cf. Յօժարիմ;
cf. Յօժարեցուցանեմ.
Յօժարեցին զարքայ՝ փոյթ առնել վասն պիտոյիցն այնոցիկ։ Եղբայրն սկսաւ յօժարել զծերն, եւ ասէ, ճաշակեսցե՛ս հա՛յր, զի քաղցրիկ է. (Կորիւն.։ Վրք. հց. ՟Ե։)
to be disposed towards, inclined to, to have a liking for, to lean to, to have a mind or inclination for, to be in the mood for;
to will, to wish, to desire, to be eager for.
Զոր ինչ յօժարեսցին գործել։ Իւրաքանչիւր՝ որպէս եւ յօժարեսցի ոք սրտիւ։ Ամենայն ոք՝ զիա՛րդ եւ յօժարեսցի ի սրտի իւրում։ Բերին իւրաքանչիւր՝ որպէս եւ յօժարէին սիրտքն իւրեանց։ Մեծութիւն թէ առուիւ գայցէ, մի՛ յօժարեսցին սիրտք ձեր։ Յօժարեալ եղբարք՝ գրեցին։ Ոչ յօժարեն ձեռք նորա գործել ինչ։ Բազում անգամ յօժարեցի գալ առ ձեզ։ Յօժարեցին ոմանք ի ժողովրդենէ անտի երթալ յանդիման լինել թագաւորին։ Ամենայն ոք՝ որ յօժարեսցէ։ Որ ոք յօժարիցէ մտօք լնուլ զձեռս իւր այսօր Տեառն։ Մասէաս որդի Զաքարիայ յօժարեալն ի Տէր.եւ այլն։
to dispose, to incline, to excite, to inspire with inclination, to raise a desire or a passion for, to interest, to induce, to invite, to persuade.
Յօժարեցին զարքայ՝ փոյթ առնել վասն պիտոյիցն այնոցիկ։ Եղբայրն սկսաւ յօժարել զծերն, եւ ասէ, ճաշակեսցե՛ս հա՛յր, զի քաղցրիկ է. (Կորիւն.։ Վրք. հց. ՟Ե։)
to fatten, to grow fat;
to stuff on gorge oneself;
to live in effeminacy, idleness or debauchery, to wallow in voluptuousness, to pamper oneself;
to become haughty, to enact the stately personage, to play the swell;
— սիգաքայլ, to stalk, to walk proudly, to look big;
— ի խաղս, ի զբօսանս, to pass the whole day in pleasure or amusement.
dressed, adorned.
Ոչ երկինք բաւեն, եւ ոչ պարքն աստեղաց յօրինական կայանիւքն զյօրինիչն (ճառել). (Սեբեր. ՟Ա։)
cf. Յօրինող.
Աստուած է արարիչ եւ յօրինիչ աշխարհիս։ Պարքն աստեղաց յօրինական կայանիւքն զյօրինիչն (չկարեն ճառել)։ Ստեղծիչ գոյից, եւ յօրինիչ ամենից։ Ամենայն բարեաց յօրինիչ Աստուած է. (Իսիւք.։ Սեբեր. ՟Ա։ Նար. ՟Խ՟Դ։ Խոսր.։)
the twenty second letter of the alphabet, and the seventeenth of the consonants;
four hundred, four hundredth.
Ոչ ասեն նմա մարգարէ՝ իբրեւ մի ի բազմաց, այլ թէ դու ես մարգարէն։ Ոչ ասաց լոկ Քրիստոս, այլ՝ Քրիստոսն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 15. 18։) Ստէպ յարակից ունի եւ զդերանունդ՝ այն. զոր օրինակ, մարդն այն, զմարդն զայն. այրն այն, արքն այնոքիկ. եւ այլն. ան մարդը, մարդիկները։
chief, principal.
Յառաջինսն գրեսցի նա նախագլուխ եպիսկոպոս (արքեպիսկոպոս). (Կանոն.։)
cf. Նախագոյակ.
Ոչ յումեքէ նախագոյէ ծնան հայր եւ որդի, զի եղբարք կարծեսցին, այլ՝ հայր սկիզբն է որդւոյ. (Կիւրղ. գանձ.։)
entrance-door, portal;
vestibule;
commencement.
Ի բա՛ց կաց ի նախադրացդ։ Նշանք առանց առաքինութեան ոչ կարեն ի նախադրունս արքայութեան առաջնորդել ումեք։ Անհնար է առանց ողորմութեան մօտեալ առ նախադրունս արքայութեան. (Ոսկ. ղկ. Ոսկ. գծ. Ոսկ. յհ.։)
perfect in itself;
finished or accomplished beforehand;
—ք, premises.
Այսոքիկ են աստուածասիրին առաջապտուղք նախակատարք. (Փիլ. իմաստն.։)
invited beforehand.
Նախահրաւէր կարապետ փառաց (ստեփաննոս)։ Բարեխօսութեամբ մեծին ի ծնունդս կանանց՝ նախահրաւէր այսմ շնորհի՝ մկրտչին յովհաննու։ Եղիցի սա նշան ի ճակատ նախահրաւէր կոչեցելոցն յարքայութիւնդ երկնից. (Գանձ.։)
preferable, better, preferred, most esteemed;
— առնել, ընտրել, համարել, to prefer, to like better, cf. Նախամեծարեմ.
Թէպէտեւ շուն իցես, նախամեծար քան զյոյլ որդին լինիցիս։ որք քան զնա նախամեծարք են. (Ոսկ. ՟Ա. 22։ ՟Գ. 3։)
predisposed, willing.
Հանգոյն մեծի արքայիդ եւ համեմատ նախայօժար սրտի նորին եւ զհօրդ հասարակաց ծանեաք զկամակցութիւն. (Շ. թղթ.։)
delineated or designed beforehand;
prototype, original.
Օրինակ բարի, եւ տիպն նախանկարք լինին մարդկան. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
to bear envy, to envy, to be jealous of, to grow invidious, to be tormented with envy;
to rival, to vie with, to emulate;
— զնախանձ տեառն, to burn with zeal for the Lord.
Նախանձեցան ընդ նմա փղշտացիքն։ Նախանձեցան ընդ նմա եղբարքն իւր։ Նախանձեցաւ ռաքէլ ըստ քեռն իւրում։ Մի՛ նախանձիր ընդ չարս.եւ այլն։
zeal, emulation, rivalry;
enviousness, jealousy;
վատ —, paltry jealousy.
Յառաջագոյն հայեցեալ ի նախանձաւորութիւն յովսիայ արքայի (ընդդէմ կռապաշտութեան). (Եզնիկ.։)
cf. Նախատինք.
ամօթ եւ նախատանք (են վարդապետի)՝ գորովեալ վարք աշակերտի. (Ոսկ. ՟բ. կոր.։)
satraps, seigneurs, grandees.
այսինքն Նախարարք. աւագորեար. աւագանի.
satrapy, proconsulship, lordship, prefecture, mayoralty.
σατραπεία praefectura եւ satrapae. Իշխանութիւն՝ գաւառ՝ եւ վիճակ նախարարաց. եւ ըստ եբր. ոճոյ, Նախարարք, գլխաւորք.
herd of black-cattle.
Քանի՞ գառինս ծնան ոչխարքն, քանի՞ որթս նախիրքն. (Լմբ. առակ.։)
first, primitive, ancient, old;
ancient, chief;
—ք, the ancients, ancestors, antecessors, forefathers;
ի —նումն, anciently, formerly, in times past, in former ages.
ՆԱԽՆԻՔ գ. πρόγονοι majores. Հնագոյն անձինք. նախահարք.
Զոր եւ աստուածատեսակ նուիրակատարքն մեր ի նախնմէն աւանդութենէ խորհրդազգած եղեալ ուսուցին մեզ. (Դիոն. եկեղ.։)
province, region, country;
climate.
ἑπαρχία provincia Գաւառ կամ երկիր նախարարութեան, կամ նահապետական, եւ բդեշխական. կուսակալութիւն. ըստ յն. եպարքոսութիւն, եւ նոմոս, այսինքն օրէնք. եւ կլիմայ, բաժին կամ կողմն երկրի.
patriarch, chief of a family;
prince.
πατριάρχης patriarcha, auctor generis, familiae;
aut patriae princeps. Նախապետ ազգի ըստ սերնդեանն, եւ ըստ իշխանութեան. կամ որպէս թէ նահանգապէտ. նախարար աւագ, իշխան երկրի. ցեղապետ. եւ հայրապետ կամ պետ հայրենեաց. (զի յն. պատրիարք՝ է անխտիր հայրապետ, եւ հայրենապետ).
Նախարարքն եւ նահապետքն պարթեւաց. (Ագաթ.։)
to exercise, to train, to discipline.
Նահատակեցուցանէին հարքն զմանկունս իւրեանց ի հագներգութիւնս. (Պղատ. տիմ.։)
boat, bark, barge;
— գետոյ, wherry, sculler;
— վենետկեան, gondola;
տաճիկ —, caic;
անգղիական —, outrigger;
— նաւու, yawl, skiff, shaloop;
— տափարակ, ferry-boat, lighter;
վարձ, սակ —ի, tariff, rate.
inauguration, dedication, consecration;
feast, festival, rejoicing;
cf. Խթումն;
առնել զ—իս շինուածոյ, to inaugurate a building;
—իս առնել սեղանոյն, to dedicate or consecrate an altar.
Կատարեցաւ տաճարն, եւ արարին նաւակատիս տանն տեառն մեծաւ ուրախութեամբ։ Ի նաւակատիս տանն տեառն։ Եղեն յայնժամ նաւակատիքն յերուսաղէմ։ Ի նաւակատիս սեղանոյն։ Այս է օրէն նաւակատեաց սեղանոյն՝ յաւուրն, յորում օծ զնա։ Շինեալ իցէ տուն նորաշէն, եւ ոչ արարեալ իցէ նմա նաւակատիս։ Գալ ի նաւակատիս պատկերին, զոր կանգնեաց արքայն նաբուքոդոնոսոր։ Երթիցուք ի գաղգաղա, եւ արասցուք նաւակատիս թագաւորութեան.եւ այլն։
embarked;
cf. Նաւավար;
— լինել, to embark.
Նաւավարք քո, եւ նաւամուտք քո, առաջապահք նաւաց. (Եզեկ. ՟Ի՟Է. 29։)
captain, commander.
Նաւորդքն ընդ նաւավարս, ընդ նաւապետսն ղեկավարք։ Որպէս նաւի զօրագլխականի. զի թէպէտեւ ոչ իցէ անդ նաւապետն (առաջին), պէտք լինին մի ըստմիոջէ նաւապետացն. (Փիլ.։)
Առաքեալք եւ մարգարէք, եւ վարդապետք են նաւավարք, ունելով նաւապետ զմարմնացեալ եւ զմարդացեալ բանն աստուած. (Կանոն.։)
Նաւավարք, եւ նաւապետք։ Նաւապետին (ղեկավարին), եւ նաւավարին (նաւատեառն) առաւել անսայր, քան բանիցն Պօղոսի. (Եզեկ. ՟Ի՟Է. 8. 17։ Գծ. ՟Ի՟Է. 11։)
navigator;
cf. Նաւուղիղ;
seaman, boatman, gondolier, rower.
Նաւավարք քո։ Ամենայն նաւավարք եւ նաւազք. (Եզեկ. ՟Ի՟Է. 27. 28։ Յայտ. ՟Ժ՟Ը. 17։)
Կարծէին նաւավարքն։ Նաւավարքն խնդրէին փախչել։ Երկեան նաւավարքն երկիւղ մեծ։ Եղեն արագացիք նաւավարք քո։ Ի ջուրս բազումս վարեցին զքեզ նաւավարք քո.եւ այլն։
to prosper, to make prosperous, to favour, to second, to facilitate;
to direct, to govern;
to do, to operate, to act;
—եաց մեզ ըստ բաղդի տեսանել, we were so fortunate as to see.
Յաջողեա՛ առաջի իմ այսօր ... աջողեաց Տէր զճանապարհ նորա։ Եւ ինձ յաջողեաց Տէր ի տան եղբօր Տեառն իմոյ։ Որ յաջողեաց ինձ ի ճանապարհի աստ ճշմարտութեան։ Զամենայն զի՛նչ եւ առնէր, տէր յաջողէր ի ձեռս նորա։ Զարքայութիւն նորա յաջողեսցէ։ Արարին զտօն՝ յաջողելով տեառն.եւ այլն։
to prosper, to be prosperous, successful or fortunate, to have great success, to thrive, to succeed in, to contrive to, to get on prosperously, to reach or attain one's aim, to come to a good issue, to terminate propitiously;
— ի վեր քան զակնկալութիւն or զկարծիս, to succeed against all probability;
ոչ-, չ-, to be unsuccessful, to fail, to miss one's aim, to be baffled, to miscarry, to be greatly disappointed;
յաջողեսցին, յաջողեսցի քեզ, you will fully succeed;
all will be well with you.
Ե՛լ յռամովթ Գաղաադ, եւ յաջողեսցիս։ Ուստի ոչինչ յաջողիցիք։ Ոչ յաջողեսցի ձեզ։ Նստաւ Սողոմոն յաթոռ Դաւթի հօր իւրոյ, եւ յաջողեցաւ։ Ասացէ՛ք հա՛սկ հա՛սկ. եւ ոչ յաջողեցան խօսել այնպէս։ Յաջողեցաւ ի վերայ նորա հոգի Տեառն։ Եթէ յաջողեա՞լ իցէ արքայութեանն Աստուծոյ։ Զամենայն զոր ինչ արասցէ՝ յաջողեսցի նմա։ Ոչ յաջողեսցի մարդոյ յանօրէնութենէ.եւ այլն։
to cause to succeed, to replace;
cf. Յաջորդիմ.
Ի տեղի նորա յաջորդէ արքայ Խոսրով զՍահակ. (Խոր. ՟Գ. 49։ Յհ. կթ.։)
to succeed, to come after, to follow next, to take the place of;
to inherit, to stand next heir;
to follow, to ensue, to result, to spring or proceed from.
Ամենայն հարքն՝ որ յաջորդեցան յառաքելական կանոնացն. (Ագաթ.։ Կորիւն.։)
prescience, foreknowledge.
Որովք զյառաջագիտութիւնսն ասեն ուսանել (ախտարք). (Շիր.։)
advancing, progressing;
improving, making proficiency;
forward;
coryphaeus;
proficient;
— է, he is advancing in his studies;
երթալ — եւ մեծանալ, to improve;
to increase in prosperity;
իրք առնն — յաջողէին, that man prospered greatly.
archbishop.
to advance, to push on, to urge on, to bring or drive forward, to accelerate, to quicken;
to cause to advance, to help on.
Զպոռնիկսն յառաջեցոյց յերկնային արքայութիւնն. (Նար. ՟Լ՟Գ։)
to rise, to arise, to get up, to rise or stand up, to rise again;
to awake, to be roused, to wake out of sleep;
to resuscitate, to come to life again, to live again;
— ի մեռելոց, to rise from the dead;
— ի վերայ, — ընդդէմ, —ոսոխ հակառակ ուրուք, to rise against, to rebel or stand up against, to revolt, to mutiny;
անդրէն —, to rise anew, to get up again;
յարեաւ միւս եւս խնդիր, another question arose;
արի՛, arise !
;
օ՛ն արիք, get up !
արիք ընդառաջ նրան, go to meet him;
յարեաւ յաթոռոյն, he rose from his seat, he got up from his chair.
Եւ ի ձէնջ յարիցեն արք։ Բազում սուտ մարգարէք յարիցեն, եւ այլն։
cf. Յատուկ.
Որ ի նիւթսն են կամ յատկականս, եւ կամ յարքունական. (Փիլ. լին. ՟Դ. 108։)
ever-living, imperishable, everlasting, permanent, perpetual;
continually, always, incessantly;
constantly, eternally;
epact;
preter-imperfect;
celestial hemisphere.
Յարակայ կամարք արեգականդ։ Եւ այս են օդք առ լուսաւորացն, որ յարակայք անուանին. (Պիտառ.։)
respectable, honourable, estimable, dear, precious, commendable;
good;
reverend;
— դահեկան, current money;
օր —գոյ, feast-day.
Մինչ յարեւմուտս մեծ արքային՝ առ յունականս յարգոյ լինին. (Լմբ. ի շնորհ.։)
roof;
ceiling;
story;
roof-tree, roof, home, house;
shelter, refuge, cover;
— բնակութեան, abode, dwelling;
ընդ —աւ, under shelter, under cover, in security, secure or sheltered from;
— ի վիմի, tomb, sepulchre;
բառնալ զ—ն, to unroof.
Մտին ընդ յարկաւ գերանաց իմոց։ Ընդ յարկաւ իմով մտանիցես։ Յարկք ամպարշտի ոչ եւս իցեն։ Անօրէնութիւն ի յարկի քում մի՛ ագցի։ Կաշկանդեալք ընդ յարկօք։ Չափեաց զյարկս կամարին։ Կամարքն եւ յարկքն։ Յարկք տաճարին։ Յարկք արդարոց.եւ այլն։
Չտեսանե՞ս, զի ոչ յարկ անգամ գտանի իմ, որպէս թռչնոց դադարք. (Ոսկ. յհ. Ոսկ. մ. ՟Բ. 2։)
roofed;
storied, with stories.
Եկաք յարքունիսն. եւ էր տուն մեծ յարկաւոր. (Պտմ. աղեքս.։)
connexion, coherence.
Արիստոտէլականք տեսաւորութիւնք դիւրք են, իսկ յարմարաբանութիւնն դժուարապատում։ Պղատոնականքն տեսաւորութիւնք՝ ամենեւին խորինք եւ դժուարք, իսկ յարմարաբանութիւնն դիւր եւ ճոխ։ Ասելովն՝ համառօտ ընձեռութիւն՝ յայտ արար, թէ ի ձեռն երկայն յարմարաբանութեան ոչ առնեմ անհաւաստութիւն. (Անյաղթ պորփ.։)
addition, increase, overplus, surplus, accession, augmentation;
rest, residue;
— գրոց, մատենից, addition, supplement, appendix;
— չարեաց, redundant malice;
—ք որովայնի, excrement;
թափել զ—ս որովայնի, to ease oneself, to go to stool.
Ի նոսա թողլով զշէնս ամենայն՝ հանդերձ յաւելուածով մտից առանձինն, եւ ռոճկաց կարգելոց յարքունուստ. (Խոր. ՟Բ. 7։)
increase, increment;
multiplication.
Յաւելաւ (օրէն) վասն յանցաւորութեան. եւ եցոյց վասն նոցա, թէ յաւելուածութիւն եղեւ։ Խնդրեսցո՛ւք զարքայութիւն եւ զարդարութիւն նորա, զի ընկալցուք ի տեառնէ զյաւելուածութիւն. (Մծբ. ՟Բ. ՟Զ։)
more;
at most;
much more, a great deal, better;
rather, more worth while, so much the better, still more;
— զի, above all, principally, especially;
cf. Յաւէժ;
— կամ նուազ, more or less.
Ե՛ւս յաւէտ մերձեցաւ ի վերայ իմ արքայութիւնն Աստուծոյ։ Որ քան զամենայն դժնեայս յաւէտ վրիպեցայ։ Ի զգուշանալն առաւել՝ յաւէտ վնասեցայ. (Նար.։)
eternity;
perpetuity;
age;
life;
world;
—, —ս, always, perpetually, eternally;
—ենից, ի —ենից, ab eterno, from all eternity, since the world is world;
ի —ենից ոք ոչ լուաւ, such a thing was never heard of since the world began;
—ս —ենից, for ever and ever, to all ages, ever world without end, everlastingly, eternally;
հանդերձեալ —, future life;
— աշխարհի, duration of the world.
Արքայութիւն քո արքայութիւն յաւիտենից։ Յուշ լիցին քեզ աւուրքն յաւիտենից։ Զամենայն յաւիտեանս ետ ի սիրտս նոցա։ Գնաց մարդ ի տուն իւր յաւիտենից (յն. յաւիտենի իւրոյ).եւ այլն։
crown.
եբր. նէզէր. այսինքն Պսակ, թագ. կամ սրբութիւն, իբր սրբազան նշան արքունի. βασίλειον, ἀγίασμα.
Առաքեաց զարքայորդին, եւ եդ ի վերայ նորա ե՛ւ զյեզերն ե՛ւ զվկայութիւնն, եւ թագաւորեցոյց զնա, եւ օծ զնա. (՟Դ. Թագ. ՟Ժ՟Ա. 12։)