cf. Դեգերանք.
· Calfa
Զայն՝ որ առ գինիսն՝ հասարակաց դեգերմունք են. (Պղատ. օրին. ՟Ա։)
to vacillate, to totter, to waver, to shake, to fluctuate.
· Calfa
Այս օրէն է վարդապետի, զի ոչ դեդեւի, եւ ոչ սայթաքէ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 1։)
Զօրէն արբելոց այսր անդր դեդեւին. (Սարգ. յկ. ՟Դ։)
who applies a plaister or administers medicine;
hair-pencil to dye the eyes.
· Calfa
Միայն զտեսսն պատուեալ անշուշտ, որպէս հարօր ի վար, կամ դեղադիր ի դեղոցի. (Յհ. կթ.։)
painted in colours.
· Calfa
Դեղով ներկոց նկարեալ. երանգօք յօրինեալ. ներկով քաշուած.
Զդեղանկար ծաղկայօրինուորակ պատկերացն կենդանագիր տեսակի գեղոցն. (Նար. խչ.։)
cf. Դեղատութիւն.
· Calfa
Երկակի գոլով այսպիսի չարաչար դեղատուութեանս (կամ դեղատութեանս) ... Այս ինչ օրէն յաղագս այսպիսի դեղատուութեանս. (Պղատ. օրին. ՟Ժ՟Ա։)
to poison;
to infect with poison;
to physic;
to dye.
· Calfa
Կենդանագրացն ոչ կատարած ունել իրողութիւն՝ թուի առ ամենայն կենդանիս, դեղելոյն, եւ ոչ դեղելոյն. այսինքն ներկով կամ աններկ նկարելոյն. (Պղատ. օրին. ՟Զ։)
still, yet, to this hour;
newly, recently.
· Calfa
Դեռ մարմնաւոր էք։ Ջուր դեռ ունէր զամենայն երեսս երկրի։ Անօրէնութիւն իմ դեռ ընկղմէր զիս. (՟Ա. Կոր. ՟Գ. 2։ Ծն. ՟Ը. 9։ Ես. ՟Ի՟Ա. 4։)
recent, new;
recently, newly.
· Calfa
Մօրուքն այն ինչ դեռադեռ ծաղկեալք. (Փիլ. տեսական.։)
recently born or produced;
that has recently engendered.
· Calfa
Առ սնունդս դեռածին մանկանցն։ Որպէս այնոցիկ՝ որ դեռածինքն են, ասացաւ. (Պղատ. օրին. ՟Զ. ՟Է։)
antichrist.
· Calfa
Զօրավիգն գտեալ զկարապետս դերաքրիստոսին. (Յհ. իմ. պաւլ.։)
adj. adv. much heaped up;
in great quantity.
· Calfa
Վերանան ջուրքն ի բարձունս վերինս դէզադէզ կուտակեալ. (Վեցօր. ՟Դ։)
straight, directly.
· Calfa
Ի միջօրէ կողմանէ դէպուղիղ առ երկին հայելով. (Խոր. ՟Ա. 15։)
painful, troublesome, uneasy, tiresome, bitter, odious, cruel;
haughty, austere, grievous, vexatious, mortal, terrible.
· Calfa
դժնդակ. իբր մ. Դժնդակապէս. դժուարին օրինակաւ.
Դժնդակ օրինակէ զբժշկութիւն. (Մաշկ.։)
very troublesome, very harsh, haughty, wicked.
· Calfa
Զնոյն սատակումն կրել, նաեւ դժնդակագոյնս եւս, որչափ դժնդակ՝ քան որ արհամարհեն զօրէնս մովսէսի, արհամարհել զտէրն. (Բրս. հց.։)
buck-thorn.
· Calfa
Ոչ ինչ դժնի գոլով, եթէ միայն ունիցի զօրութիւն, գաղտնաբար ուտել պէսպէս եւ ըմպել. (Պղատ. օրին. ՟Ը։)
Ոչ է պարտ դժնի գոլ պատերազմական մարդկան՝ աստուածոցս այս, այլ պատուել. (Պղատ. օրին. ՟Ը։)
infernal.
· Calfa
Ինքն մեռեալ տնօրինական, կայր ի բանդին դըժոխական. (Յիսուս որդի.։)
very diffiicult to ascend or to issue.
· Calfa
Դժոխելանելիս ի նմա յօրինէ շինուածս. (Խոր. ՟Ա. 15։)
hell;
limbo;
sepulchre, tomb.
· Calfa
Սմա արդ պարտ է պատուհաս ինչ վերջին. մահ արդ ոչ է վերջին, բայց այն՝ որ ի դժոխսն ցաւք. (Պղատ. օրին. ՟Թ։)
s. bot. rhubarb plant;
the tendrils of the vine.
· Calfa
ῤεόν βαρβαρικόν rheum barbaricum. գրի եւ իբր ռմկ. Խավարծիլ. Խաւրծիլ, Խօրծիլ, Խործովիլ, Խործուիլ, Խործիլ. Գաբծիլ. գաբն. բոյս խաչնդեղի. ռավէնտ, ռէվէնտ։ (Գաղիան.։)
hinderance, impediment, obstacle;
encumbering;
inactivity, idleness, sloth;
idle, unoccupied;
hindered, prevented;
stopped, discontinued;
— առնել՝ լինել, to hinder, to impede, to prevent;
— կալ, to be disoccupied;
to be in idleness.
· Calfa
Դժնդակ ժողովուրդ ոմն խափան օրինաց. յն. դիմակաց. (Եւս. ՟Ժ՟Գ. 4։)
Զհաւորսութիւն առ խափան լերինս (կամ լերունս) ոչ ոք արգելուցու. (Պղատ. օրին. ՟Է։)
hinderance;
delay;
idleness, leisure;
revocable.
· Calfa
Զխափանած հարկած քաղախացն, որ ցայսօր խափանեցէք. (՟Ա. Մակ. ՟Ժ՟Բ. 31։)
to hinder, to stop, to impede, to obstruct, to embarrass, to cross, to delay, to interrupt;
to intercept;
to interdict, to prohibit;
to abolish, to abrogate, to annul, to revoke;
to take away;
to sippress;
— զճանապարհն, զանցս ուրուք, to stop the way or passage, to stop up, to obstruct, to encumber;
— զերկիր, to encumber the earth.
· Calfa
Խափանելզգործս, զերկիր. կամ զմարդիկ ի գործոյ, զհրէայսն ի շինելոյ. կամ զհաւատս. Զօրէնս, զաւետիս, զամենայն իշխանութիւնս. զայն՝ որ զիշխանութիւն մահուն ունէր։ Խափանեսցի մարմին մեղաց, կամ մարգարէութիւն, գիտութիւն, մահ։ Քրիստոսիւ խափանելոց է։ Որ խափանելոցն էր։ Ի վախճան խափանելոցն։ Խափանեալ էք ի քրիստոսէ։ Զիշխանաց աշխարհիս այսորիկզխափանելեացս։ Յորժամ եղէ այր, զտղայութեանն ի բաց խափանեցի։ Խափանեցաւ շինուած տաճարին։ Մի՛ խափանեցէք զիս, զի տէր յաջողեաց զճանապարհս իմ։ Ընդէ՞ր խափանէք զժողովուրդն ի գործոյ իւեանց։ Խափանեցան գործք նորա։ Խափանեսցուք զգործս նոցա։ Խափանեցից ի տերւոջէդ յայդմանէ զձայն զնծութեան։ Ոչ խափանեսցինգնացք քո։ Խափանեցին զօրէնս քո. եւ այլն։
hinderance, impediment, obstruction, obstacle;
difficulty;
interdiction, prohibition;
diversion;
interception;
abolition, abrogation;
suppression;
cessation;
ի խափանումն գալ՝ անկանել, to cease, to fall in desuetude, to be no longer in force.
· Calfa
Զնշանս եւ զզօրութիւնսն զանց առնես որպէս զչարին խափանուածովք ձեր. (Վրք. սեղբ.։)
cf. Խափանուած.
· Calfa
Զանգիտութեան ծնունդ է առ մեզ՝ խափանումն, եւ ծուլութիւն՝ խափանման եւ փափկութեան ծնունդ. (Պղատ. օրին. ՟Ժ։)
to strike, to clash, to shock, to knock, to hit;
to vex, to torture;
— եղջերօք, to butt;
to toss, to gore.
· Calfa
Տուաւ ինձ խայթ մարմինս, զի խեթ կէ զմիտսն։ ներէ խեթկելոցն ի նեղչացն։ Այս բանք զիմաստունս խեթկեն որպէս խթանք։ Խեթկելովն զարթուցանէր. անմիտք՝ տակաւին ո՞չ գիտէք։ Ասէ, մի՛ խղճմտէք ի չար գործելն՝ խեթկեալք ի ձերոց օրինացն։ Զճանճն եւ զմժիխն մերձեցոյց ինոսա որպէս զաստուածս. իսկ նոքա խեթկեալ ի թիւնից աստուածոց. եւ այլն. (Լմբ. սղ.։ Լմբ. պտրգ.։ Լմբ. ժղ.։ Լմբ. առակ.։ Լմբ. իմ.։)
that butts, clashes
· Calfa
Մովսէս եւ ահարոն զօրութիւնք էին ժողովրդեանն, խեթկիչ հակառակորդացն. (Երզն. ՟ժ. խորան.։)
madness, craziness, insanity, lunaoy.
· Calfa
Սթափեցարու՛քոչ ի ցքւոյ, այլի խելագարութենէ եւ յանմտութենէ. (Սարգ. յկ. ՟Ե։ Որ խելագարութեամբ մոլորեալ) (այսինքն մոլեգնեալ) իցէ, ո՛չ շրջեցի յայտնապէս ի քաղաքին. (Պղատ. օրին. ՟Ժ՟Ա։)
"cf. Խելամուտ առնեմ."
· Calfa
համօրէն տեղեկացուցեալ խելամտեցուցանէր. (Ագաթ.։)
understanding, intelligence, comprehension, knowledge, capacity;
reflexion, consideration;
synecdoche;
յիմաստիցն ածել —ս, to teach science;
առ քաջ — իրացդ, in order thoroughly to understand these things.
· Calfa
Խելամտութիւն ճշմարտութեան, կամ օրնաց, կամ իմաստից. (Եզնիկ.։ եւս. քր. ՟Ա։ Պիտ.։)
brains;
mind, sense, wit, understanding, intelligence, wisdom;
խելօք, skilfully, ingeniously, cleverly, dexterously;
bench for rowers;
— կամրջաց, bridge-head;
— գետոց, source of ariver;
—լս ունել, to be wise, judicious, prudent;
ի խելաց ելանել, to lose one's reason, to become mad;
գնալ խելօք, յայլ խելս շրջել, յայլոյ խելս լինել, to be out of one's mind, to turn mad;
ցնորիլ ի խելաց, to faint, to swoon;
ի խելս գալ, to come to one's self, to recover one's self;
to amend;
խելս խառնել, to tax one's ingenuity, to contrive, to set one's wits to work, to try, to attempt;
to dupe, to outwit, to use artifice, craft, guile;
ի խերս կերպարանեալս, feignedly, with simulation, in appearance;
astutely, cunningly;
բանք բազում — սակաւ, much tongue and little judgment;
ի խելաց եւ ի մտաց թափեալ, hair-brained, cracked, foolish, insane, mad;
գինին կալաւ զխելս նորա, he became intoxicated, tipsy.
— նաւի, poop, stern of a ship;
ի խելս նաւին, on the poop.
· Calfa
Լսելոյ զօրութիւն ի խելսն եւ յականջսնդնէր խլին. (Սարկ. հանգ.։)
Հասանել յառաջ ի խելս գետոյն։ Ուրանօր ցուցանի խելս գետոյս. (Ճ. ՟Բ.։)
strangled, suffocated;
— առնել, to strangle, to suffocate;
— լինել, to be strangled, suffocated.
· Calfa
Զերկոցունց նոցա սատակումն միով օրինակաւ նիւթեաց խեղդամահ լինելովն. (Լմբ. սղ.։)
cf. Թշուառ.
· Calfa
Չի՛ք նոցա խեղճ կամ խեթ յետ մկրտութեան յօրինաց անտի։ Նա արդարացուցանէ զիս ի մէջ խղճի եւ խեթի. (Եփր. հռ. եւ Եփր. ՟ա. կոր.։)
Աստուած եդ ի մեզ զխեղճ մտացն անվրէպ յանդիմանիչ. Զի քան զամենայն օրինակս խրատու հզօրագոյն է։ Որ ոչ գիտէր զանձին խեղճ։ Խեղճ մտացն չտայր թոյլ. (Մխ. երեմ.։)
immodestly, impudently, with effrontery.
· Calfa
Իբրեւ խենէշ, կամ թոյլ եւ լկտի. լրբաբար. անպատկառ եւ թոյլ օրինակաւ.
to live in effeminaoy, to plunge into voluptuousness and debauchery, to revel, to feast, to be immodest, dissolute, debauched.
· Calfa
Առանց խոհեմութեան սովորեցուցանելով զծառայս խենեշանալ ամբարհաւաճութեամբ. (Պղատ. օրին. ՟Զ։)
effeminate, luxurious;
lascivious, debauched, wanton, dissolute.
· Calfa
Զօրէն յոռւոյ եւ խենեշի կառաւարի զյարձակմունսնոչ կարացեալ արգելուլ. (Փիլ. լին. ՟Դ. 183։)
to be disobedient, insubordinate, to rebel, to revolt, to be disheartened;
— ի սանձուց, not to obey the bridle;
— զայրագին ի վերայ միմեանց, to be furiously maddened one against, the other.
· Calfa
Խեռելն նոցա բազում անգամ, եւ արտաքոյ օրինացն գործել։ Տանջէին զնոսա իբրեւ զտղայս խեղեալս յուսմանէ։ Ոչ խեղէ, եւ ոչ ստահակէ։ Ստահակ եւ խեղօղ է ազգ ծառայից. (Սարգ. յկ. ՟Ե. եւ ՟Ը։ եւ Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Զ։)
ostracism.
· Calfa
Թեսեւս զխեցեկոյտ մահու վճիռ առ, եւ այնմ ինքն նախ եդ օրէնս. (Եւս. քր. ՟Բ։)
made of brick or baked earth;
—ք, —անօթք, crockery, earthen-ware, delft-ware.
· Calfa
Ոստրէոսն իբրեւ խեցեղէն պատեանս ունի. (Վեցօր. ՟Է։)
shell-fish;
shell, conch;
tortoise-shell;
nut-shell.
· Calfa
Միայն ազգ՝ որ խեցեմորթ (կամ խեցմորթ) կոչին, այսինքն կոնքն. (Վեցօր. ՟Է։)
brick, tile;
pottery, earthen-ware, crockery;
porcelain, China-ware, Wedgewood-ware;
potsherd, fragment of earthen-ware;
fish-shell;
shell, conch;
—ք, pottery;
Wedgewood-ware, Wedgewood-manufactory;
earthen, delft;
զ— կարկատել, to beat the air, to pound the water.
· Calfa
Չորացաւ որպէս խեցի. զօրութիւն իմ։ Որ տայ արծաթ նենգութեամբ, իբրեւ ընդ խեցի համարեալ է։ Ոտքն կէս երկաթոյ, եւ կէսն ի խեցւոյ։ Ոչ Խառնի երկաթ ընդ խեցի։ Առեալ խեցի՝ քերէր զթարախն. եւ այլն։
to cut, to cut off, to break off, to tear off or away;
to burst open;
— զհերս, to tear out the hair;
— ներքինիս, to castrate.
· Calfa
Խզեաց զջիլսն, զորօրինակ խզիցի քուղ ի թօթափելոյ յորժամ ի հուր հոտոտիցի։ Առասան երեքկուղի ոչ վաղվաղակի խզեցի։ Մի՛ խզեսցին ապաւանդակք նորա։ Խզելոյ ի նմանէ զշղթայսն. (Դտ. ՟Ժ՟Զ. 9. 12։ Ժղ. ՟Դ. 12։ Ես. ՟Լ՟Գ. 20։ Մրկ. ՟Ե. 4։)
Խզեսցէ զշղթայս անօրինութեան. (Ագաթ.։)
ԽԶԵԼ. κόπτω caedo, succido, amputo. Ի բաց հատանել որ եւ է օրինակաւ.
knock, blow;
obstacle, hinderance, impediment;
fraud, cheat;
hate, ill will, aversion;
jealousy;
remorse, scruple;
pain, affliction, grief;
doubt, distrust, apprehension;
gripes, colic;
— եւ խութ ընդ ոտն անկանել, to trip up, to oppose, to obstruct, to embarrass;
խեթիւ հայել՝ տեսանել, to look daggers, to look grim, to scowl;
խեթիւ հայել արեգական, to sunburn, to tan, to freckle, to brown.
· Calfa
Ընդէ՞ր արար ընդ մեզ յաշխարհի զգազանս վնասակարս, եւ կացոյց ի խեթի զկեանս մեր. այսինքն ի վտանգի, կամ ի կակածանս. (Վեցօր.։)
Այլ թոյլ ետուր վասն խեթի մատնել ի՛ ձեռս անօրինի. (Շ. եդես.։)
Չիք նոցա խիղճ կամ խէթ յետ մկրտութեանն յօրինաց անտի։ Նա արդարացուցանէ զիս ի մէջ խղճի եւ խեթի. (Եփր. հռ. եւ Եփր. ա. կոր.։)
to thrust one's self in, to creep into.
· Calfa
Երթայ եքենոս՝ քթի ընդ քարիւն, եւ մածնու կայ ի նմա. (Վեցօր. Է։)
to doubt, to suspect, to disbelieve, to distrust;
to look at with an evil eye.
· Calfa
Ելանէ ռոբէն յանկողինս հօրն. ընդ որում խիթայր յակոբ մինչ ի մահ. (Նախ. ծն.։)
tendril, clasper;
sucker, shoot;
fibre, filament, stamen;
—ս արկանել, to cling to, to hold fast to, to clasp, to strain to;
to twine, to entwine;
— արկանել՝ առնուլ, to be thoughtful, melancholy;
to clasp one's knees.
· Calfa
Սերմնսկսանի թուանալ, պատառիլ, խիղբս արկանել. (Վեցօր. ՟Ե։)
thickness, density;
close, dense, thick, serried;
compact, dense;
crowded, numerous, frequent;
full;
—, — առ, — ընդ —, thickly, densely;
frequently, often, much;
— առ — հարուածք, repeated blows.
· Calfa
զօրէն խիտ ամպոյ. (Սարգ. յկ. ՟Թ։)