Definitions containing the research արմ : 6357 results

Հասակեղ

adj.

grown up;
of lofty stature, tall.

· Calfa

NBHL (1)

Զկողմանց հարաւոյ մարդիկն արար սեւ, եւ թանձրամարմին, եւ հասակեղ, եւ գէճ. (Ոսկիփոր.։)


Հասանեմ, հասի

vn.

to arrive at, to attain, to reach;
to catch, to take, to surprise;
to get, to obtain, to gain;
to be destined, allotted or obliged to;
to ripen, to become ripe;
to understand;
— ի վերայ, to comprehend, to conceive, to understand, to apprehend, to catch at;
to penetrate, to break into;
յեղակարծում, յանակնկալս ի վերայ —, to surprise, to catch;
to overtake, to come on like a thunderclap;
— ի պաշտօն, to obtain, to get hold of a place or post;
ի պատիւ —, to rise to dignities, to be promoted to high rank;
— զքաղաքաւ, to assault the city;
— ի վերայ իրաց աշխարհին, to assume the direction of, to take in hand public affairs;
— ի ցամաք, to disembark, to land, to arrive;
— վիրաց, to draw to a head, to gather;
եթէ զնա ոչ —նէ ինձ տեսանել, if I should not happen to see him;
թէեւ մեռանել ինձ —նիցէ ընդ քեզ, even were I to die with thee;
—նէ քեզ դարձեալ մարգարէանալ, you must prophesy anew;
գուցէ —նիցէ քեզ անձրեւ, lest the rain should surprise you;
ծերացեալ հասեալ յարս, old, among the elders;
հասեալ ժամ, present.

· Calfa

NBHL (1)

ՀԱՍԱՆԵԼ. ՀԱՍԵԱԼ. ἁκμάζω maturesco πέπειρος, ὤριμος maturus, tempestivus. Ի հաս գալ, այսինքն հասունանալ պտղոց եւ արմտեաց.


Հասարակ, աց, ուց

adj. adv. gr. rhet.

common, ordinary, usual, trivial, vulgar, low;
common, public;
equal, alike;
half, semi, demi;
in common, together, equally, generally;
appellative;
— անուն, common gender;
— բայ, deponent verb;
—, —օր, noon, noon-tide, midday;
ի — աւուրն, զ— աւուրբ, at noon;
ց— օր, till noon;
— գիշեր, midnight;
— տարի, one year with another;
— տեղիք, the common places, general topics;
—աց կեանք, common life;
թշնամի —աց, the common enemy;
միտք, կարծիք, —աց, common sense;
—աց հաւանութեամբ, with one accord;
օգուտ —աց, the public interests;
իրք —աց, public affairs;
ծախիւք —աց, at the public expense;
—աց վարել կեանս, to live in common;
—աց ունէին զինչս, they had every thing in common.

· Calfa

NBHL (1)

Ցաւն իւրաքանչիւր անդամոցն՝ հասարակ տայ մարմնոյն զհիւանդութիւն։ Ցաւն իւրաքանչիւր հիւանդացեալ անդամոցն՝ հասարակ մերձենայ յամենայն մարմինն. (Բրս. ճգն.։)


Հասարակաց

adj.

common, public;
cf. Հասարակ.

· Calfa

NBHL (1)

Ի հասարակաց հաւանութենէ։ Ի հասարակաց համարուէ։ Վասն օգտի հասարակաց։ Զհասարակաց օգուտ ի մէջ մատուցանել։ Զհասարակաց օդն ձգեցի յիս։ Ըստ հասարակաց հաւատոց։ Վասն մերոյ հասարակաց փրկութեանն։ Էր նոցա մենայն ինչ հասարակաց։ Ունէին զամեայն ինչ հասարակաց եւ այլն։ Քաղաքականն առ քաղաքավարութիւն՝ ո՛չ յատուկ, այլ զհասարակացն դարմանել հարկէ. զի հասարակացն շաղկապէ, եւ յատուկն օձտէ զքաղաքն. (Պղատ. օրին. ՟Թ։)


Հասարակաբար

adv.

cf. Հասարակօրէն.

· Calfa

NBHL (1)

Ոչ ժուժկալութեամբ մարմնոց, այլ հասարակաբար կենօք. (Լմբ. սղ.։)


Հասարակական, ի, աց

adj. s.

common, public, general;
ordinary;
communist.

· Calfa

NBHL (1)

Զոր ոչ մարդ հասարակական գիտէ, այլ՝ բան մարմին եղեալ. (Սարկ. հանգ.։)


Հասարակորդ, աց

adj. s. fig.

participating equally, partaking, sharing;
equal;
companion, fellow, partner;
—ս առնել, to equalize, to equal, to compare;
to appraise, to estimate;
—ս մեզ արարեր զդոսա, yon have made them equal unto us.

· Calfa

NBHL (1)

Հասարակորդ առնէ զիւր մարմիւնն իւրոյ աստուածավայելուչ զօրութեան ներգործութեանն։ Հասարակորդ հօր պատուոյն։ Թագաւորական աթոռոյ եւ ծնողին հասարակորդ. (Կիւրղ. պրպմ. եւ Կիւրղ. գանձ.։)


Հասարակութիւն, ութեան

s.

community;
the public;
moiety.

· Calfa

NBHL (1)

Ո՞չ բաժակն փրկութեան գոհութեան՝ հասարակութիւն արեան նորա, եւ ո՛չ հացն զոր բեկանեմք, հասարակութիւն մարմնոյ նորա. (Ասող. ՟Գ. 21։)


Հասկ, աց, ոց

s.

ear or head of corn, of barley;
ոսկեփայլ —ք, golden ears;
—ս արձակել, to shoot into ears, to ear;
to spire;
քաղել —, to glean.

· Calfa

NBHL (1)

Հասկիցն կարմրազգեստ շքեղութեամբ։ Հասկիցն աճեցելոց. (Պիտ.։ Կիւրղ. գանձ.։)


Հասողութիւն, ութեան

s.

comprehension, understanding, intelligence, perception.

· Calfa

NBHL (1)

Բանին աստուծոյ մարմին լինելն ի վեր է քան հասողութիւն մտաց. (Խոսր.։)


Հասու

adj. fig.

happening: lively, clever, intelligent;
— լինել, to arrive, to reach, to attain;
to seize, to take, to catch, to entrap;
to comprehend, to conceive, to penetrate, to discover, to recognize.

· Calfa

NBHL (2)

Մարմնապէս ձեւացուցանէ զբանս առ ի հասու առնել զմեզ ամենագութ խնամոցն աստուծոյ. (Լմբ. սղ.։)

Անժամանակ ի հօրէ ծնունդն՝ ոչ քննելի մտաց մարդկայնոց, եւ ոչ հասու եղեալ անմարմին եւ երկնաւոր զօրութեանց. (Եղիշ. մկրտ.։)


Հասուցանեմ, ուցի

va.

to cause to arrive, reach or attain;
to bring, to refer;
to cook, to dress, to get ready, to prepare;
to ripen, to mature;
հասոյց ինձ անբաւ աշխատութիան այս բառգիրք, this dictionary has cost much labour.

· Calfa

NBHL (1)

Աշխատութիւն հասուցանել մարդկան։ Զօրս ի ձեռն հասուցանել։ Ի նեղ մեծ զամուրն հասուցանէր։ Ցաւս յայլոց մարմինս տանջանօք հասուցանէր։ Սաստիկ հարուածս ի վերայ թշնամեացն հասուցանէր։ Ի տեառնէ զարժանի տանջանս ի վերայ չարագործին հասուցելոյ (այսինքն հասուցանելով տեառն, կամ հասուցանելով ըստ յն, ի կողմանէ տեառն։) Անմարդի զերուսաղէմ հրէից հասուցանել (յն. առնել, կամ կացուցանել). եւ այլն։


Հաստ, ից

adj. s.

solid, stable, firm;
strong, robust;
thick, coarse, large;
—, —ք, stability, firmness, hardness, steadiness;
կալ ի —ի, to stand firm;
ի —ոջ պահել, to hold fast;
ի —ոջ ունել, to preserve, to keep.

· Calfa

NBHL (1)

στάσιμος, βέβαιος stabilis, constans. (յորմէ Հաստատ. Հաստել. եւ այլն. արմատն է Աստ, աստի, աստին. խիստ. նիստ. ըստ) Ամրապինդ. ամրակազմ. սերտ. կարծր. կայուն. հաստատուն. անշարժ. յաղթ. տոկուն. ամուր.


Հաստաբեստ

adj.

firm, solid, strong;
hard, compact.

· Calfa

NBHL (1)

Մի՛ ինչ թերի գտցի ի հաստաբեստ շինուածոյն եկեղեցւոյ։ Մարմին եմք ի մարմնոյ նորա, եւ ոսկր հաստաբեստ յոսկերաց նորա՝ անխախուտ հաւատոյ միաւորութեամբս. (Լմբ. հանգ.։)


Հաստակաշի

adj.

pachydermous.

· Calfa

NBHL (1)

Իբրեւ զզէն եւ զարդ ունի մարմնոյն զմորթն հաստակաշի. (Վեցօր. ՟Թ։)


Հաստահիմն

adj.

well based or built, firm, solid, stable.

· Calfa

NBHL (1)

Հաստահիմն լինել եկեղեցւոյ։ Ի յայսպիսի հաստահիմն արմատոյ վերայ շինեցայք. (Լմբ. սղ.։)


Հաստանամ, ացայ

vn.

to grow stronger, to be strengthened or confirmed;
*to become larger, to increase in bulk.

· Calfa

NBHL (1)

Մի՛ ինչ ի բնութիւն մեղացն նայիցիս՝ թէ փոքր իցէ, այլ յայն՝ զի արմատն հաստանայ յանփոյթ առնելոյ. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 33։) cf. ՀԱՍՏԱՏԱՆԱՄ։


Հաստատ

adj. adv.

solid, firm, stable;
sure, certain, positive;
s. geom. solid;
solidly, firmly, strongly, steadily;
surely, truly, positively;
resolutely.

· Calfa

NBHL (3)

Եւ հաստատիքն սոյնպէս, եւ տեղոյքն. (Արիստ. քանակ.։ այսինքն իրք՝ որ հային առ հաստատուն մարմին։)

Հաստատ գիտէին զնմանէ, թէ ծանրութիւն մարմնոյ է զգեցեալ. (Երզն. մտթ.։)

ՀԱՍՏԱՏ. գ. στερεόν solidum. Հաստատուն մարմին երկրաչափական, ունակ ստուարութեան.


Հաստատագոյն

adj. adv.

very firm, very solid;
firmly, surely.

· Calfa

NBHL (1)

Հաստատագոյն ի բազմացն վկայութենէ հաւատարմասցի. (Բրս. հց.։)


Հաստատաչափ

adj. geom.

stereometric;
solid.

· Calfa

NBHL (2)

Հաստատուն մարմին ըստ երկրաչափից, ունակ երկայնութեան, լայնութեան, եւ խորութեան.

Գիծ եւ երեւումն (այսնիքն մակերեւոյթ) կոչեն զիմանալեացն չափն, իսկ հաստատաչափ եւ մարմին՝ զգալիսս. (Վրդն. ել.։)


Հաստատաչափութիւն, ութեան

s.

stereometry.

· Calfa

NBHL (1)

στερεομετρία solidorum dimensio. Չափուն հաստատուն մարմնոյ ըստ երկրաչափից.


Հաստատուն, տնոց

adj. adv.

firm, solid, stable, fixed;
certain, sure, positive;
immovable, constant;
permanent, persevering;
determined;
s. geom. solid;
cf. Հաստատ;
— կերակուր, solid food.

· Calfa

NBHL (2)

Գծոյ, երեւման, եւ հաստատնոյ։ Հաստատուն, երկայնութեան եւ լայնութեան խորութիւն առեալ։ Գիծն ըստ երկակին, եւ երեւութիւն ըստ եռակին. իսկ հաստատնոյն ըստ քառակին։ Երրեակն հաստատուն մարմնոյ. զի եռակի հաստատունն բաժանելի է. (Փիլ. ՟ժ. բան.։ եւ Փիլ. ել. եւ Փիլ. այլաբ.։)

ՀԱՍՏԱՏՈՒՆ. գ.ա. στερεόν solidum. որ եւ ՀԱՍՏԱՏԱՉԱՓ. Մարմին երկրաչափական, որ ունի երկայնութիւն, լայնութիւն, եւ խորութիւն. (լծ. հյ. ստուար)


Հաստեմ, եցի

va.

to create, to produce, to make;
to strengthen, to confirm, to consolidate;
— զոք ի բարիս, to confirm in the right way.

· Calfa

NBHL (2)

Հաստատել. պնդել. յեցուցանել. մածուցանել. արմատացուանել. եւ Ստեղծանել, առնել. արձանագրել. (արմատն Հաստ, եւ Աստի՛. զոր տեսցես)

Եթէ էր հաստեալ կապեալ մտացն ադամայ ի պատուէր արարչին, ոչ լինէր մարմին նորա լուծեալ յօդելոյ անտի. (Եփր. ծն.։)


Հաստուած, ոց

s.

creature, created being;
construction, structure.

· Calfa

NBHL (1)

Պատճառ փառաբանութեան իսկութեան հաստչին զհաստուածոցս առնուն գոյութիւն։ Զհաստուածս մարմյնո։ Կերպարան զստին հաստուածոյ։ Հաստուածին գոյիւ. (Նար. կուս. եւ ՟Գ. ՟Ի՟Ե. ՟Ձ՟Գ։)


Հատած, ից, ոց

s. gr. adj.

section, paragraph;
caesura;
cut, cut out;
—ք կոնի, conics, conic sections.

· Calfa

NBHL (1)

Յարմատոյ հատած ցամաք փայտ. (Շ. բարձր.։)


Հատակոտոր

s.

bit, piece, morsel;
remnant, shred, fragment;
— առնել, կոտորել, to cut up, to cut in pieces;
to break, dash or smash to pieces;
to mutilate, to curtail, to change, to alter.

· Calfa

NBHL (2)

Հատին ինչ ինչ յայլոցն, եւ այնպէս ունին յինքեանս զհատակոտորսն. որ եւ հատակոտորք իցեն, յայտ յանդիման աղաղակեն, թէ ընդ ամենայն իսկ ողջ մարմնոյն ունին ազգականութիւն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 1։)

Ոչ հատակոտորելով զյարմարումն, եւ ոչ միաւորութիւնն անջատելով. (Փիլ. լին. ՟Գ. 3։)


Հատահարց, ից

cf. Հատահմայ.

· Calfa

NBHL (1)

ἁγύρτης tesserarius եւ այլն. Հարցուկ որ հմայէ հատիւք արմտեաց. եւ որ ինչ սեպհական է այնպիսի հմայից.


Հատոր, ոց

s.

part, bit, shred, fragment, stump;
volume, tome;
— հոգւոյս, my life ! my darling ! my love !.

· Calfa

NBHL (1)

Զի այնպէս եղիցին մարմին մի, թէպէտ հատոր հոգւոյ ասի. (Արշ.։ եւ Վրդն. ծն.։ Նչ. եզեկ.։)


Հատուած, ոց, ից

s. geom.

cut, shape, fashion;
section, division;
part, portion;
bit, piece, fragment;
retrenchment, separation;
emigration, transmigration, colony;
article, head, point;
segment;
—ք կոնի, conics;
առաջանիւթ — օրագիր, leading article;
— գնալ ուրեք, to emigrate;
գրել —, to write an article;
— տալ բանին, to interrupt, to break in upon.

· Calfa

NBHL (2)

Ձեռք կախեալ յարմկանցն ... մերձեցոյց ի հատուածս ձեռացն. (Խոր. առ արծր.։)

Արուեստաւորք ամենայն՝ ըստ որո՛ւմ եւ իցէ արուեստի, եթէ՛ հատուածով գործիցեն, եւ եթէ մարմնով. (Մխ. դտ.։)


Հատուածոյ

adj.

of many pieces, composed.

· Calfa

NBHL (1)

Հատուածովք կամ կոտորովք յարմարեալ.


Հատուցանեմ, ուցի

vn.

to render, to restore, to give back;
to pay, to discharge, to acquit;
to disburse, to lay out;
to recompense, to satisfy, to make amends, to compensate, to indemnify;
to cut;
— ի ստենէ, to wean, to take from the breast;
— զփոխարէնն, to render like for like, to requite;
— զվնասն, to make up for, to indemnify for;
— չար փոխանակ բարւոյ, չար — երախտեաց, to render evil for good;
— զմեղս հարանց՝ որդւոյ, to revenge the sins of the fathers upon the children;
—ցեր ինձ բարիս, եւ ես —ցի քեզ չարիս, I have rendered you evil for good;
աստուած հատուսցէ քեզ ի բարիս, may God reward you;
cf. Հատուցումն.

· Calfa

NBHL (1)

Այժմ խնդրեցելոյն զճահ եւ զյարմարական պատճառսն հատուցանելի է. (Փիլ. լին.։)


Հարազատիմ, եցայ

vn.

to be legitimated;
to become familiar or brotherly;
to contract an alliance with;
եղբայր —տեալ, own brother.

· Calfa

NBHL (1)

Ոչ ինչ ամօթ համարեցաւ եղբարս կոչել զնոսա, զի հարազատեցաւ նա նոցա ի ձեռն մարմնոյն՝ զոր առ ի նոցանէ. (Եփր. եբր.։)


Հարեւանցի, ի Հարեւանցի

adj. adv.

superficial, light;
futile, frivolous, vain, transitory, fleeting;
superficially, slightly, for form's sake, negligently, in passing, with an absent look;
— անցանել ընդ, to graze, to pass close to, to glide by;
to skim along or over, to glance at;
to touch lightly or briefly on.

· Calfa

NBHL (1)

որ եւ ՀԱՐԵՒԱՆՑԻԿ. (իբր հարմամբ կամ առ երիքերելով անցեալ) Վեր ի վերոյ. վարկպարազի. դուզնաքեայ. չնչին. վեր ի վերանց բան մը.


Հարկ, աց

s. adv.

tribute;
tax, impost, duty, excise;
necessity, want, exigency;
constraint, obligation;
homage, duty, service;
հարկ վերադիր, additional tax;
— տարապայման, over-assessment;
— դժնդակ, shocking necessity;
առանց —ի, without necessity;
—աւ, ի —է, առ —ի, necessarily, of necessity, essentially;
inevitably, indispensably;
by force, by compulsion, forcibly;
ընդ —աւ արկանել, ի —ի կացուցանել, to place or lay under contribution, to tax, to load or burden with imposts, to levy contributions, to render tributary, to subdue, to subject, to enslave, to subjugate;
— հանել, to gather in, to exact tribute, to raise money, to put a tax on;
—ս հարկանել, to pay a tribute;
to be tribute to;
ի —ի կալ, մտանել ի —, to serve, to subject oneself to, to submit, to be tributary to;
— առնել, to force, to constrain, to use violence;
հատուցանել զ— շնորհապարտ մեծարանացն, to pay the tribute of gratitude;
—է, one must, it is necessary;
չէ —, չէ ինչ —, it is not necessary, there is no need, no matter;
— ի վերայ կայ ինձ, necessity obliges me to;
— եղեւ նմա բողոքել ի կայսրն, he was obliged to appeal to Caesar;
ըստ —ի ժամանակին, according to the wants of the age;
— էր, it was necessary;
— եղեւ մեզ առնել, we were obliged, compelled or constrained to do;
— է ինձ երթալ, I must go;
մերցուք եթէ — լիցի, let us die if it must be!.

· Calfa

NBHL (1)

Հարկաւ մարմնոցն վտանգի. (Նար. ՟Կ՟Թ։)


Հարկանեմ, հարի

va. mus.

to beat, to strike, to give or deal a blow;
to strike or sweep the chords of the lyre, to vibrate, to touch, to play or perform on;
to ring;
to knock, to thump;
to prick, to bite;
to wound, to hurt, to harm;
to knock down, to beat to death, to kill;
to spoil, to taint, to gnaw, to eat away;
to ill-treat, to punish, to abuse;
to strike against, to shock;
to feel remorse;
to pay tribute;
to write down, to put into writing, to set down;
— զքաղց եւ զծառաւ, to stay hunger;
to quench, slake or allay thirst;
— այսոյն պղծոյ, to possess with a devil;
ի շամփուր —, to spit, to put on the spit;
— զոք ի ցից, to empale;
— ի մահ, — զոք յոգի, to give the death-blow, to despatch, to slay, to kill;
— ի գլուխն, to cause a headache;
— գինւոյ ի գլուխն, to mount to the head;
to intoxicate;
տաւիղ կամ ջութակ —, to harp, to play on the harp or violin;
խորան —, to set up a pavilion;
— զմիմեանս, to strike one another, to knock against each other;
to come in collision, to collide, to come into contact with;
— ընդ միմեանս, ընդ միմեանս — համեմատութեամբ, to compare, to confront with;
— զճանապարհս, to go, to be on a journey, to travel;
մարտ ընդ միմեանս —, to fight, to combat, to make war;
— զպատերազմ, to gain the battle, to conquer;
— զթշնամին, to beat the enemy, to discomfit, to defeat, to rout;
— հուր զտամբ, to set a house on fire;
— գաւազանաւ, to cudgel, to cane, to whip, to thrash, to belabour;
խրախոյս խընդութեան —, to shout with joy;
— զպէտս ուրուք, to supply the needs of, to provide or furnish the needful;
— զմիտս, to strike, to impress;
— զամանակ, to beat the measure;
զծայրս —, to dawn, to rise;
— զանձն, to be afflicted, grieved, mournful, desperate;
ընդ միտ —, to think, to reflect;
—նէ զդաւիթ սիրտն իւր, հարեալ գտանի ի խղճէ մտաց, David is struck by or eaten up by remorse;
ընդէ՞ր —նէ զքեզ սիրտ քո, why is your conscience afflicted and why is your heart heavy within you ?
արեւն ընդ ծայրս —նէր, the sun gilded the mountain tops;
ժանգն —նէ զերկաթ, rust consumes iron;
կօշիկ իմ —նէ զոտս, my shoe pinches.

· Calfa

NBHL (3)

Հարին կամհարան սրով, կամ ի սայր սուսերի. ի բերան սրոյ. Եհար յեսու զամաղէկ եւ զամենայն զօրս նորա կոտորմամբ սրոյ։ Հարկանել զքաղաքն ամենայն սրով սուսերի, կամ զամենայն մարմին կենդանի։ Հասանէին հարկանէին ի զօրաց անտի թշնամեաց, կամ ի զօրացն հեթանոսաց, եւ այլն։

Զմարմնաւոր ծարաւոյ հարկանել զփափաք։ Զի՞նչ ուտիցեմք, կամ ի՞ւ հարկանիցեմք զքաղցն. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 20. 24։)

Զմարմնաւոր պէտսն անբանութեամբ հարկանել, որպէս անասնոցն ամենայն ջոկք. (Խոսր.։)


Հարկանիմ, հարայ

vn.

to be beaten, struck, wounded;
to be smitten with, enamoured of;
to approach, to incline to;
— զագահութեան, to be avaricious, too fond of riches;
— զախտի, to addict oneself to vice;
— ի վերայ ուրուք, to assault, to attack;
— ի սէր ուրուք, to fall in love with to conceive a great affection for, to be desperately in love with;
ի գութ —, to be moved, touched with compassion;
ընդ զգայութիւնս —, to strike the senses;
— զիւիք, to tend do, to have the mind occupied with;
— յաստուածս օտարս, to idolize;
ի շահս կամ ի գնողս —, to traffic;
ընդ միտս —, to be understood;
այսր անդր —, to waver, to be unsettled, bewildered, in doubt, to hesitate;
— յոք, to incline to some one, to become too familiar or very friendly with;
ցաւ —նի որովայնիս, I have a stomach ache;
I have the colic;
հարաւ ի գեղ նորա, he was smitten with her beauty;
հարաւ ի մորմոք սիրտ նորա, his heart was filled with pain or grief;
երփն երփն —նէր ի նոցանէ, they shone brilliantly with many colours;
—նէր ի նոցանէ հոտ անոյշ, they spread a perfume around;
կարեվէր հարայ յոգիս, my heart was pierced with a hundred wounds.

· Calfa

NBHL (1)

Հարեալ ի ցանկութիւնս մարմնոյ, կամ ի կարասւոջ, կամ ի փափկութիւնս։ Մի՛ զայսմ հարկանիցիմք, այլ զայնու գայցեմք։ Զի՞նչ ասասցուք զախտի հարեալսն. (Ոսկ. ստէպ։)


Հարկաւոր, աց

adj. s.

necessary, important, essential;
intimate;
ministering, serving;
necessaries.

· Calfa

NBHL (3)

Թոյլ ետ մարմնոյն շարժիլ ըստ հարկաւորն իւր ըղձի. (Լմբ. ստիպ.։)

ՀԱՐԿԱՒՈՐՔ գ. Պէտք. հիտոյք մարմնոյ.

Զի՞ զարմանաս, թէ զհարկաւոր զօրութեանցն այսպիսի բանս թանձունս խօսի. (Ոսկ. ես.։)


Հարկեմ, եցի

va.

cf. Հարկեցուցանեմ.

· Calfa

NBHL (1)

Քաղաքականն զհասարակացն դարմանել հարկէ. (Պղատ. օրին. ՟Թ։)


Հարուած, ոց

s. fig. mus.

blow, knock, beating, striking, percussion;
bastinado;
slash, cut, wound;
bruise, contusion;
sore;
scourge, blow, chastening, tribulation, misfortune;
repulse, rout, defeat, overthrow, considerable loss;
—ք, — paean;
—ք եգիպտոսի, the plagues of Egypt;
օրհասաբար —, mortal blow;
—ս ածել, to give many blows, to cudgel, to chastise;
հարկանել ի —ս մեծամեծս, to make great slaughter, havoc, carnage, butchery.

· Calfa

NBHL (1)

πληγή, μάστιξ, πτῶσις, σύντριμμα plaga, percussio, flagellum, caedes δῆγμα morsus θραῦσις vulnus եւ այլն. Հարումն, եւ վնասն ի հարմանէ, ըստ ամենայն նշանակութեան Հարկանելոյ. որպէս բախումն. ծեծ. գան. կոտորած. սպանութիւն. պատիժ. տանջանք. խայթուած. վէրք. եւ այլն.


Հարումն, ման

s.

blow, beating.

· Calfa

NBHL (3)

Հարման հեղուսիցն։ Բեւեռացն հարմունք։ Սլաքին հարման. (Նար.։)

Հարմամբ ծնօտի քո պատկերին ի ծառայէն՝ եւ յիս գըթա՛. (Շ. այբուբ.։)

Ի սաստիկ հարմանէ ընդ միմեանս խաւարեցուցանէ զմիտս. (Վրք. հց. ՟Բ։)


Հարուստ, րստաց

adj.

powerful, potent;
strong, vigorous;
monied, rich, opulent, fortunate;
much, abundant;
numerous;
long since, remote, old;
— մի, enough, sufficient, much;
— մի ժամ, ժամանակ, log, a long while or time, a great while;
ի — դարուց, many centuries since;
— մի յառաջ, long time before;
յետ — ժամանակաց, long time after;
— միտք, ingenious;
գունդ —, a strong force;
— ձգմամբ, for a long time;
— ինչ ամաց ի վերայ անցելոց, after many years.

· Calfa

NBHL (1)

Ծառայք ուրուք իցեն մարմնեղէնք, հարուստք, առողջք. (Ոսկ. ես.։)


Հարստակող

adj.

long-sided, heavy-flanked, robust, stout, vigorous.

· Calfa

NBHL (1)

Զթանձրամարմինսն եւ զհարստակողսն. (Լաստ. ՟Ժ՟Ը։)


Հարստահարեմ, եցի

va.

to oppress, to subdue by violence, to vex, to molest, to crush, to overburden, to surcharge, to extort, to maltreat;
— զիւր կամս, to persist doggedly, to be obstinately resolved, to be stubborn.

· Calfa

NBHL (1)

ՀԱՐՍՏԱՀԱՐԵԼ. Ուժգին հարմամբ հարուստ մի ի խորս մխել. հարստել. վարսել. եւ Պնդել. յամառիլ.


Հարստայեղց

adj.

very mighty;
very rich, opulent.

· Calfa

NBHL (1)

Հարուստ իրօք զեղեալ. երեւելի մարմնով, ուժով, ընչիւք. եւ կամ անցեալ ըստ չափ զեղխութեան.


Հարստեմ, եցի

va.

to drive in, to thrust down, to push, to fix, to establish, to consolidate;
to tie tight.

· Calfa

NBHL (1)

Հարմամբ զնստուցանել, կամ ի հարուստ մի խորութիւն մխել. վարսել. եւ Պնդել. զօդել.


Հարստի

adj.

corpulent, big-bellied;
strong-limbed or large-limbed.

· Calfa

NBHL (2)

ՀԱՐՍՏԻ որ գրի եւ ԽԱՐՍՏԻ. Հարուստ մարմնով. մեծամարմին. վիթխարի. մեծղի, խոշոր.

Եւ էր սմբատ մարմնով հարստի, եւ յոյժ թանձր. (Լաստ. ՟Բ։)


Հարցն, ցին, ցիցն

s.

the Song of the Three Children.

· Calfa

NBHL (1)

Հարց հանգստեան։ Յասելն զհարցն։ Յընթեռնուլն զհարցի սաղմոսն։ Ի կատարման հարցի սաղմոսին. եւ այլն. (Տօնաց.։)


Հացանամ, ացայ

vn.

to become bread, to be made into bread.

· Calfa

NBHL (1)

Հաց լինել կենաց կամ խորհրդաբար. ընդ տեսակաւ հացի լինել եւ ճաշակիլ. որ սեպհական սուրբ մարմնոյն քրիստոսի.


Հացարարութիւն, ութեան

s.

bread-making;
baker's trade.

· Calfa

NBHL (1)

Ոչ պատրաստելով հաց ըստ յարմարագոյն հացարարութեան օրինակին. (Նիւս. երգ.։)


Հաւանագոյն

adj.

likely, probable;
persuasive.

· Calfa

NBHL (1)

Զզարմանսն տեսանելով՝ հաւանագոյնք լինէին. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 11։)