preservation, guard, protection, defence;
maintenance;
observance, observation.
Նմանեալք լինէին այնմ հօտի խաշանցն՝ որ զպահպանութիւն շանց պահողաց պահապանացն ի բաց մերժեցին, եւ գայլոցն մատնեցան. (Բուզ. ՟Գ. 13։)
oscillating, swinging, shaking.
Ի շարժմանցն ... այլք դողացուցանեն՝ խոնարհեցուցանելով, եւ վերստին շարժելով, եւ միշտ ի շարժեալն բերելով, որ պաղմականք լինի ասացեալ, նման դողութեան ախտի բացագործելով. (Արիստ. աշխ. ուր գրիչք ունին վրիպակաւ՝ տաղմականք։)
attire, ornament, dress, studied or elegant toilette, finery;
affectation, studied elegance;
apparel, furniture;
doll;
false appearance, counterfeit show, disguise.
Թո՛յլ տուր, թո՛ղ զպաճուճանն ի բաց, եւ տեսանես՝ ո՛րչափ տգեղ են երեսքն. (Ոսկ. ես.։)
to agree, to conclude a treaty, to stipulate, to contract;
to article;
to qualify, to limit.
Արք քաջք տաւրացիք, որոց զոգիս ի բաց եդեալ՝ Երուանդեայ պայմանեալ՝ սպանանել զԱրտաշէս. (Խոր. ՟Բ. 43։)
worship;
idolatry;
service.
Ի բաց կալ ի պաշտելութենէ պիղծ կռոցն. (Տէր Իսրայէլ. նոյ. ՟Ե.։)
defender, patron, protector, favourer;
minister, servant;
— սուրբ, patron saint, patron;
— դատի, advocate, attorney;
— կալ, լինել ումեք, to defend, to protect, to assist.
Պաշտպան լինիցիմ քեզ, իսրայէլ։ Ոչ ոք է որ պաշտպան լինի ազգիս իսրայէլի բաց ի քէն Տէր. (Ովս. ՟Ժ՟Ա. 8։ Յուդթ. ՟Թ. 19. եւ այլն։)
where, whither;
while;
when, on;
where ? in what place ?
— զի, whereas;
— ուրեմն, hardly, scarcely;
at last, finally;
— ուրեք, where, in whatever place, wherever;
— եւ, — եւ իցէ, wherever, wheresoever, any where, no matter where;
— եւ իցեն, wheresoever they may be, wherever they are;
— եմ, — իցեմ ես, where am I ?
— է նա, where is he ?
— գնաց, where is he gone ?
— եւ ուստի՞ եկն, how and whence came he ?.
Ամենեւին ո՛ւր ուրեմն ի բացեայ յայնց ժամանակաց պատմի. (կանխագոյն. տէ՛ խելմը առաջ) (Եւս. քր. ՟Ա։)
to deny;
to disavow, to disown, to disclaim;
— զհաւատս or — ի հաւատոց, to abjure one's faith, to apostatize, to turn apostate, to renounce, to forswear;
— զանձն, to renounce, to deny oneself.
հյց. խնդ. ἁρνέομαι, ἁρνοῦμαι, ἁπαρνέομαι nego, abnego, repudio ἁπέπω (ապասել) ἁποποιέομαι abdico, amoveo, rejicio. (լծ. յն. արնէ՛օմէ, արնո՛ւմե. եւ հյ. հեռանալ, կամ իբր ո՞ւր այն ասել՝ կամաւ անգիտանալով). որ եւ ՅՈՒՐԱՍՏ ԼԻՆԵԼ կամ ԿԱԼ. Ժխտել զճշմարիտն. բացասել ընդդէմ ճանաչման. մերժել. հրաժարել, չընդունել. չճանաչել. օտարանալ ի բանից կամ խոստմանց, ի բարեկամաց, եւ յաստուծոյ.
Զփափուկ ինչ կերակուրս բացէ ի բաց հալածեն եւ ուրանան. (Մանդ. ՟Գ։)
negative.
cf. Ուրացումն.
other;
cf. Որիշ.
իբր Որիշ. χωρίς seorsim. Ուրոյն. մեկուսի. ի բացեայ, յորիշ վայր. յորոշեալ տեղի.
separately, apart, aside, privately, severally;
without, except, excepting, save;
separate, different, distinct;
peculiar, particular, private, own, special, individual, proper;
— —, separately, distinctly.
նխ. ՈՒՐՈՅՆ. նխ. χωρίς seorsum, praeter, sine, absque. Զատ. մեկուսի. ի բաց. եւ Բաց ի. առանց.
Զոմն մարդն ծանօթագո՛յն բացատրեսցէ՝ մարդ բացատրելով, քան թէ կենդանի. քանզի սա առաւե՛լ ուրոյն ուրումն մարդոյ, իսկ նա հասարակագոյն։ Ոչ է այս ուրոյն գոյացութեանն, այլեւ այլոցն։ Քանոյն մանաւանդ եղիցի ուրոյն յատուկ՝ զոյգ եւ անզոյգ ասիլ։ Ուրոյն յատուկ լիցի որակութեան՝ նմանն եւ աննման ասիլ ըստ ինքեան. (Արիստ. ստորոգ.։)
slander, detraction, defamation, calumny, false accusation, aspersion;
tittle-tattle, gossiping;
— մատուցանել զումեքէ, to accuse a person.
Ի բաց թօթափել զնախանձ, եւ զամենայն զչարախօսութիւն։ Գրգռութիւնք, չարախօսութիւնք, քսութիւնք. (՟Ա. Պետ. ՟Բ. 1։ ՟Բ. Կոր. ՟Ժ՟Բ. 20։)
execrable, abominable, ignominious vices.
Ի բաց քերել յանձանց զբարս չարակեղտս. (Յհ. կթ.։)
to look on with an evil eye, with displeasure, enviously, to envy.
Չարակնելով չարակնէք, եւ խաբէք զիս». (Մաղաք. ՟Գ. 9.) իմա՛ խոժոռ հայել ի բացուստ. խնայել չարակնութեամբ։
evil eye, malevolence, envy, jealousy;
immodest, lascivious glance.
Առ սոցա չարակնութիւն եւ դառնութիւն զայն ասացից։ Բարերար եւ մարդասէր է աստուած, զչարակնութիւնն յինքենէ ի բաց հալածեալ. (Փիլ. իմաստն.։)
healing, driving away pain and sickness;
salutary.
Հալածիչ՝ ի բաց վանիչ չարի եւ չարեաց. փարատիչ ցաւոց.
evil-mindedness, ill-intention, malevolence, malignity;
cunning, wiliness, finesse.
Զքրիստոսամարտիցն ի բաց դարձուցանելով չարամտութիւն. (Կիւրղ. գանձ.։)
of a just measure, symmetrical;
moderate, regulated, of steady habits, temperate, sober.
Քանզի ոչ չափաբեր այր զզրկօղսն թողեալ՝ քինայցէ ի նոցայցն՝ զպատիժս պատուհասից ի բաց բարձեալ ի պարտողացն՝ յոչն մեղուցեալ ամբարիցէ. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
there is not, there does not exist;
nothing, nothingness;
nullity;
չիք ոք բարի բայց մի աստուած, no one is good save God only;
զբաբելոն իմ չիք տեսեալ, I have not seen Babylon;
չիք ոք չիք ուրեք, there is no one;
չիք որ գիտիցէ զայդ, nobody knows that;
չիք ոք որ եղծանել կարէ, no one can destroy it;
չիք ինչ, there is nothing;
չիք եւ չիք, indeed it is not;
առ չքի, for want of;
ի չիք դարձուցանել, to reduce to nothing, to annihilate;
չիք լինել, չիք յաչաց լինել, to come to nothing, to be annihilated, dissipated, to disappear, to vanish;
— լուսնի, wane.
Հա՛րկ է բացերեւոցել՝ որպէս իք, կամ չիք. (Պերիարմ.։)
staircase, stairs, ladder;
երկբացիկ —, double ladder, trestles;
ծալածոյ —, folding ladder;
— չուանեայ, rope-ladder, foot-rope;
— հրդեհի, fire-ladder, fire-escape;
— պաշարման, scaling-ladder;
— շրջանակաւ, winding staircase;
ելանել ընդ —ղս, to go up stairs;
իջանել ի սանդղոց, to come down stairs;
ելանել ի վեր սանդղովք, to scale, to climb over, to escalade;
ելանել սանդղովք ի պարիսպս, to scale the walls.
peddler, hawker, huckster, petty dealer.
Կրպակաւոր կամ սապատաւոր վաճառականքն։ Լինջի՛ր դու ընտիր սապատաւոր վաճառական՝ ընդունել զբարին, եւ յամենայն իրաց չարաց հեռանալ ի բաց. (Ոսկ. ՟բ. կոր.։ Կոչ. ՟Ղ։)
frost-bitten.
Զբտղանիսն մերձ կացուցեալ, որ էր կարի ախորժելի սառնահար անդամոց։ Մի յոստոցն ցամաքեալ՝ սառնահար օդիւք չորացեալ ի բաց հատաւ. (Թէոփիլ. ՟խ. մկ.։)
cf. Սասանեցուցանեմ.
Ի բաց սասանեցուցեալ զլուծ ծառայութեանն քրիստոսի. (Բրս. արբեց.։)
Որք զսիրոյն աստուծոյ լուծ յուսոց ի բաց սասանեցուցին. (Ներս. աբեղ.։)
to shake, to jog, to jolt, to stagger;
to move, to astonish;
to frighten, to terrify;
— զոտն ուրուք յերկրէ իւրմէ, to cause a person to emigrate.
Ի բաց սասանեցուցանել. Թօթափել. թօթվել.
Ի բաց սասանեցուցեալ զլուծ ծառայութեանն քրիստոսի. (Բրս. արբեց.։)
Որք զսիրոյն աստուծոյ լուծ յուսոց ի բաց սասանեցուցին. (Ներս. աբեղ.։)
cf. Սարկաւագարան.
cf. Սարտչիմ.
ՍԱՐՏՆՈՒՄ կամ ՍԱՐՏՉԻՄ. θορύβομαι conturbor πορεύομαι abeo ἁναπηδάω resilio. Հարթնուլ. շրանուլ. խրանուլ. խռովիլ, եւ սարսմամբ ի բաց ոստնուլ. օցտել. ի բաց վազել. խորշիլ. որոշիլ. մեկնիլ. զտաշել.
to be shocked at, estranged, alienated, to have an aversion to, to withdraw, to abandon;
to be horrified, scared, to take umbrage;
— ի ստենէ, to be weaned, disaccustomed.
ՍԱՐՏՆՈՒՄ կամ ՍԱՐՏՉԻՄ. Հարթնուլ. շրանուլ. խրանուլ. խռովիլ, եւ սարսմամբ ի բաց ոստնուլ. օցտել. ի բաց վազել. խորշիլ. որոշիլ. մեկնիլ. զտաշել.
whirring, flapping the wings, flying about, hovering, soaring.
to flap the wings, to flutter about, to hover, to soar, to fly high.
Ի քո սպառնալեաց ահիդ պակուցման սաւառնին սերոբէք, ամփոփին քերոբէք. (Նար. ՟Ղ՟Ա.) (այն է թեւասքօղել երկու թեւօք՝ բացեալ զայն թեւսն)։
to shave, to shear;
cf. Մօրուք.
Զպատմուճանն ի բաց ընկենոյր, եւ զվարսսն սափրէր (յովբ). (Իսիւք.։)
to dress up, to trim or trick out, to bedizen, to bedeck, to embellish, to ornament;
to paint, to plaster.
Ճախարակեայս սեթեւեթեալ բանիւք։ Զսեթեւեթեալ եւ զպաճուճեալ բանս զարդսն ի բաց արասցես. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 1։)
to close jars with bladder.
Ամենայն աման բաց, որ ոչ իցէ խփեալ կամ սերեկեալ, պիղծ լիցի. (Թուոց. ՟Ժ՟Թ. 15։)
seed, grain;
berry;
corn, pulse;
progeny, race, descendants;
germ, bud, seeds, cause, principle;
cotyledon;
— արութեան, sperm;
— ձկանց, spawn;
— շողգամի, rape-seed;
ի — տալ զցորեան, to sow corn;
ելանել արութիւն սերման, to be afflicted with gonorrhea;
— առնուլ կնոջ, to conceive.
Ի բաց մերժեցէք ի նոցանէ որպէս զբոյս վնասակար ի բարի սերմանց. (Շ. ընդհանր.։)
trailing one's gown, clothed in trailing robes;
— պատմուճան, trailing gown;
— ճեմելիք, promenade in gown and train.
Ամենայն ակն յայրատաբաց, եւ ամենայն ճեմելիք ստորոտաքարշք. (Կոչ. ՟Ժ՟Բ։)
calm and gentle, clear and sweet.
Զի այն (ջուր)՝ մտեալ որ սրբահամն իցէ, զաղտեղին եւ զգարշն ի բաց անցուսցէ. (Ագաթ.։)
anus, fundament.
Երաստան՝ որ թափելով ի բաց սրբէ զյաւելուածս որովայնի.
to be holy, sacred, consecrated or set apart, to consecrate or devote oneself.
Գարշեցուցանել զանուն սրբացելոցն (կամ սրբեցելոցն) իմոց (ինձ). (Ղեւտ. ՟Ի. 3։)
Աղօթիւք երեմիայի, որ յորովայնէ մօր իւր սրբացեալ էր ի կերակրոց (որպէս նազովրեցի նուիրական աստուծոյ). (Եփր. ղեւտ.։)
vestry-room, sacristy.
to sanctify, to consecrate;
to purify;
to clean, to wipe off, to wipe dry, to spunge up;
to expiate;
to offer, to dedicate;
to observe, to keep religiously;
to absterge, to cleanse, to deterge;
— զմօրուս, to shave the beard;
— զեղնգունս, to pare the nails;
— զուռս, to prune, to lop;
հրով —, to refine by fire;
— զցորեան, to winnow.
ἀγιάζω sanctifico ἀγνίζω purifico, consecro καθαίρω , καθαρίζω purgo, mundo ὀσιόω sanctum reddo ἑκμάσσω deleo եւ այլն. Սուրբ առնել. մաքրել յաղտից հոգւոյ կամ մարմնոյ. մաքրազարդել. ի բաց ջնջել. արդարացուցանել. անպարտ առնել. նուիրական եւ սրբազան կացուցանել.
guarded by seraphim.
Սրովբէապահակ դրախտին՝ բացումն ամրացեալ ցանգոյն. (Սիւն. տաղ խչ.։)
surrounded or guarded by seraphim.
Քեւ բացաւ սրովբէափակ դուռն դրախտին։ Սրովբէափակ պահէ զճանապարհս ծառոյն կենաց։ Սրովբէափակ պարիսպ, կամ ամրութիւն, կամ պահպանութիւն, կամ հուր անկիզելի. (Շար.։ Զքր. կթ.։ Բենիկ.։ Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։ Սկեւռ. ես.։ Գանձ.։ 1)
good-eared, sharp-eared.
Ի բաց կտրեաց զսրունս նորա. (Խոր. ՟Բ. 31։)
auricles of the heart.
Հարեալ նիզակաւ ընդ սրտադուրսն՝ ի բաց կորզէ զթոքակէսն. (Արծր. ՟Ա. 5։)
cf. Սրտմտիմ.
Պատրուակաւ ասացաւ. վասն որոյ սրտնեցաք, եւ բացայայտեցաք զառ ի քէն ծածկեալն։ Դաւիթ սրտնեալ ի վերայ նաբաղայ՝ խորհէր ի սպտնութիւն։ Ի հիւանդանալոյ, ի սրտնելոյ. (Լմբ. առակ. եւ Լմբ. ժղ.։)
to put on an apron, to gird oneself with a cloth;
to put on, or to wear a dressing-gown;
քուրձս —, to clothe oneself in sack-cloth or hair-cloth.
Ի բաց դնելով զհանդերձն՝ ըսփածանիւր ղենջեակ. (Գանձ.։)
the thirtieth letter of the alphabet, and the twenty fourth of the consonants;
three thousand, three thousandth.
Բաղաձայնն տառիս Ւ, որպէս թաւ ու, անուանեալ Վեւ, կամ վէվ. որպէս եւ յարաբ. եւ յեբր. վաւ կամ վավ երբեմն է բաղաձայն վ. եւ երբեմն ձայնաւոր՝ ու, իւ, օ. հանգէտ իփսիլօն Ψ տառի յունաց, որ վարի որպէս իւ, ի, եւ ւ վ։ Թո՛ղ զի վի՛դա տառ նոցա ունի զտեղի մերոյս վ, եւ ւ տառից, ուստի ի Քեր. թրակ. ի բաց ձգի տառն մեր վ. որպէս թէ շատ իցեն ւ, եւ պ ըստ յն. իսկ լատինք զմի եւ զնոյն տառ u, v, ՌՌՌՌ ու կամ վու ՝ վարեն որպէս ու, ւ, վ։
running, course.
Զսպեսցես զխանչումնն. քանզի այսպիսի պատրաստութիւն զ՝ի վեր վազումն սրտիդ ի բաց բառնայ. (Բրս. բարկ.։)
steep place, precipice;
— ի —է, steep, cragged;
ի —ից արկանել, ընկենուլ, մղել or հոսել, to precipitate, to throw headlong down;
անկանիլ or մղիլ ի —ից, to be cast down a precipice.
Զամենայն վախս եւ զբաղայս ի բաց ի խորհրդոց նորա տրոհեալ տարեալ. (Յհ. կթ.) այսինքն զդժուաարութիւնս կամ զարհաւիրս։
cf. Երկիւղ.
Զամենայն վախս եւ զբաղայս ի բաց ի խորհրդոց նորա տրոհեալ տարեալ. (Յհ. կթ.) այսինքն զդժուաարութիւնս կամ զարհաւիրս։