the appearance.
Կրկնակի պատրուակաւ զերեսս ծածկէր (սերովբէն). (Ոսկ. ես.։)
Եթէ ոք՝ որ շուք ունի եւ ստուերն զկոչումնն՝ ի բաց մերկացեալ զպատրուակն, մերկ զիրսն կամեսցի մաքրապէս տեսանէլ։ Իբրեւ յարեւու յայտնապէս զմիտսն լուսաւորէ, մերկանալով զպատրուակն՝ որով ըմբռնեալն է. (Փիլ. իմաստ. եւ Փիլ. նխ. ՟բ.։)
Թափուր արարին զպտուղն ի պատրուակացն սպասաւորութենէ. (Լմբ. սղ.) (ռմկ. միջուկը թողուցին՝ կեղեւին պէտ ըրին )։
Տեր աբաս յիսկզբանե թուականին հայոց փոխեաց զաթոռ ի Չորայ ի Պարտաւ. առ սովաւ կալան սովորութիւան գրել ի պատրուակ թղթի, Աղուանից՝ Լփնաց եւ Չորայ կաթողիկոսի (հասցե գիրս). (Կաղանկտ.։)
neck;
throat;
— ծովու, isthmus;
strait;
— սրուակաց, neck;
cf. Զոյգ;
անականել զ—աւ or ի վերայ —ի ուրուք, to fall upon the neck of;
գնալ ի բարձր —, to walk proudly or majestically, to strut;
կորացուցանել, դարձուցանել զ—, to take to flight, to flee, to run away.
Զուլենիսն ագոյց ի վերայ մերկապարանոցի նորա։ Լուծցես զլուծ նորա պարանոցէ քումմէ։ Անկաւ ի վերայ պարանոց նորա եւ համբուրեաց զնա։ Արկ մարգրակոցկի ի պարանոց նորա։ Զմանկունսն պարանոցէ մարցն կախէին։ Եթէ դու՞ յանգուցի ձիոյ զօրութիւն, եւ զգեցուցեր զրահ ընդ պարանոցաւ նորա. (Եւն։)
Ամբարտաւանել՝ ոչ երբէք պարանոց ինքեանց արարչին խոնարհացուցանէին. (Կիւրղ. ղկ.։)
Կորացոյց իսրայել զպարանոց իւրաւջին թշնամեաց իւրոց. (Յես. ՟Է. 24։)
fleet;
cf. Նաւատորմ.
ՏՈՐՄԻՂ ՆԱՒԱՑ. στολή classis, armatura navalis. Նաւատորմիղ. գումարտակ կամ բազմութիւն եւ հանդէս նաւաց. ... (իսկ ձեյնս տորմիղ, է լծ. ընդ հյ. տարմ. եւ լտ. դու՛րմա, դուրմի՛լլա. այսինքն գունդ. խումբ. տող. շարք)
Զտորմիղ նաւամարտիկնաւացն յունաց վանեալ վկանդէր։ Նաւամարտիկ տորմիղ նաւացն նաւարկեաց ի փասին գետ։ Արգիացւոց տորմիղ նաւացն. (Եւս. քր. ՟Ա։)
merchant, trader;
տուրեւառիկք or —իկ փոփոխումն, շահաւետութիւն, վաճառք, commerce, trade;
ի —իկ վաճառս ընդ ուրուք բերիլ, to trade, to negotiate, to traffic.
Յաղագս տուրեւառիկ ինչ շահից։ Եւ ոչ ի տուրեւառիկ վաճառս ընդ նոսա բերիլ։ Քաղաք՝ տուրեւառիկ վաճառացն տեղի սահմանեցաւ. (Պիտ.։ Յհ. կթ.։ Սարգ. յկ. ՟Ժ։)
Պարսից եւ մարաց զմիմեամբք ելանելով տուրեւառիկ փոխանորդութեամբ մինչեւ յաւուրս մեր. (Սարկ. պտմ. առ սամ.։)
Մի՛ հաւատայք այսմ տուրեւառիկ շնչոյս, այլ որպէս թէ հանապազ մեռանել ի վարս. (Աթ. անտ.)
cf. Տպաւորեմ.
Սա (ղուկաս) ի չորեքկերպեան կառսն օրինակեցաւ եզամբն, եւ ի չորից գետոցն տպացոյց զնա տիգրիս. (Հ. կիլիկ.։)
very hot, burning;
— ժամ or — ժամանակ, hot hours of the day;
ի — ժամու աւուրն, in the heat of the day;
— ժամու or ի — ժամու, during the heat.
Յայսմ տօթագին քարանձաւի արգելեալք. (Շ. ընդհանր.։)
Եւ այնպէս էր տեղին տօթագին առաւել քան զհնոցն բաբելոնի. (Վրք. պօղայ ի Ճ. ՟Բ. (որ ի Ճ. ՟Ա. գրի տօթագոյն. եւ Վրք. հց. տօթն տեղւոյն)։)
the thirty third letter of the alphabet, and the twenty seventh of the consonants;
six thousand, six thousandth;
As a prefix to words it is a sign of the dative, for example : ասէ ցտէր, he says to the Lord;
to, as far as;
till;
ցայդ վայր եկեսցես, heither shalt thou come, come thus far ! ցմեծ ժամս, for long time;
կասկածեմ ցառաւօտն, եւ հառեալ յառաւօտն՝ երկնչիմ ցերեկոյն, suspicions assail me till morning light, from break of day fear torments me till evening.
Ձայն միջակ է սէի, զայի, եւ ցոյի, զի քան զսէն եւ զզայն թաւ է, քան զցոյն լերկ։
Ոչ եհաս նմա ցաւուրսն ցայնոսիկ ի մէջ ցեղին իսրայէլի ժառանգութիւն. (Դատ. ՟Ժ՟Զ. 1։)
Կասկածեմ ցառաւօտն. եւ հասեալ յառաւօտն՝ երկնչիմ ցերեկոյն. (Փարպ.։)
Անցեալ ընդ մէջ նոցա՝ գնաց, ցո՛ր վայր ինքն կամեցաւ։ Ցո՛ր վայր յառաջանան եւ դադարեն. (Շ. մտթ.։ Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ժ՟Բ։)
dry, arid;
terra firma, continent, mainland;
— կղզի, peninsula;
— երկիր, dry land;
հաց —, dry bread;
— փայտ, dry wood;
— աչօք, with tearless or dry eyes;
զ— ծարաւոյն շիջուցանել, to quench or allay thirst;
յածիլ ընդ ծով եւ ընդ —, to scour sea & land;
անցանել ընդ —, to pass dry-footed, dry-shod;
ելանել or իջանել ի —, to land, to go ashore or ou shore;
հասանել ի —, to reach the shore;
— երթալ, անցանել, to travel by land.
ξηρός siccus, aridus. Չոր. անմասն ի խոնաւութենէ ջրոյ կամ ի դալարութենէ, եւ այլն. չոփ չոր.
Ի չորից նիւթոց զերեւելիս եցոյց, խոնաւ եւ ցամաք, ցուրտ եւ ջերմ։ Զմարմինս կազմեաց ի ցամաքէ եւ ի խոնաւոյ, ի ջերմոյ եւ ի ցրտոյ։ Ընդդիմակաց է ցրտոյ։ Ընդդիմակաց է ցրտոյ ջերմ, եւ ցամաքի խոնաւք։ Զցամաքն եւ զանմասն ի տամկութենէ. (Յճխ. ՟Դ. ՟Ժ՟Դ։ Եզնիկ.։ Գէ. ես.։)
Հաց ցամաք եւ սակաւ ճաշակէր. (Վրք. հց. ՟Զ։)
Ժողովեսցին ջուրքդ, եւ երեւեսցի ցամաքն։ Եւ երեւեցաւ ցամաքն։ Եւ կոչեաց Աստուած զցամաքն երկիր։ Ամենայն որ ինչ էր ի վերայ ցամաքի՝ մեռաւ։ Առցես դու ի ջրոյ գետոյն, եւ հեղցես ի ցամաքի, եւ եղիցի, արիւն ի ցամաքին։ Մտցեն ի մէջ ծովուն ընդ ցամաք։ Եւ արար զծովն ցամաք։ Գնացին ընդ ցամաք ի մէջ ծովուն։ Շարժեցից զծով եւ զցամաք։ Յածիք ընդ ծով եւ ընդ ցամաք։ Ի ցամաքն ելանիցեն (յն. յերկիր)։ Հանեալ ի ցամաք (յն. ի ծովեզր)։ Ցամաքաւ անց իսրայէլ ընդ յորդանան։ Ինքն զցամաքաւն (յն. հետի կամ ոտիւք) երթալոց էր. եւ այլն։
Յառաջեցին քան զնա ցամաքաւն. (Երզն. մտթ.։)
Զցամաք ծարաւոյդ շիջուցանել. (Վրդն. լուս.։)
ՑԱՄԱՔ ԿՂԶԻ. (իբրեւ բարդ՝ Ցամաքակղզի). χερρόνησος, χερσόνησος chersonesus, cherronesus, peninsula. Ցամաք կղզիացեալ՝ երկայնելով ի մէջ ծովու, դոյզն պարանոցաւ կից ընդ ցամաքի, իբր միանգամայն ցամաք եւ կղզի.
to be torn, rent;
tobe split, cloven;
ցելաւ յերկուս, it was rent in twain.
Վարագոյր տաճարին ցելաւ յերկուս։ Ետես ցելեալ զերկինս. (Մտթ. ՟Ի՟Ե. 51։ Մրկ. ՟Ա. 10։)
cf. Վարսաւոր.
Վարսիւք երեւելի. վարսաւոր. ճաճանչագեղ.
cf. Վարսաւիրայ.
ՎԱՐՍԱՎԻՐԱՅ ՎԱՐՍԱՒԻՐԱՅ. κουρεύς tonsor, rasor. իտ. barbiere. Որ վիրայ այսինքն սափրէ կամ կտրէ զվարսս ուրուք. սափրիչ. գերծօղ հերաց ածելեաւ, կամ խուզիչ կտրոցաւ. պէրպէր, գըրգըճը.
Ա՛ռ քեզ սուսեր յեսանասուր՝ սուր քան զսրբիչ վարսավիրայից։ Կոչեաց վարսաւիրայ (կամ զվարսավիրաց). (եւ եգերծ զեօթանեսին գիսակս գլխոյ նորա. Եզեկ. ՟Ե. 1։ Դտ. ՟Ժ՟Զ. 19։)
Կոչէ վարսաւիրայ. եւ էր ընդ զգալւոյ սափրչին եւ իմանալի վարսավիրայցն սատանայ. (Փիլ. սամփս.։)
on, upon;
over, above;
for, in behalf of, on account of;
յայնր —, upon that;
about that;
ի — ամենայնի, above all, before all else;
յորոց — աշտարակն անկաւ, on whom the tower fell;
ի ճշմարտութեան — չեւ է հասեալ, he has not yet heard the truth;
յաւելին ցաւս ի ցաւոց —, they increased my sorrows, they added to my grief;
հարուածս ի — նոցա հասուցանէին, they charged them with the massacres;
առած ի — արաբացւոց, threatening announcement for Arabia;
փակեմ զդուռն ի —ս, I shut the door behind me;
կործանումն նմա ի — կայր, he was on the brink of ruin, on the point of ruining himself cf. Կամ;
cf. Հասանեմ.
Յաւելին ցաւս ի ցաւոց վերայ։ Ի պատուոյն վերայ եւ այլ եւս պարգեւս մեծամեծս ի նմանէ գտանէր. (Եղիշ. ՟Գ. ՟Ը։)
Ի յաւանին վարդգիսի՝ որ ի վերայ քասաղ գետոյ. (Խոր. ՟Բ. 16։)
Այլ վասն յովսէփու՝ թէ ունէր զհոգին աստուծոյ յանձին, զայն եւ փարաւոն հաս ի վերայ. յն. ըմբռնեաց, կամ հասկացաւ. (Կոչ. ՟Ժ՟Դ։)
Եդ ի վերայ իսահակայ, կամ սեղանոյ. կամ վիմի, աւազոյ։ Ի վերայ հնացեալ ձորձոյ։ Ի վերայ երեսաց երկրի թագաւորել ի վերայ իսրայէլի, կամ յուդայ։ Ածել անձրեւ, կամ ծագել զարեւ ի վերա արդարոց եւ մեղաւորաց, կամ ի վերայ երկրի։ Գալ առ քեզ ի վերայ ջրոցս։ Ետես թզենի մի ի վերայ ճանապարհին։ Ի վերայ իմ հասին։ Իբրեւ ի վերայ աւազակի ելիք։ Յարիցէ ի վերայ նորա։ Հեղից ի վերայ ամենայն մարմնոյ, եւ այլն։ կամ
Յոյր վերայ տեսանիցես։ Յորոց վերայ աշտարակն անկաւ։ Հասեալ էին յաստուծոյ իրաւանցն վերայ.եւ այլն։
Եղիցի այս նշան հաւաստի՝ ձեռին ի վերայ դրութիւն. (Մեկն. ղեւտ.։)
to mount on, to ascend;
— ի նաւ, to go on board ship, to embark;
— սանդղօք, to ascend, to scale.
Ամենեցուն մեր միտք իբր ի մակոյկ ինչ վերելակել։ Եւ ինքն եւս ընդ նոսին ի նաւսն վերելակեալ. (Յհ. կթ.։)
to soften, to render tender;
to take the greatest care of, to pet, to render delicate, soft;
— զծոմական աւուրս, to banquet on fast days.
Որ աստ զմարմինն փափկացուցանէ, ի յաւիտենական հանգիստն ոչ կարէ մտանել. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
Եւ ոչ զծոմականսն դատարկացուցանել եւ փափկացուցանել զաւուրս. (Յհ. իմ. ատ.։)
substitute;
lieutenant;
vicar;
successor;
exchange, barter, compensation;
—աւ, by turns, alternatively, reciprocally, mutually;
— արքայի, vice-roy;
— բդեշխի, vice-consul;
proconsul;
— հանդերձից, change of clothes, changes of raiment;
արարի — քո զեգիպտոս, have given Egypt as your ransom.
Ի ձեռն Անանիայի փոխանակի աղքայի։ Որ էր ՟Ը (այսինքն ի միասին ընդ ) փոխանակի բդեշխին։ Խնդրէր շրջել զփոխանակ բդեշխին ի հաւատոց։ Առ դաղիովնաւ փոխանակաւ բդեշխին աքայեցւոց. (՟Բ. Մնաց. ՟Ի ՟Ղ. 11։ Գծ. ՟Ժ՟Գ. 7=12։ ՟Ժ՟Ը. 12։)
Զմովսեսի փոխանակէն յեսուայ։ Ոչ մարմնաւոր զօք փոխանակ առեալ ի քահանայապետութիւնն։ Ընկեցեալ զնա ի տէրութենէ, փոխանակ կացուցանելով զվռամշապուհ եղբայր նորա. (Եւս. քր. ՟Ա։ Կոչ. ՟Ժ։ Խոր. ՟Գ. 5։)
Ապա թէ փոխանակելով փոխանակեսցէ զայլ անասուն ընդ անասնոյ, եղիցի եւ այն փոխանակն սուրբ։ Եւ նա, եւ փոխանակն իւր եղիցին սուրբ։ Արարի փոխանակ քո զեգիպտոս եւ զեթէովպիա, եւ զսուհէն քեզ փոխանակեցի։ Զջուր մեր դնոյ արբաք, եւ փայտն մեր առանց փոխանակի եկն ի վերայ։ Առ ոտն կոխէիք զարդարն՝ առնելով փոխանակս։ Առի զեղբարս ձեր, փոխանակս տուեալ տեառն։ Նախատեցին փոխանակ (այսինքն զփոխանակն, կամ զերեւեցուցիչն ) օծելոյ քոյ, եւ այլն։ Հաւատարիմ բարեկամի ոչ գոյ փոխանակ։ (Սիր.՟Ղ. 15։)
Առաքէր զնոսա ի լիբանան տասն հազար յամսեան՝ փոխանակաւ. յն. որք փոխանակէին զմիմեանս. (՟Գ. Թագ. ՟Ե. 14։)
Երկուս երկուս ի փոխանակել.. . երկուս երկուս փոխանակաւ. (Ա. Մնաց. ՟Ի՟Ղ. 18։)
Ազգքն՝ զոր փոխեցեր, եւ նստան փոխանակաւ ի քաղաքս սամարեայ. իմա փոխանակ բուն բնակչացն։
Հինգ պատմուճանս փոխանակաւ. (Ծն. ՟Խ՟Է. 22։)
Պատմուճան փոխանակաւ, փոխանակ ասելոյ՝ թէ պատմուճան ազնիւ. (Կիւրղ. թագ.։)
Փոխանակ արեան նորա։ Փոխանակ իսահակայ։ Փոխանակ ական, կամ ատամանց նոցա։ Վարձ ձեր է այն՝ փոխանակ պաշտամանցն ձերոց։ Նա նստցի յաթոռ իմ փոխանակ իմ։ Հերիք էր յամս իմ՝ փոխանակ իմ, եւ եղբօր իմոյ։ Խօսեցաւ ի վերայ քո չարիս փոխանակ չարեաց։ Փոխանակ այնորիկ լուարուք հովիւք զպատգամս տեառն։ Փոխանակ այնր՝ զի փառաւորեցաք մեք զԱստուածս նոցա.եւ այլն։
Փոխանակ արեանն տեառն՝ ձեր արիւնդ հեղաւ (այսինքն ըստ նմանութեան )։ Ետուն զանձինս ի մահ փոխանակ որդւոյն Աստուածոյ. այսինքն ի տեղի Յիսուսի, զի նա ապրեսցի. (Շար.։)
Զշմաւովն եթող փոխանակ ընդ իւր Քրիստոս. (Եփր. աւետար.։)
ՓՈԽԱՆԱԿ. մ. Ի տեղի այլոյ. փոխանակաւ.
Եզն փոխանակ տուեալ Աստուածուհին՝ ոչ ետ զոհել զկոյսն։ Զայլս ի նոցա տեղիս փոխանակ առ իւր կոչեաց։ Եւ ոչ վասն սիրոյ՝ սիրել ինչ փոխանակ։ Փոխանակ շնորհեցաւ։ Զժանգ անօրէնութեան յանձն է քերեալ ի բաց ընկեսցէ, եւ փոխանակ՝ բարեացն գործովք լցցի. (Նոննոս.։ Եղիշ. ՟Ա։ Մանդ. ՟Ժ՟Դ։ Անյաղթ բարձր.։ Իգն.։)
to change, to convert, to transform, to modify;
to remove, to displace, to transfer, to transport;
to succeed;
to translate;
— զհրամանս or զիրաւունս տեառն, to transgress God's commandments;
— զհանդերձս, to change one's clothes;
— զշապիկ, to shift one's shirt or shift;
— զբնակութիւն, to shift one's quarters, to remove;
— զկարծիս, to alter or change one's mind;
— զպատիժ (ամոքել), to commute a punishment;
— զաչս յերկինս, to raise the eyes to heaven;
— ի հայ լեզու, to translate into Armenian;
cf. Լեզու.
Փոխեաց զվարձս իմ։ Փոխեցէք զպատմուճանս ձեր։ Փոխեաց զհանդերձ բանտին նորա։ Որպէս վերարկուս փոխեսցես զնոսա, եւ փոխեսցին։ Փոխեցին զփառս իւրեանց ի նմանութիւն որթու խոտակերի։ Փոխեցին զհրամանս նորա։ Փոխեսցեն զիրաւունս։ Փոխեաց ի նոցանէ զաւազանսն։ Մի փոխեր զսահմանս։ Փոխեսցուք զնա ի գործոյ անտի։ Այդի յեգիպտոսէ փոխեցեր, եւ այլն։
Փոխեսցո՛ւք զաչն մեր յերկինս։ Կամացին յուղղափառ հաւատս փոխիլ. (Ոսկ. յհ.։)
Յայլ կերպարանս փոխել։ Ոչ յիւրմէ բնութենէն փոխէր։ Որպէս թէ արդարոցն մեռելոց ոգիք յայլ ի սուրբ մարմինս փոխիցին, եւ մեղաւորացն ոգիք յաղտեղի մարմինս փոխիցին. (Եզնիկ.։)
Ոչ ուրեք գտանէր, զի փոխեաց զնա Աստուած։ Փոխեաց զնա յերկիրն եմաթայ։ Սելեւկոս փոխեցաւ յաշխարհէ։ Զայս օրինակ յաշխարհէ փոխեցաւ։ Մեզ լաւ է՝ զի փոխիմք աստի ի մարդկանէ։ Ի դիցն պաշտօն փոխեցաւ։ Փոխեցաւ ի ճանապարհէն։ Փոխեցաւ ի գալիլէէ, եւ եկն ի սահմանս հրէաստանի։ Փոխեցաւ անտի ՞ եւ այլն։ Ի բա՛ց փոխեցիր. (Փիլ. իմաստն.։)
Ապա առ զքահանայութիւն եղիազար, եւ փոխեաց զնա նախանձաւորն Աստուածայ փենեհեզ. (Միխ. ասոր.։)
Հաւաքեալ փոխեցին ի յոյն լեզու։ Ի քաղդէացւոցն փոխեցին յիւրեանց լեզու. (Խոր. ՟Ա. 1. եւ 4։)
trial, test, proof, attempt;
specimen, sample;
experience, proof;
endeavour, undertaking, enterprise, expedient;
trial, adversity, misfortune;
temptation;
probation;
experienced, expert, practised;
approved, tried, pure;
ի —ոյ, by or from experience;
խիստ — ,a hard trial;
բազմամեայ —, experience;
բնագիտական —, physical experiment;
—ով ուսեալ, taught by experience;
լինել —, to be experienced, versed, exercised;
զ— առնու րձել, ի — մտանել, to experience, to make an experiment of, to attempt, to make attempts, to try, to assay, to prove, to experiment;
ի — արկանել, to put to the trial or test, to torture;
— փորձել վերստին, to renew an attempt, to make a new effort;
ի վերջին — մատուցանել զիմն, to put to the final proof;
ի մահու — գալ, to prove death, voluntarily to encounter death;
հայաստան նախ զ— առ զօրութեան նորա, Armenia was the first to feel his strength;
ընդ նոր — հանդ իսի էանց նա, he was put to a new trial;
մատեաւ եւ յարդարսն — մահու, even the righteous were in mortal danger;
գիտելով զ— առն, well knowing what a man he is;
զգանից զ— առ, he was beaten;
— է, he is experienced, he has much practice;
— արծաթոյ եւ ոսկւոյ ի բովս, gold and silver are tried in the furnace;
cf. Զէն.
Ի փորձոյ ուսանել։ Ի փորձոյ գիտել։ Ի փորձոյ ծանուցաւ. (Ոսկ.։ Կոչ.։ Սարգ.։ Մխ. առակ.։)
Հաւատարմացուցանէ փորձիւ իրացն. (Նախ. ժող.։)
Որով ինքն չարչարեցաւ՝ զփորձ առեալ. յն. փորձեցեալ։
Ագռաւ մի պանիր ունէր ի բերանն. իսկ աղուէս փորձ առնոյր՝ ի նմանէ հանել զպանիրն. (Ոսկիփոր.։)
Ընդ փորձ անցեալ՝ պարծանս ստացաւ։ Ընդ փորձ անցանել այնմ տանջանաց. (ՃՃ.։ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 24։)
ՓՈՐՁ. ա. πεπειρασμένος tentatus δοκιμαζόμενος, δόκιμος probatus, probus ἕμπειρος, πειραθεῖς expertus, peritus. Փորձեալ, անցեալ ընդ փորձ. ընտիր գտեալ ի փորձութեան. փորձիւ ուսեալ. տեղեակ. հմուտ եւ լաւ. ընտիր.
to make haste, to hasten, to be quick, eager, to hurry;
to strive, to endeavour;
to be diligent, to apply oneself to;
չ-, to be slow, not to hurry, to take one's time;
փութալով առնել զիմն;
to do anything in a hurry;
փութա՛, quick! make haste!
փութա՛ էջ այտի, come down quickly!
յայն միայն փութայր, he dreamed of nothing else than;
յայն առաւել փութամ զի, my chief desire is to;
եւ զիա՛րդ փութամ մինչեւ կատարեսցի, and how am I straitened till it be accomplished !.
Փութա՛ թերա՛ գրիւս երիս։ Փութացաւ իջոյց զսափորն։ Փութացեալ այրեցին զքաղաքն։ Փութացան իջանել։ Փութացարո՛ւք եւ յղեցէ՛ք դուք զոք։ Փութայ մեծանալ այր չարակն։ Փութայ իբրեւ զհաւ ի ծուղակս։ Փութասցին ի նա ժողովուրդք բազումք։ Փութան գործել զչարի։ Փութալ պահել զմիաբանութիւն հոգւոյն։ Փութասջի՛ր (կամ փութացի՛ր) զանձն քո ընտիր կացուցանել։ Փութասցո՛ւք այսուհետեւ մտանել յայն հանգիստ.եւ այլն։
Ոմանք ի հանգիստ եղբարցն փութային։ Առաւել փութասցին ի մեծ ծառայութիւն։ Որք յիմաստութիւն եւ որք ի բժշկականութիւն փութացեալ. (ՃՃ.։)
mistimed, ill-timed, inopportune, unseasonable, untimely;
premature;
unseasonably, inopportunely, at the wrong time or moment, out of season;
prematurely;
too late, when too late;
cf. Տարաժամութիւն;
— հասակաւ, not full grown, young;
— ծերանալ, to age prematurely.
Սուգ տարաժամ։ Տարաժամ սգով թախծեալ։ Պտուղ նոցա անպիտան տարաժամ ի կերակուր։ Ի տարաժամ հասակի (ծերութեան) ծնանէր։ Մի՛ լիցի անդ տարաժամ աւուրց (վաղամեռիկ ոք).եւ այլն։
Մատիցո՛ւք ի ժամու եւ ի տարաժամու։ Չի՛ք իսկ տարաժամ մատչելոյ (առ աստուած)։ Ի ժամու եւ ի տարաժամու աւուրց։ Տարաժամ էր գիշերոյն. (Ոսկ. մտթ. եւ Ոսկ. յհ.։)
yearly, annual, anniversary, once a year;
year;
solemnity, feast, festival;
etesian or trade-winds;
օր —ի or —աց, anniversary, — day;
կարգեցին ամ յամէ զօրն զայն տօն —աց, it was ordered that this day be annually commemorated;
ոչ գոյր երթեւեկ տօնից —աց նորա, no one frequented his festivals any longer;
յաւուր նշանաւորի —աց, on the festival day.
ՏԱՐԵԿԱՆ. գ. ἑνιαυτός anus. Տարի. ամ, տարեգլուխ. գլխաւոր օր ի տարւոջն. տօն երեւելի ամ ըստ ամէ. (եբր. զանա. որ եւ զէնէ)
Երթայի յերուսաղէմ ըստ ամենայնզ տարեկանի։ Տարւոջէ ի տարի՝ ի գլուխ տարեկանի։ Ի տարեկանս բարեկենդանութեան։ Տարեկան հատուցման։ Տարեկան տեառն ընդունելի։ Ի տարեկանս ձեր ոչ հոտոտեցայց։ Արարին զօրն զայն տարեկան մեծ։ Յաւուրս տարեկանի, եւ յաւուրս տօնի ան։ Կարգեցին ամ յարմէ զօրն զայն տօն տարեկանաց։ Յամենայն տօնս տարեկանաց։ Երթեւեկ տօնից տարեկանաց։ Յաւուր նշանաւորի տարեկանաց մերոց.եւ այլն։
Առանց ամաց՝ տարեաց տարեկանաց ոչինչ մարթ է իմանալ։ Զայնչափ բոլորեալ թիւս տարեաց տարեկանաց անցեր զաւ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 3։ Կոչ. ՟Ա։)
to be compounded of elements, to be reduced to elements, to be produced, formed, to exist, to be;
to incorporate, to adhere, to be united, attached;
to be inculcated, impressed or imprinted;
բանիւ տարրացեալ մարմինք, created beings furnished with reasoning faculties;
սողոմոն տարրանայր ի խորս էակաց, Solomon penetrated the secrets of nature;
յերկիւղի նորա տարրասցուք, let us keep his fear in our hearts;
տարրացեալ են ի սիրտ իմ, they have penetrated to my inmost soul;
տարրացաւ խաւարն ի վերայ երկրի, darkness covered the face of the earth;
տարրացեալ առ աստուած սիրով, bound to God by love.
Հաստատիլ իբր տարր բնական. բնաւորիլ. սերտ միանալ. ապաւորիլ՝ դրոշմիլ որպէս տառ. խորամուխ լինել. ընդմտանել. ծաւալիլ. զօրանալ. արմատանալ։ Իսկ յն. στοιχέω մեկնիլ ի լտ. incedo, sequor aliquid mente, animo, factis.
Ունակութիւն եղեալ ի նմա տարրասցի։ Յորմէ տարրացեալք ամենայն մարմինք ... բանիւ տարրացեալք մարմինք։ Յորում տարրացեալ է զօրութիւնն աստըուծոյ։ Թանձրացեալ տարրացաւ խաւարն ի վերայ երկրի։ Հանդերձն տարրանայր իբրեւ զանկողին ինչ ի խորութեան. (Անյաղթ ստորոգ.։ Փիլ.։ Լմբ. պտրգ.։ Եղիշ. խաչել.։ Լմբ. էր ընդ եղբ.։)
Սողոմովն իմաստնացեալ, որքան առաւել տարրանայր ի խորսն (յն. , միջամուխ լինել), այնքան յաճախագոյնս ցնորէր. (Առ որս. ՟Է։)
cf. Տարրաւոր.
Եղեալն ի տարերաց. տարրաւոր. տարրեղէն. նիւթեղէն. հիւթաւոր. հողեղէն. երկրաւոր. զգալի.
Որպէս զի ի տարրեղինաց եւ հոգեղինաց, ի հրեղինաց եւ հողեղինաց փառաւորեսցի քո սուրբ անունդ. (Ժմ. յն.։)
cf. Տաւրիկեան.
որ եւ ՏԱՒՐԻԿԵԱՆ. Սեպհական տաւրիկ գաւառին քերսոնի կամ երկրին խրիմու. ուր էր մեհեան արտեմեայ, որում զոհէին զօտարս.
ignorance, nescience, rudeness, rawness, unskilfulness;
մեծ, թանձրամած, սոսկալի —, great, utter, gross, complete ignorance;
առ տգիտութեան, through ignorance;
զգածնուլ տգիտութեամբ, թաւալիլ ի տգիտութեան, to live, to wallow in ignorance.
Տգիտութիւն՝ անձին իւրում չէ բարւոք։ Մի՛ ասեր առաջի աստու՛ծոյ թէ տգիտութիւն (կամ անգիտութիւն) ՟Է։ Վասն տգիտութեանն որ է ի նոսա, վասն կուրութեան սրտից իւրեանց։ Յաւելուլ ի մեղսն մեր եւ ի տգիտութիւնս.եւ այլն։
place, spot, site;
occasion, opportunity;
point, lieu;
հասարակ —ք, common-place topics;
հասարակաց —ք, public places, squares;
սուրբ —ք, holy place;
the Holy Land;
— ապաւինի, refuge, shelter, retreat, cover;
առ տեղեաւս, here;
ի — or ի տեղւոջ, in the room of, instead of, in lieu or place of;
ի —ս —ս, տեղեաց տեղեաց, in different places, in some or several places;
ընդ ամենայն —ս, in all places, every where;
omnipresent;
առ տեղեաւն, there, in the very place;
just then, for that time, for a short time;
ունել զ—, to supply the place of, to substitute for, to take or fill the place of, to succeed;
ունել զառաջին —, to hold or occupy the most advantageous place, to be on the side of the wall;
զ— առնուլ, ունել, to stop, to cease to go, to rest, to take repose, to halt;
անկանել ի տեղւոջ, to be left dead on the spot;
— առնել ումեք, to give the first place to a person;
— տալ ումեք, to yield, to give up, to acquiesce, to consent, to condescend, to submit;
— տալ իմիք, to expose oneself, to give hold;
— տալ յիմեքէ or յումեքէ, to evade, to avoid, to draw back, to withdraw, to retire, to depart, to go away;
շրջէր փախստական տեղւոյ ի —, as a fugitive he wandered;
բանին իմոյ չիք — ի ձեզ, my words have no place in you;
— տուր գնա՛, get thee hence ! cf. Թատր, cf. Ժահահոտ.
ՏԵՂԻ. τόπος locus στάσις statio. որ եւ ՏԵՂ, ԵՏՂ. Վայր. ուրն՝ զոր գրաւ է իւրաքանչիւր մարմին. կայան. ընդունարան. բնակարան. կողմն. սահման. ընդարձակութիւն. միջոց. տեղ, տեղը.
Գնաց մինչեւ ցտեղին, ուր էր խորան։ Ի տեղի սեղանոյն՝ զոր արար։ Տե՛ս ի տեղւոջէ յայդմանէ՝ յորում դու ես։ Ննջեաց ի տեղւոջն յայնմ։ Տեղի արծաթոյ, ուստի լինի, եւ տտեղի ոսկւոյ՝ ուստի կղկղի։ Երթայց ի տեղիլ իմ եւ յերկիր իմ։ Թողացուցից ամենայն տեղեացն վասն նոցա։ Ըստ տեղիս իւրեանց յաշխարհս իւրեանց։ Մոլորեալ տուն ի տանէ, եւ տեղի ի տեղւոջէ։ Թագաւորն կայր ի տեղւոջն իւրում։ Կարգեցի զնոսա ի տհեղիս իւրեանց.եւ այլն։
Գոյր նոցա տեղի ապաշխարութեան, որպէս գտհաւ տեղիլ ապաշխարութեան նինւկէացւոց. (Մծբ. ՟Գ։)
Յիւր տեղի թագաւորեցուցանել։ Եղեւ նոցա աղիւսն ի տեղի քարի, եւ կուպր ի տեղի շաղախոյ. (՟Ա. Մակ. ՟Զ. 16։ Ծն. ՟Ժ՟Ա. 3։)
Անտի եդաւ անաթէմայն ի յոյն լեզու, որ է նուէր, եւ յանիծից տեղւոջ կայ. (Կիւրղ. օրին.։)
Հրէական զոհիցն եւ պատարագացն արիւնք առ տեղեաւն ի քաւութիւն էր ակամայից ոմանց մեղանաց։ Տխմարք յընթերցողացն՝ առ տեղեաւն միայն հայելով ի բանն՝ ոչ քննեն զպատճառն. (Շ. թղթ.։)
Առ սակաւ սակաւ դատելովն՝ տայիր տեղի ապաշխարութեան։ Մի՛ տայք տեղի սատանայի։ Մի զանձանց վրէժ խնդրէք սիրելիք, այլ տո՛ւք տեղի բարկութեան. (Իմ. ՟Ժ՟Բ. 10։ Եփես. ՟Դ. 27։ Հռ. ՟Ժ՟Բ. 19։)
Արեգակն տեղի տայ խաւարին. (Եզնիկ.։)
Փառաւորութիւն եւ անարգութիւն միմեանց տեղի տալով. (Յճխ. ՟Է։)
Ոչ տամ տեղի եւ մուտ բանին։ Տեղի տային հաւանական բանիցն։ Տեղի՛ տուր ննջել ինձ առ քեզ ի սենեկին. (Յիսուս որդի.։ Լմբ. էր ընդ.։ Պտմ. աղեքս.։)
Ի ժամոյս (կամ ի ժամուս) տեղի տալ, եւ անձին զգուշանալ։ Տտեղի տան տխրութիւնք։ Փախեաւ սրացաւ տեղի ետ. (Փարպ.։ Նար. ՟Խ՟Ա. ՟Հ՟Գ։)
Որ առաւել ցանկայ, նա ոչ երբէք կարէ զ տեղի առնուլ իլ ցանկանալոյ։ Այսուկարծեօք զտեղի առնոյր քարոզութիւնն։ Ոչ այսու լուծումն կարծեացս զտեղի առնու. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 27. եւ 17։ Էր ընդ եղբ.։)
Տեսեալ զայս ամենայն ... զ՝տեղի կալաւ. (Իգն.։)
species;
sort, kind, race;
fashion, manner, way;
form, figure, appearance, look;
sight, countenance, aspect, air;
image, idea;
dress, costume;
form, species;
visible;
հաղորդել կրկին —աւ, to receive the Communion in both kinds;
սեռ՝ կենդանի, — մարդ, եւ տարբերութիւն՝ բանական, genus animal, species man, whose distinctive characteristic is the faculty of reason.
Ոչ ասաց, եթէ տեսակ ունի, եւ ոչ է տեսանելի։ Եթէ տեսակ մարմնոյն այնպէս է, ո՞րչափ եւս առաւել հոգւոյն։ Տգեղ տեսակաւ։ Գեղեցիկ գոլով տեսակաւ. (Ոսկ. ՟Ա. 39։ ՟Բ. 2։ Նոննոս.։)
Բերան ի բերան խօսեցայց ընդ նմա տեսակաւ, եւ ոչ առակաւ. (Բրս. թղթ.։)
Մարմնական տեսակաւ, այսինքն որպէս աղաւնի երեւեցաւ հոգին սուրբ. (Աթ. ՟Ա։)
Արուսեկին տեսակաւ տեսար. (Նար. կուս.։)
Կրօնաւորք, ելով, եւ սգաւոր տեսակաւ. (Լմբ. սղ.։)
Այպն եղեւ ի դիւրաց այսու տեսակաւ։ Այնու տեսակաւ պատմեաց։ Բազմադիմի տեսակաւ ողորմութեան կամեցար ձգել առ քեզ։ Յամենայն տեսակս ընդարձակ վարուց։ Տեսակ յանցանաց ... Զտեսակ որմոցն խնդրէ ուսանել։ Զնոյն տեսակ բանից վերստին կրկնելով. (Վրք. հց. ՟Ժ. ՟Ժ՟Ա։ Սարկ. աղ.։ Շ. ընդհ.։ Լմբ. պտրգ.։ Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Բ։)
Ընդ միմեամբք տեսակ ասի, որ եւ տեսակ կարող գոյ գոլ եւ՛ սեռ. (զոր օրինակ թռչուն է տեսակ կենդանւոյ, եւ սեռ ամենայն թեւաւորըաց կամ հաւըուց). (Անյաղթ պորփ.։)
Մարմնական եւ անմարմին տեսակաց։ Առանձնաւորեալքն ի տեսակին՝ դէմ անուանի. (Յհ. իմ. երեւ.։)
Կէտք եւ ամենայն կայտառք. (եւ) որ տեսակդ էք բանաւոր հօտի (մարդիկ՝ զկնի հրեշտակաց). (Շար.)
Աննիւթն եւ անիմանալին անեզր է եւ անսահման, տեսակաւ ոչ չափի, եւ տեղեաւ ոչ բովանդակի. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ա։)
cf. Սեաւ.
Ռամկական բառիս Սեւաւ.
Հեթանոսք սեւք եկին յարեցան ի քրիստոս։ Չգարշեցաւ ի մէնջ ի սեւոցս եւ ի գարշելեացս. (Վրդն. երգ.։)
ռմկ. սեւումուր. Սեաւ իբրեւ զմուր, թխատիպ. թշվառ. փորձանաւոր.
melampygus;
cf. Թաւայատակ.
μελάμπυγος melampygus, nigras sive hirsutas habens nates. Ոյր յատակ կամ նստոյքն է սեաւ. մակդիր հերակլի առ քերթողս.
Յաղագս սեւայատակացն եւ անյատակացն։ Իսկ յաղագս սեւայատակցն է այսպէս։ Ասէր, դեռեւս ոչ էք հանդիպեալ սեւայատակին եւ թաւայատակին ... տեսանէին ի կախգոլով զյատակսն հերակլի սեւացեալ ի թաւութենէ մաղիցն. (Նոննոս.։)
cf. Սեաւ.
cf. Սեաւ.
Մօրն իւրարգանդն էր սեւային, հօրըն բարակ ամենեւին. որդիքն սեաւ ծընանէին, դաշտ ի սպիտակ բընակէին. (Շ. առակք.) (կազամար, գրիչ, գիր)։
love;
affection, fondness, tenderness;
inclination, delight, liking, taste, fancy;
love, passion, flame, salacity, love-suit;
charity, supernatural love, christian charity;
agape, love-feasts;
kiss;
— կանանց, hymen, vulva;
the quiver of love;
— վաղանցուկ, amour, intrigue, love affair;
յօդակապք, ոլորք սիրոյ, ties, bonds of love;
հանգոյց, տոմսակ, գաղտնիք, երգ, վէպք, ընծայ սիրոյ, love-knot, love-letter, love-secret, love-song, love-tale, love-toy;
— առ աստուած, առ ընկերն, ազատութեան, հայրենեաց, արուեստից, փառաց, առաքինութեան, love of God;
of our neighbours or fellow-creatures;
of liberty;
of our country;
of arts;
of glory;
of virtue;
ամուսնական, մայրական or մայրենի, հայրական, որդիական —, connubial or conjugal, maternal, paternal, filial love or affection;
— անձնական, self-love, egoism, solipsism;
— աստուածային, երկնային, մաքուր or սուրբ, նորաբողբոջ, փոխադարձ, համեստ, օրինաւոր, եռանդուն, սաստիկ, բուռն, անչափ, հաստատուն, հաւատարիմ, յաւիտենական, divine, celestial, pure, rising, reciprocal or mutual, honest, lawful, ardent, lively, violent, extreme, constant, faithful, eternal love;
մոլենախանձ —, jealousy;
— երկրային, յողդողդ, անցաւոր, զգայական, մարմնական, անկարգ, պիղծ, յանցաւոր, եղեռնաւոր, earthly, inconstant, fleeting or transitory, sensual, carnal, illicit, lustful, culpable, criminal love;
վայելել սիրով, to make love to, to fall in love with, to court, to woo;
հալիլ մաշիլ սիրով, to burn, to languish with love, to be love-sick;
հատուցանել ընդ սիրոյ, to give love for love, to re-love;
— ազդել, to inspire with a passion;
դիւթել, բորբոքել զ—ն, to philter, to charm;
— ցուցանել, to show or demonstrate love for;
առնել —, to be courteous, amiable, friendly;
to do or confer favours;
ուտել զ—, to eat together, to make love-feasts;
դնել — ի բերան, to kiss, to embrace;
սիրով, lovingly, tenderly, affectionately, with pleasure, willingly;
ի — աստուծոյ, for God's sake;
ի — իմ, for me, for my sake;
արա ինձ —, do me the kindness or the pleasure to;
ամենայն սիրով, very willingly;
— իմ ! my love ! my dear ! cf. Խառնեմ;
cf. Հարկանիմ.
Սէր յաստուծոյ է։ Աստուած սէր է, եւ որ կայ ի սէրն, բնակեալ է յաստուած, եւ աստուած ի նմա բնակէ։ Երկիւղ ոչ գոյ ի սէր, այլ սէրն կատարեալ ի բաց մերժէ զերկիւղն։ Այս է սէրն աստուծոյ (այսինքն աստուածասիրութիւն), եթէ զպատուիրանս նորա պահեսցուք։ Յայսմ երեւեցաւ սէրն աստուծոյ (այսինքն մարդասիրութիւն նորա) ի մեզ . եւ այլն։ Առ սէր քո (այսինքն վասն սիրելոյս զքեզ)։ Առնել սէր (այսինքն բարեկամութիւն)։ Վայելեսցուք սիրով (այսինքն ցանկութեամբ)։ Սէր կանանց. եւ այլն։
ամենայն յօգաւորութիւնք եւ սէրք եւ կցորդութիւնք։ Եկայք արասցուք սէրս եւ միաբանութիւնս ընդ զօրապետսն. (Դիոն. ածայ.։ Ուռհ.։)
Չիք սէր բարձրագոյն քան զքրիստոսի սէրն զիւր հաւատացեալս։ Այլքան օրինակօք զսիրելոյն իւրոյ զնոսա յաճախաբար պատմեաց. (Նանայ.։)
cf. Լաւակամութիւն.
Բազում լաւակամութիւն եւ սիրակամութիւն պարտի շնորհել այնպիսւոյն. (Կանոն.։)
slimy, oozy, muddy, miry, sloughy;
սկախառն խոնաւութիւն, cf. Ճահիճ.
τελματιαῖος coenosus, palustris. իսկ Սկախառն խոնաւութիւն, τέλμα locus coenosus, lacuna. Խառն ընդ սիկ. ցեխոտ, ցխոտ. մօրուտ. տղմուտ. կաւուտ. մրրախառն. դէջ. ճախնուտ. ճահիճ.
Ոչ մօրք եւ ոչ ջրաշեղջ, եւ ոչ սկախառն խոնաւութիւնք։ Գորտք եւ ճանճք եւ մժիխք ի սկախառն խոնաւութենէ բղխեցին. (Վեցօր. ՟Է։)
Թանձրամած մրուր սկախառն։ Ի սկախառն աւաղոյ. (Ճ. ՟Է.։ Վրդն. ծն.։)
drowned;
— առմել, to drown;
— լինել (ակամայ), to be drowned;
(կամաւոր) to drown oneself.
Ջրահեղձոյց զտղայսն առնէր։ Փարաւովն ջուրց վիշապ կոչի յաղագս ջրահեղձոյց զմանկունսն առնելոյ. (Արշ.։)
to plunge into water, to submerge, to drown;
— զնաւ, to launch.
Ոչ զիջեալսն ի ջուր, այլ զնոսա՝ որ ի վերն նստիցին, եւ՛ս չար քան զնոսա՝ որ ընդ տիղմն գայցեն, ջրմխէ։ Զի մի՛ ջրմխիցի նաւ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 7։ Ոսկ. ՟ա. թես. ՟Գ։)
this, that;
սոյն սա, this one, he himself;
սա է, it is he, that is to say;
սա աւասիկ, however, yet, still.
(cf. ՍՈՅՆ, սորին, սոքին, սոցին)) Դերանուն ցուցական՝ գոյական Դերանուն ցուցական՝ գոյական, յայտ արարօղ զառաւել մերձաւորն յերից առաջիկայ եղելոց. սա. ասի ասիկակ. սըիկա
Սա եկն ի վկայութիւն։ Սա է քրիստոսն։ Սոքա են զաւակք օրհնեալք յաստուծոյ.եւ այլն։
Գրի եւ ՍԱՅ, սորայ, սմայ, մանաւանդ ի վարիլն յօդիւ.
Քրիստոսն յորժամ գայցէ, միթէ աւելի ինչ նշա՞նս առնիցէ՝ քան զոր սայս առնէ. (Յհ. ՟Է. 31։)
Սայք նոքա են, որք բարձեալ ունին զլուծ արդարութեանն ամբարտաւանութեամբ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ։)
ՍԱ՛ ԱՒԱՍԻԿ. մ.շ. νῦν δὲ jam vero. Արդ ահաւասիկ. բայց արդ. ապաքէն.
Սա՛ աւասիկ թէ մարմնաւոր ինչ ախտս ունէաք՝ զամենայն հնարս հնարէաք առ ի բժշկելոյ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 5։)
Ի ՍՄԱՅՔ յից, յօք. ա.գ. Որ նչ ենն ի սմա, կամ յերկրի ասա. Երկրաւորք.
Ապա ուրեմն եւ արտա՛սայց տեսակն քան զսեռն յաւէտ գոյացութիւն է. (Արիստ. գոյաց.։)
to slip, to slide, to glide;
to flow, to be flowing, to run out, to pass over, to roll or glide on;
to be agitated, to hurry along or away, to err, to wander, to yield to;
— ի վերայ սառի, to skate;
— ի մտաց, to slip from, to escape the memory;
սահեալ անցանել, to run, to elapse, to glide away;
սահեալ աստղ, shooting star;
սահեցաւ, he slipped, his foot or feet slipped.
Իբրեւ զնաւ սահեալ ի վերայ ջուրց կուտակելոց։ Սահեալ ի ներքոյ երկնից։ Սահեսցին փոփոխեսցին. (Իմ. ՟Ե. 10։ Յոբ. ՟Բ. 2։ Սղ. ՟Ճ՟Ը. 9։)
Իսկ իմ անցեալ սահեալ ի վերայ յուզակ ալեացն։ Նաւեալք՝ ի վերայ խորոցն սահեցան. (Ագաթ.։)
Չտեսանելով զմնացականսն, այլ զսահելիս եւ զանցաւորս. (Բրսղ. մրկ.։)
Ո՞չ յամենայն կողմանց սահէին զքեւ բարիքն։ Յամենայն կողմանց զճգնողաւմ սահին քրտունքն։ Ազբիւրք թարախոց՝ որք սահէին ի վիրաց անտի. (Իսիւք.։ 12)
bordering upon, adjacent to;
definitive;
indicative;
բանիւ —աւ կապել, to excommunicate.
Զաւետարանական իշխանութիւնն ի գործ առեալ, եւ բանիւ սահմանականաւ կապեալ զիշխանն. (Յհ. կթ.։)
ՍԱՀՄԱՆԱԿԱՆ. ὀριζόμενος terminatus, finem habens. որպէս Սահմանաւոր. հունաւոր. չափաւոր, ժամանակեայ. վերջանալի.
ՍԱՀՄԱՆԱԿԱՆ. ὀριστικός, -κή, -κόν finitivus, indicativus. Ըստ քերականաց՝ է այն եղանակ կամ խոնարհումն բայի, որով նշանակի գլխաւոր որոշումն հանգամանաց ամանակին.
Սահմանական է, յորժամ ասեմք. կոփեմ, գործեմ. իբր սահմանաւ եցոյց զ՝ի դէպ ժամանակն եւ զդէմն. (Երզն. քեր.։)
lordly, imperiously, authoritatively, sovereignly, absolutely;
in effect, properly, truly, verily;
proper, own, real, true, genuine, veritable;
— ազատ, really free;
— հաւատք, true faith;
— բարի, real good;
— խօսելով, properly speaking;
եթէ — կամիս գիտել, if you will to know thoroughly.
Որում սաստեաց նա տիրապէս, լիրբըն փախեաւ ծառայապէս. (Շ. խոստ.։)
Մանաւանդ, proprie, praecipue, vere. Իսկապէս. հատկապէս. գլխաւորաբար. ստուդապէս. (հակագրեալն ձայնիս՝ Պիտակաբար)
Ոչ տիրապէս առ նա հանդիպի ընդդիմաբանութիւնս, այլ ամենից սխալողաց կամաւ վրիպելոց. (Նար. ՟Խ՟Ը։)
Յորդեգրութիւն հօրն երկնաւորի կոչիլ, որ քրիստոսիւ եղեւ տիրապէս։ Զհուր սիրոյն քրիստոսի ստասցուք տիրապէս յանձինս մեր. (Խոսր.։)
Եթէ կամիս տիրապէս գիտել։ Այժմ զմին յերրորդութենէն ծանեաք մերդկութեամբ, թէպէտեւ ոչ կատարելապէս ... սակայն յայնմ աւուր տիրապէս տեսանեմք զհայր եւ զորդի եւ զհոգին. (Շ. մտթ.։ եւ Շ. բարձր.։)
Յայսոսիկ հաւատոց պէտք են, եւ տիրապէս հաւատոց։ Յիսուս տիրապէս խաղաղութիւնն. (Սարգ. յկ. ՟Է։ Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Է։)
Տիրապէս մաքրութիւն, եւ ոչ բնաւ։ Յայնժամ երանելիք արդարեւ զտիրապէսն երանութիւն. (Լմբ. պտրգ. եւ Լմբ. սղ.։)
Ոչ զտիրապէս պատճառն յայտնելով։ Խոհականութեամբ խոնարհելն՝ տիրապէս խոնարհութիւն է. իսկ անիմաստաբարն՝ եղծումն։ Ոչ նմանին տիրապէս խոնարրհաց, որ առ ամենայն ինչ պիտանիք գոլով՝ առաւել զիջանին. (Մխ. առակ.։)