almond-tree.
· Calfa
ՆՇԵՆԻ ՆՇԻ. ἁμύγδαλος amygdalus. վր. նու՛շի. Ծառ՝ որ բերէ զնուշ (քաղցր, կամ դառն).
place for making hosts or wafers.
· Calfa
Ժամատուն վասն գործելոյ զնշխարս ի պէտս պատարագի.
vn. va. to remain over and above;
to leave fragments;
—եալ, left, remained;
— ոսկերք սրբոց, relics;
— կեանք իմ, my spark of life;
the rest of my life.
· Calfa
Կերիցեն, եւ նշխարեսցեն ... եւ եդ առաջի նոցա. եւ կերան, եւ թողին նշխար ըստ բանի տեառն։ Ժողովեցէ՛ք զնշխարեալ կոտորսդ, զի մի՛ ինչ կորիցէ. (՟Դ. Թագ. ՟Դ. 43։ Յհ. ՟Զ. 12։)
Յագեցան կերակրովք, եւ նշխարեցին տղայոց. (Լաստ. ՟Ժ՟Ա։)
to rise, to rise against, to revolt, to rebel, to mutiny, to rise in insurrection;
to reject, to despise;
— զոք, — ի ներքուստ ձեռին ուրուք, to shake off the yoke, to free or rid oneself from another's domination.
· Calfa
ἁθετέω rejicio, sperno, despcio, praevaricor, rebellor. եւս եւ ὐπερφονέω insolesco ἁτιμάζω dedignor ἑπιβουλέω insidias struo եւ այլն. Շկահել իբր շառաչմամբ՝ սիգալով՝ խրոխտալով. մերժել. անարգել. արհամարհել. անգոսնել. թօթափել զլուծ. ընդվզիլ. վտարանջել. ապստամբիլ. չսեպել. սայպել, թօթվել, գլուխ վերցընել.
Նշխահեաց մովաբ զԻսրայէլ։ Նշկահեաց արքայն Մովաբու զարքայն Իսրայէլի։ Արքայ Մովաբու նշկահեաց զիս։ Նշկահեաց եդոմ ի ներքուստ ձեռին Յուդայ։ Նշկահեաց զարքայն Ասորենստանի, եւ ոչ ծառայեաց նմա։ Յո՞ յուսացեալ նշկահեցեր զիս։ Նշկահեաց Սեդեկիա զարքայն բաբելացւոց. (՟Դ. Թագ.։)
Մի՛ եւս յաւելցեն վտարանջել՝ նշկահելով զնա. (Խոր. ՟Գ. 38։)
Հաւատացելոյն աշխարհ ամենայն գանձիւք լի է նորա վասն նշկահելոյն՝ կոխելոյն՝ ի վերայ թռանելոյն. (անդ. ՟Ե։)
Մի զՔրիստոսի շնորհսն մերով թերահաւատութեամբ նշկահեսցուք։ Մոռանսն զաստուծոյ դատաստանն, նշկահեն եւ զերկիւղ իշխանաց ... Մանուկն զքաղցրութեամբ խրատիլն նշկահէ, իսկ գաւազանին ցաւ երկեցուցանէ։ Նշկահեաց զայս սէր եւ զողորմութիւն, եւ գնաց յարեցաւ ի կուռս օտարոտիս. (Լմբ. սղ. Լմբ. առակ. Լմբ. ովս.։)
to catch a glimpse of, to see imperfectly, to perceive, to discover, to examine, to observe, to regard;
զերկիր —, to cast the eyes down, to look on the ground.
· Calfa
Աստեղագէտքն՝ որ նշմարեն զաստեղս երկնից։ Նշմարեա՛ զամպս։ Ի քում ական զգերանդ ոչ նշմարես։ Ի մատչելն նորա նշմարել (զմորենին)։ Զգոգ մի նշմարէին, թէ ափն ծովուն իցէ։ Նշմարեսցես զտեղին.եւ այլն։
vn. va. to glitter, to glisten, to shine, to sparkle, to flash.
· Calfa
Իսկ թէ առ գերագոյն քան զնա տեսութեան ճաճանչսն նշուլել համարձակապէս ձեռնարկիցէ, ոչ հասանէ, եւ վրիպեսցէ. (Դիոն. եկեղ.։)
light, shining;
reflex, glimmer;
— խնդութեան, ray or beam of joy;
աղօտ, մռայլ —, faint glimmer, dim light.
· Calfa
Որպէս թէ ընդ սակաւ ինչ փեռեկումն ծերպից՝ նշոյլք երեւեսցին։ Գիշերի՝ յորժամ առ ծովեզեր կայցես, եւ զջուրն ժքթիցիս, նշոյլք լուսոյն հատանին. (Եզնիկ.։)
cf. Նշուլափայլ.
· Calfa
Նշուլազարդ է աստղ քան զաստղ լուսով իւրով։ Մովսէս այր մարգարէ՝ ակն նշողազարդ ամենայն ժողովրդեանն. (Մծբ. ՟Ժ՟Է։)
lancet;
incision-knife or surgical-knife, bistoury;
— պայտարաց, fleam.
· Calfa
Վասն առողջութեան մարմնոյ թոյլ տան նշտրով փորձել զվէրս. (Եփր. խրատ.։)
Նըշտարակն վասն իւր ինքեան փախչելի է, վասն զի ցաւեցուցանէ. իսկ վասն առողջութեան ընտրելի. (Անյաղթ պորփ.։)
ՆՇՏԻՐ ՆՇՏՐԱԿ. ռմկ. նէշթէր, նիշթէր, նիշ. Գործի վիրահատաց, եւ զմելին երակահատաց.
goat-faced.
· Calfa
Զպայն (որ եւ պան) մինդիս կոչեն եգիպտացիքն. վասն որոյ եւ զնոխազ մինդիս կոչեն. զի եւ պայն նոխազադէմ է. (Նոննոս.։)
cf. Ողբերգակ.
· Calfa
τραγῳδός tragoedus, tragicus poeta. Ողբերգակ նոխազերգութեան. Եղերերգու, որոյ վարձ յաղթութեան էր նոխազ մի.
between the teeth;
muttering;
murmuringly.
· Calfa
Խառն ընդ շնչոյ. թոյլ եւ նուազ շնչմամբ. բերանով եւ ոչ ի սրտէ. կէս բերնէ, անսիրտ, խժլտացօղ ձայնով.
respiratory;
cf. Շնչաւոր.
· Calfa
Ի շնչականացն որոշեցեր, հոգւով իմանալեաւ խառնեցեր։ Ո՛վ շնչականդ ի բանականաց. (Նար. ՟Ե. ՟Ը։)
Ըստ ախտաւոր եւ շնչական վարուց. (Կիւրղ. ղկ.։)
Քրիստոսլ եգիտ սուրբ մարմնով եւ հոգւով զկոյսն, եւ ա՛ռ ի նմանէն զշնչական մարմինն ըստ պատշաճի կամաց իւրոց. յանապական արգանդէ ստեղծ ինքն իւր մարմին շնչական. (Ճ. ՟Գ.։)
Հոգւով բերանոյ նորա ... ո՛չ ոգի ի ձեռն շնչականն գործեաց յառաջ խաղացեալ. (Աթ. ՟Թ։)
having the breath of life, breathing.
· Calfa
Որ կեայ շնչով. շնչական. շնչաւոր.
suffocating, stifling.
· Calfa
Ապրեցան բազմութիւնք հաւատացելոց ի շնչահեղձոյց մեղացն ծովէ. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
to be animated, to live, to breathe, to respire.
· Calfa
Կաւոյն շնչանալ, եւ ընդ տիեզերս շրջիլ՝ ինքնակամ գնալով. (Կոչ. ՟Ժ՟Բ։)
Յորում է շունչ կենդանի. որք կտրեն շնչանալ։ Ի վատթարին կեայ մարդն ցանկութեամբք եւ հեշտութեամբք, եւ ամենեքումբք՝ որովք խնդայր շնչացեալ. իսկ յառաքինւոջն մեռան։ Մանկանցն ծնունդ՝ ի սուրբ աջոյդ քումմէ ի ներքս ի միասին հաստատեալ շնչանայ. (Փիլ.։)
Եւ ահա շնչանայր վերստին մանուկն՝ ի դժոխոցն դարձեալ դրանց. (Սկեւռ. լմբ.։)
to animate, to give a soul to, to cause to breathe, to vivify.
· Calfa
Նախ առնլով աստուած հող յերկրէ՝ զմարդն եստեղծ, եւ ապա այսպէս շնչացոյց ի ձեռն փչմանն. (Նիւս. կազմ.։)
Շնչացուցանել՝ որք կարեն շնչանալ։ Կենդանածնել եւ շնչացու. ցանել զմարմինն մաքրագոյն հոգւով. (Փիլ.)
Օդս շնչացուցանէ զժողովեալ արարածսն. (Փիլ.։)
respiring, breathing, living, animal;
carnal, sensual, gross;
spiritual;
— գործիք, wind instruments.
· Calfa
Սատակեցի զամենայն շնչաւոր՝ որ ի նմա։ Կոտորեցին ի նմա զամենայն շնչաւոր. եւ ոչ մնաց ի նմա շնչաւոր։ Մի՛ ապրեցուցանիցէք ի նոցանէ զամենայն շնչաւոր։ ոչ թողոյր զամենայն շնչաւոր տանն յերոբովամայ (յն. շունչ). եւ այլն։
Ի նմին յամառութեան կան՝ զամենայն ինչ կենդանի եւ շնչաւոր համարելով։ Եդ կրօնս պիթագորաս զշնչաւորաց միս չճաշակել։ Ամենայն արարածոց՝ շնչաւորաց եւ անշնչից. (Եզնիկ.։)
cf. Շնչացուցանեմ.
· Calfa
Նայեա՛ ի հոգիս, որ է անմահ, եւ հոգւով սրբով շնչաւորի. (Հ=Յ. ապր. ՟Ի՟Դ.։)
wind-pipe, trachea, throttle;
lung.
· Calfa
Երկու են ամանք. երակ, եւ շնչափողք. երակն՝ արիւն առաւել ունի քան զշունչ. իսկ շնչափողքն շունչ առաւել քան զարիւն։ Հնչումն. յոր եւ գործի ի բնութենէս՝ կազմեալ ի ձեռն այնր՝ որ ասի խոշոր՝ շնչափողոյն, բերանոյ, եւ լեզուոյ։ Շուչն ոռոգելով զշնչափողսն. (Փիլ.։)
Կրկին գոլով սորա՝ զմինն ըստ շնչափողիցն ի թոքն հասոյց, եւ զմիւսն առ շնչափողօքն յորովայնն. (Պղատ. տիմ.։)
to breathe, to respire, to puff;
to blow;
to inspire;
to exhale, to emit;
— զօդ, to breathe, to take breath, to respire;
զհուր —, to send forth or emit fire, to break into a volcanic eruption;
— չարախօսութիւն, to whisper in the ears, to accuse in secret;
շնչեսցեն հողմք, let the winds blow;
let the storm rage;
շնչէ հողմն ուժգին, the wind blows hard;
շնչեաց հողմն աջողակ, a fair or favourable wind arose.
· Calfa
Եթէ եւ առ դոյզն մի շնչելեացս փող (յն. փող շնչառութեան) արգելցի, մահ ի վերայ հասանէ. (Փիլ. բագն.։)
artery;
— թոքային, pulmonary -.
· Calfa
Շնչերակքն ի խոնարհ կողմն զմարմինն ճնշէ, զի որ ի ներքսն իցէ՝ բռնադատեալ ուժով ի վայր բերցի. (Շիր.։)
Հագադ շնչոյն ի տրտմութենէն թանձրացեալ՝ լնոյր զանցս շնչերակացն. (Անան. ի յովնան.։)
cf. Շնչերակային.
· Calfa
Ոչ հաւանողք բանի են կերակրականն, ծննդականն, եւ շնչերակականն։ Շնչերակականն զօրութիւն՝ կոչի եւ կենդանական զօրութիւն՝ զսիրտն ունելով սկիզբն։ Շնչերակականն՝ կենդանական. (Նիւս. բն.։)
breath, puff, wind;
whistling;
respiration, breathing;
inspiration.
· Calfa
Համարըձակութեանն շիջեալ լապտեր՝ շնչմամբ վիշապին. (Նար. ՟Լ՟Ե։)
Յորդորէին ուսանել զուսմունս ծաղրելի շնչմանց, որպէս զօձակոչսն եւ զորովայնախօս. (Փարպ.։)
Տեսանէ ինձ մի, զի ելանէր ի լեառն ստէպ շնչմամբ (ռմկ. (Քշալով). Հ=Յ. դեկտ. ՟Ա.։)
dog's-dung.
· Calfa
Զշնփինն եւ զհին դոզ մարդոյ յիրար խառնեալ՝ սրսկեցին շուրջ զտնկովն. (Վստկ. ՟Ղ՟Թ։)
to whisper, to speak low, to murmur;
to hum, to mutter, to grumble;
— են ականջք իմ, my ears ring or tingle.
· Calfa
շուն զայնոսիկ ասէ, որք վայրապար ընդդէմ տեառն իւրեանց շշնջեն. (Ոսկ. խչ. (յն. կատաղիլ)։)
Շշնջեցին զխրատ քո, այսինքն խռովեցան վասն խիստ խրատուն քո. (Գէ. ես. յԵփրեմէ.։)
ψιθυρίζω mussito, susrro. Շշունջս առնել. շչելով խօսել. քրթմնջել. տրտնջել. հծծել. քըսփըսալ, փըսփըսալ, քթին տակէն մըռըլտալ.
noise, racket, uproar, clatter, hubbub, tumult.
· Calfa
Տեսաք զվիշտսն, եւ զտանն շշուկ եւ զաղմուկ. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 11։)
Եղեւ շշուկ եւ շփոթ ի մէջ վանացն. (Վրք. հց. ՟Ի՟Ը։)
զայս շշուկ առեալ մօր որդւոցն զեբեդեայ՝ խնդրէր որդւոցն զգահերիցութիւն. (Լմբ. վերափոխ.։)
cf. Շշնջիւն.
· Calfa
φθέγμα vox. Արմատ ՇՇնջելոյ, որպէս ՇՇնջիւն. իբր մրմռումն ընդ ունջս շրշ մրշ հնչմամբք, կամ ընդ ունկն այլոց հծծելով.
vapour, exhalation;
breath;
cf. Ընդունարան.
· Calfa
ἁτμός, -μή, -μίς vapor, halitus, exhalatio. (լծ. սիք. յն. փսիքի՛ ). որ եւ ՇՈԳՈԼԻ, ԳՈԼՈՐՇԻ. Խոնաւ հիւթ իբր ոգի կամ սիւք ամենայն իրաց՝ ջերմութեամբ հրոյ եւ արեւու եւ շնչոյ վերացեալ յօդս եւ ցնդեալ. որ լինի նիւթ ամպոց. գոլոշտիք.
Զի մի՛ շոգին (վիշապաց՝) մարդոյ կամ անսանոյ մեղանչիցէ. (Եզնիկ.։)
Ելանէ շոգի յերկրէ, եւ ա՛րդ ի ծովէ, եւ շունչք ի գետոց. (Եւս. պտմ. ՟Է. 20։)
Ծուխ, եւ շոգի երկրի, եւ բոց հրոյ՝ քանզի թեթեւք են, ի վեր կողմն գնան. (Եզնիկ.։)
Ոչ ոք յղփացեալ կարէ զխոնարհութիւն զգենուլ. վասն զի ծանրացեալ շոգոյս ի շարժմունս մարմնոյս՝ յաղթէ մատցս. (Եփր. ի յովսէփ.։)
Հողմախառն շոգի հոգւոյն աստուծոյ, որ սովոր է զմարդիկ յուղղութիւն ածել. (Ագաթ.։)
ՇՈԳԻ. որպէս Շող լուսոյ. ճառագայթ. ճաճանչ. (յն. ագդի՛ն վերծանեալ իբր ադմի՛ս, ադմօ՛ս ).
vapory, misty, foggy, hazy.
· Calfa
Ծխալից շարաւ վիշապին, շոգիամէգ մթին ստուերին, մռայլ շամանդաղ նսեմ խաւարին. (Նար. խչ.։)
vapour, exhalation.
· Calfa
ՇՈԳՈԼԻ. ἁναποτνιασμός gemitus, suspirium. Յոգւոցհանութիւն, հեծութիւն. որով լինի շոգիս ցնդել ի խորոց.
Թանձրացեալ շոգոլովն (կերակրոց). (Նիւս. կազմ.։)
Զայսպիսի հինինումն՝ ժողով տրտմութեան առնեմք, հեծեծումնզ զնա եւ շոգոլի կոչելով. (Նիւս. կազմ.։)
stream of light, effusion of light;
splendour, brightness, glory;
cathedral of Etchmiadzin, and the feast of its dedication.
· Calfa
Տօնէ շողակաթին։ Կանովն շողակաթի. (Տօնաց.։ Շար.։)
to shoot or throw out rays, to beam, to glitter, to shine, to twinkle, to scintillate, to blaze, to flame, to flash, to glitter, to gleam, to sparkle.
· Calfa
Ի շողալ փայլակման՝՝ զգլուխս ի վայր արկանեմք. (Գէ. ես.։)
Սիւն գործեաց լոյսն շողացեալ։ Շողաց հուր զքաղաքաւս։ Արեգակն շողայր ի վերայ ջրոց. (Ագաթ.։ Սեբեր. ՟Բ։ Եփր. թագ.։)
Փայլիւն զինու, շողալ սուսերի։ Ի վերայ իմ շողան աղեղն եւ սուսեր. (Նաւ. ՟Գ. 3։ Յոբ. ՟Լ՟Թ. 23։)
Շողայր սուսեր իլ բազուկսդ առաքինիսդ. (Գիւտ թղթ. առ վաչէ։)
Ի բազում շողալ սուսերացն։ Շողայր սուրն ի վերայ պարանոցի երանելեացն. (Եղիշ. ՟Զ. ՟Ը։)
Կամ որպէս Սողալ, սիգալ, սլանալ, լուղիլ, ճեմել, ի վեր երեւիլ.
like a flash of light, beamingly, radiantly, brilliantly.
· Calfa
Եկաց լոյս շողապէս ընդ աղօտ նշան խաչի ի վերայ տանն. (Խոր. ՟Գ. 67։)
irradiation.
· Calfa
Փայլիւն երկնաւոր զօրացն շողացումն անմարմին բանակաց շուրջ զգերեզմանաւն. (Լմբ. վերափոխ.։)
to cause to shine or to glitter, to give brightness to, to brighten;
to warm, to inflame, to render incandescent;
to brandish, to rotate.
· Calfa
Տախտակս պղնձիս շողացուցանէին, եւ դնէին ի վերայ մարմնոյ նորա. (Եւս. պտմ. ՟Ե. 1։)
Շողացուցանելով զնոյն ընդդէմ արեգականն. (Լմբ. պտրգ.։)
Ջնջնել զարծաթ եւ զտել կարես դու եւ առանց հրոյ, այլ շողացուցանել եւ եռանդնացուցանել՝ հրով միայն կարես դու. (Եփր. համաբ.։)
ՇՈՂԱՑՈՒՑԱՆԵԼ. ἁφίημαι vibro. Տալ շողալ զինու կամ սրոյ. շրջշրջելով՝ տալ նշոյլս արձակել. ճօճել.
beamy, radiant, shining, effulgent, luminous, brilliant, sparkling, splendid.
· Calfa
Տեսիլ սքանչելի խաչանման լուսաւոր շողաւոր ձեւ երեւէր ի վերայ ապարանիցն. (Կորիւն.։)
cf. Լորձն, լորձունք.
· Calfa
Բառ ռմկ. (լծ. տողիք. յն. լտ. թ. սալի՛վա, սալէա՛ ). այսինքն Լորձունք. թուք կաթեալ.
flattering, adulating, cajoling, wheedling;
adulator, flatterer, cajoler.
· Calfa
Շղոմարար հպատակութեամբ վարէր առ թագաւորն։ Մեռանի անձամբ ընդ այլ շղոմարարսն յաշխարհին մարաց։ ոչ կարեմք փոյթ ընդ փոյթ շղումարար հաճութեամբ թագաւորիդ յանձն առնուլ. (Արծր. ՟Ա. 11։ ՟Բ. 2։)
to flatter, to palaver, to cajole, to wheedle, to coax;
to caress, to fondle.
· Calfa
Կերբերոս առասպելեալ շուն՝ զիջեալսն ի դժոխս ողոքելով շողոմէ, իսկ զելեալսն խափանէ եւ ոչ թողացուցանէ շողոմելով ի ժողովս. իսկ յանկասկածի եղեալ առանձին ի բազմութենէ՝ զիւր չարութիւնն ցուցանէ. (Վրք. հց. ՟Զ։)
cf. Շոճի.
· Calfa
Պարտ եւ արժան էր ողբալ շոճոյն, վասն զի անկաւ մայրն։ Ոչ իսթմիական շոճի, ոչ նեմէական լախուր. (Ածաբ. կարկտ. եւ Ածաբ. կիպր.։)
Մո՛ւտ ի բուրաստանդ, եւ յարմատոյ շոճի թփոյն առ վարդենեօքդ առցես հոտ. (Պտմ. վր.։ (Թուփ ասի թերեւս մատաղ տունկն շոճւոյ։))
Շոճի ծառ զտեւակութեան ունի զնշանաւ եւ զիմաստասիրութեան, յամարանի եւ ի ձմերայնի միշտ սաղարթացեալ. վասն որոյ եւ զժուժկալսն ի մրցմունսն առ ասպարիսօք՝ շոճի ուտովք պսակէին. (Նոննոս.։)
ՇՈՃ մանաւանդ ՇՈՃԻ. πιτή, πίτους abies, pinus. Սոճ. սոճի. ազգ նոճի եւ դիոյ՝ որպէս փստղենիլ ընտանի եւ վայրի. եւ որ ինչ է ի նմին ծառոյ. չամ, չամ աղաճը,
pine, pine-tree, fir-tree;
պիստակ շոճւոյ, pine-cone;
—ք, —իք, pine-grove.
· Calfa
Պարտ եւ արժան էր ողբալ շոճոյն, վասն զի անկաւ մայրն։ Ոչ իսթմիական շոճի, ոչ նեմէական լախուր. (Ածաբ. կարկտ. եւ Ածաբ. կիպր.։)
Մո՛ւտ ի բուրաստանդ, եւ յարմատոյ շոճի թփոյն առ վարդենեօքդ առցես հոտ. (Պտմ. վր.։ (Թուփ ասի թերեւս մատաղ տունկն շոճւոյ։))
Շոճի ծառ զտեւակութեան ունի զնշանաւ եւ զիմաստասիրութեան, յամարանի եւ ի ձմերայնի միշտ սաղարթացեալ. վասն որոյ եւ զժուժկալսն ի մրցմունսն առ ասպարիսօք՝ շոճի ուտովք պսակէին. (Նոննոս.։)
ՇՈՃ մանաւանդ ՇՈՃԻ. πιτή, πίτους abies, pinus. Սոճ. սոճի. ազգ նոճի եւ դիոյ՝ որպէս փստղենիլ ընտանի եւ վայրի. եւ որ ինչ է ի նմին ծառոյ. չամ, չամ աղաճը,