beaming, luciferous, radiant;
crowned with rays (Diana).
· Calfa
ὀ, ἠ ἁκτινοφόρος radiatus, radiato capite. Որ բերէ յինքեան զճառագայթս. ճառագայթաւոր. (ըստ հեթանոսաց՝ մակդիր անահտայ, յորոյ ի գլուխն նկարի լուսին)
to discourse, to make a discourse;
to treat;
to narrate, to relate;
to recount, to tell, to recite, to speak.
· Calfa
Յայսմ վայրի ճառեցից զվայրենամիտ ազգին զխստասիրտ դառնութիւնն ի գլուխ ելեալ. (Ղեւոնդ.։)
forehead bald;
cf. Ճիւղ.
· Calfa
Յերեսաց կողմանէ մաշտիցի գլուխ նորա, ճեղ է. (Ղեւտ. ՟Ժ՟Գ. 41։)
to walk, to take a walk, to walk out.
· Calfa
Նահատակեալքն բարձրագլուխ պսակօք ճեմեալ՝ զարդարէին լուսով. (Թէոփիլ. ՟խ. մկ.։)
to buzz, to hum, to whiz.
· Calfa
ՃԵՆՃԵՐԵՄ, եցի. ն. Եփել զմիսն՝ մինչեւ ի բուրել զճենճերն. տալ հանել զծուխն. ծխել. բուրել. եւ Զոհել.
to exhale an odour of cooking or burning flesh, a smell of roast meat;
to burn;
to sacrifice.
· Calfa
ՃԵՆՃԵՐԵՄ, եցի. ն. θυμιάω, θυμιάζω եւ ὁσφραίνομαι suffio, adoleo, olefacio, olfio. Եփել զմիսն՝ մինչեւ ի բուրել զճենճերն. տալ հանել զծուխն. ծխել. բուրել. եւ Զոհել.
to be soiled with grease and smoke;
to be half burnt.
· Calfa
Չտեսանես անդ թեւս թռչնոց խանձատեալս, եւ ճենճերոտեալ. (դրածն, ճենճերոխեալ. յն. զծուխ վերատուեալ). (Ոսկ. եփես. ՟Ժ՟Ը։)
cf. Ճղփումն.
· Calfa
ՃՂՓԻՒՆ ՃՂՓՈՒՄՆ. որ եւ ՃՈՂՓԻՒՆ, ՃՈՂՓՈՒՄՆ. (ի ձայնէս ճլօփ, ճլօմփ ). Ձայն անկման ի ջուրս, եւ բաղխման ջրոյ ընդ ջուր ի ծուփս, եւ հարուածոյ գանից. ճլօփ, շրախ, շափշուփ, շախըր շուխուր ձան.
noise, splash, plunge, rumour;
sound of the lash.
· Calfa
ՃՂՓԻՒՆ ՃՂՓՈՒՄՆ. որ եւ ՃՈՂՓԻՒՆ, ՃՈՂՓՈՒՄՆ. (ի ձայնէս ճլօփ, ճլօմփ ). Ձայն անկման ի ջուրս, եւ բաղխման ջրոյ ընդ ջուր ի ծուփս, եւ հարուածոյ գանից. ճլօփ, շրախ, շափշուփ, շախըր շուխուր ձան.
seeing the truth;
having no respect for persons, severe, perspicacious.
· Calfa
Բացան գերեզմանք մարգարէիցն, եւ համբարձին զգլուխս իւրեանց ճշմարտատեսքն. (Ճ. ՟Ժ.։)
to have, take or exercise high authority or great ascendency over, to prevail, to rule over;
to give oneself great airs, to lord it, to carry it like a lord, to signorise;
to be proud, puffed up;
to grow rich, to abound, to thrive, to make a fortune;
— կործանմամբ այլոց, to build one's fortune on, or to raise oneself by the ruin of another.
· Calfa
Կամ աղքատ՝ ճոխանայցէ յերազի։ Ճոխանան ընդ սիրելիսն աստուծոյ։ Միայն աստուածպաշտութեամբն ճոխացեալք, որ գլուխն է ամենայնի. (Սարգ.։)
crook;
crosier;
loaded stick or cudgel.
· Calfa
Բառ ռմկ. որպէս Ոլորեալ գլուխ եպիսկոպոսական գաւազանի.
combustive;
canstic;
incendiary
· Calfa
Զնետս մուխս չարին հրեղէնս, այսինքն զխորհուրդս կիզիչս. (Եփր. եփես.։)
marble;
— կարծրակուռ, granit;
հանք կճոյ, — quarry.
· Calfa
Քար կարծր եւ փայլուն. որ եւ Մարմարիոն. մէրմէր, րուխամ.
cut in two, in half;
cut off at the middle, divided in halves or in two, bipartite.
· Calfa
Իւրովի արարեալ սուսերաւ կիսակտուր զգլուխ նորա. (Խոր. ՟Գ. 39։)
passions;
movement of the soul, emotion, sentiment, feeling;
animal passions, sensuality, vice;
suffering, pain, torment;
accident;
attributes, properties;
— լուսնի, phases of the moon;
յոյզ կրից, transports, fits of passion;
զաչացու՝ խօլական՝ նորածին՝ մոլեգին —, blind, extravagant, furious, outrageous passion;
յուզել զկիրս, to stir up, to provoke or excite the passions;
գգուել զկիրս, to flatter, to soothe one's passions;
անձնամատն լինել ի կիրս իւր, to give oneself up, to abandon oneself to one's passions, to indulge, to let loose, to gratify one's passions;
ի դժուարին կիրս գտանել, to find oneself in a painful, embarrassing or awkward position;
նուաճել զկիրս, to rule, to subjugate or control one's passions, to bring one's passions under subjection.
· Calfa
Յիւրմէ աստուածութենէն եւ յաստուածավայելուչ կրիցն ոչ անկանէր։ Զիւրաքանչիւրոցն (անձանց) զառանձնաւորութիւն եւ զյատկական կիրսն։ Այն կիրք՝ որ անկաւոր աստուածութեանն է, հասարակաց է։ Առաջի դնէ նոցա զկիրս առաքինութեան՝ պանդուխտս զնոսա ասելով եւ նժդեհս. զի այս կիրք կարի իմն յանկաւորք են առաքինութեան. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ը։ եւ ՟Ա. ՟Դ։)
cuckoo.
· Calfa
ԿԻՒԻՒ գրի եւ ԿՒԻՒ. ռմկ. եւս, կիվիվ, կամ կիւ, կամ կիվկիվ. Թռչուն խայտափետուր, եւ թագ ի գլուխ, որ դնէ զբոյն ի մարգագետինս, եւ ի լսել զոտնաձայն՝ թռչի ճռուողով, որով ի յայտ գայ բոյնն.
til, pantile;
— քառանկիւն, brick.
· Calfa
Յանկարծակի անկաւ կղմինտր (կամ կղմիտր) մի ի գլուխն. (Ոսկիփոր.։)
olibanum, frankincense;
benzoin;
— երեւելի, pure —.
· Calfa
ԿՆԴՐՈՒԿ λίβανος, λιβανωτός thus, tus, lacryma odorata . իտ. olibano, incenso. որ եւ ԼԻԲԱՆՈՍ, եւ ԼԻԲԱՆԱՆ ասի. վր. գունտրո՛ւկի. Ազգ խնկոյ ազնիւ, որ է խիժ կամ արտօսր ծառոյ, առաւել յերջանիկն արաբիա, եւ ի լերինս լիբանանու. (համարեալ յոմանց ասըլպէնտ, որ է ըստ այլոց զմուռսն) Ըստ եբր. լիպանօն ՝ է լիբանան, եւ կնդրուկն՝ լիպօնա. իսկ ըստ յն. երկոքին եւս լի՛վանօս. թ. կէօնիլք, քիւննիւկ. պուխուր ։ Տե՛ս (Ղեւտ. ՟Բ. 1. 2. 15. 16։ ՟Ե. 11։ ՟Զ. 15։ Երգ. ՟Գ. 6։ ՟Դ. 6։ Ես. ՟Խ՟Գ. 23։ Ովս. ՟Ժ՟Դ. 7։ ՟Ա. Մնաց. ՟Թ. 29։ ՟Գ. Մակ. ՟Ե. 2։)
hooded, wearing a hood or cowl;
capuchin monk or nun.
· Calfa
Ունօղ զկնկուղ, կամ զկնգուղ ի գլուխ. վեղաւոր. զոմփաւոր.
baptism.
· Calfa
Քրիստոնէութեան սկիզբն եւ գլուխ մկրտութիւնն է. որ եւ կնունք ասի աշխարհի բառով. (Երզն. խրատ.։)
to become bald.
· Calfa
Ամենայն գլուխք կտացեալք (կամ կնդացեալք). (Եզեկ. ՟Ի՟Թ. 18։)
baldness, depilation;
chondrine.
· Calfa
ի կնտութեան (կամ ի կնդութեան) նորա կամ ի ճեղութեան։ Մի՛ գերծուցուն զգլուխս իւրեանց ի վերայ մեռելոյ ի կնտութիւն. (Ղեւտ. ՟Ժ՟Գ. 42. 43։ ՟Ի՟Ա. 5։)
Փոխանակ ոսկի զարդու գլխոյն՝ կնդութիւն։ Ամենայն գլուխ ի կնդութիւն. (Եւս. ՟Է. 18։ ՟Իէ. 31։ Ամովս. ՟Ը. 10։)
baptism;
spiritual affinity.
· Calfa
Մի՛ զուխտս կամ զընծայս աստուծոյ ... ի կնքաւորութիւն տղայոց կատարեսցուք. (Մանդ. ՟Զ։)
to be sealed, concludes, baptized;
կնքեցաւ ուխտ հաշտութեան ընդ, peace was made between.
· Calfa
sealer;
conclusive.
· Calfa
Եղեւ գլուխ անկեան, այսինքն պսակիչ եւ կնքիչ այսր հոգեղէն վարդապետութեան. (Եփր. եփես.։)
to weigh in the mind, to ponder, to consider, to reflect upon;
to compare, to confront;
to conjecture, to judge by guess.
· Calfa
ըստ մերումս կշռադատեալ յազգաբնակութիւն համարու։ Ընդ ազգաբանութեանն սեմայ զմերն աբէթ կշռադատեալ։ Ի հաւասարութիւն առ ամենեսեան զինքն կշռադատեալ։ Լոյս ճառագայթաւէտ վառեալ, ի վեր քան զգլուխ թագաւորին կշռադատեալ հաւասար նմին. (Յհ. կթ.։)
architrave;
lateral construction;
wood-work, frame work, planks, joists;
back of a house.
· Calfa
Փոխանակ կոզակին ոմանք ասացին, թէ չափեաց զթէէ. եւ զայն վերնասեմ թարգմանեցին, եւ այլք զմուտ դրանն։ Իսկ որ հայերէն թարգմանեցին, կոզակ ասացին զթէէ. եւ կոզակս թէպէտեւ ըստ յունաց (էնտեսմօս) բառին պահանգ լսի, բայց սովորութիւն է քարատաշ արուեստադիտաց, որ մերձ առ դրունս խորանին եւ տաճարին յայլ կարգի քարանցն ի դուրս ձգեն իբրեւ սիւնականի, եւ ի գլուխ դնեն զկոզակսն. ի վերայ որոյ սկսանի զկամարն, եւ հաւասար գտանի լայնութիւն կոզակին երկայնութեանն իւրոյ։
cf. Կոխ.
s. adj. — առնել, դնել, to tread, to tread upon, to trample or tread under foot;
— լինել, կալ, to be trodden, trampled under foot;
— տալ, cf. Տալ ի կոխ.
· Calfa
Արար զգլուխն որպէս զոտս կոխան ամենից. (Ճ. ՟Ա.։)
lamentation, complaint, mourning, weeping, tears;
blow;
undulation;
— առնել՝ առնուլ՝ դնել, to wear mourning, to complain, to lament, to deplore;
— դառնութեան առնուլ ի վերայ ուրուք, to make great lamentation;
to chant mournful hymns, to sing dirges over;
— ջերմացուցանել, to cause to weep with exceeding bitterness;
ի — մրրկաց ծփիլ, to rise or toss about in waves, to be agitated, billowy.
· Calfa
κοπετός planctus, quo pectus manu funditur. (լծ. ծեծ, եւ գոչ, ճիչ, կանչ) Ողբ եւ սուգ՝ բախմամբ կրծոց, ծեծելով կամ տատանելով զգլուխ, եւ ճչելով. աշխար. Ծեծկըւիլը, ողբ, լաց.
Ի սուգ տրտմութեան ի գլուխ կոծոյն նստեալ լայր։ Ի կոծ մտանել, եւ ողբալ գոչմամբ. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 16։)
puffed up, bluff, haughty, stately, lofty, ostentatious, supercilious.
· Calfa
Կոկոզաւիզ յինքնահայեաց ամբարտաւանութեամբ նստեալ։ Կոզոզավիզ ամբարտաւանութեամբ յինքն հայեցեալ՝ կործեաց ինքնագլուխ լինել. (Արծր. ՟Ե. 3. եւ 9։)
billow, wave, swell, surge, breaker;
mountain, hill, height, eminence, rising ground;
փրփրադէզ —, foaming billows.
· Calfa
Սփռեալ ընդ գլուխս կոհակացն եւ ընդ հովիտս։ Կոհակաց ի կոհակս վազս առեալ ընթանացին ի վերայ լերանց. (Յհ. կթ.։)
colia, or -s (fish).
· Calfa
Ձուկն անքիլոս, որ կոչի կողամայր, որովայնս ոչ ունելով, բայց միայն գլուխս եւ մերկ կողերս. ուստի կոտորատեալ տնկէ եւ առնէ զաւակս. (Վրդն. ծն.։)
to oscillate, to vibrate, to balance, to move up and down, or to and fro;
to swing, to have a swing, to go in a swing;
to see-saw, to have a game at see-saw.
· Calfa
Որպէս բոց ճօճի, եւ որպէս ծուխ լուծանի. (Ոսկ. սղ.։)
to bruise, to mash, to crush;
to break to pieces;
to chew;
to castrate, to geld.
· Calfa
Զօրէն պարսից (պարսաքարանց) ճարճատեալ՝ մալէ, յորս քաջամուխն լինի. (Մագ. լ։)
sack, bag, cloak-bag, knapsack, game-bag, wallet;
basket, hamper;
leather-bottle, travelling flask;
— հովուի, shepherd's scrip, pouch, bag or satchel.
· Calfa
Ետ ցաղախինն իւր զմախաղն, եւ ելից զնա փոխնտով։ Ընկէց ի մախաղ կերակրոյ իւրոյ։ Եհան զգլուխն ի մախաղէն. (Յուդթ. ՟Ժ. 5։ ՟Ժ՟Գ. 11. 19։ տե՛ս եւ Ղկ. ՟Թ. 3։ ՟Ժ. 4։ ՟Ի՟Բ. 35. 36։)
to paste, to glue, to solder, to join, to cement, to conglutinate, to fasten;
to curdle, to coagulate, to clot, to congeal, to thicken.
· Calfa
Գերծեցին զգլուխն, եւ կայծակախառն հրով մածուցին։ Կայծակամբք հրոյ մածուցին. (Հ. հոկտ. ՟Ժ՟Ա.։)
Անկաւ առ ոտս նորա հերարձակ՝ մածուցեալ հողով զգլուխ իւր. (Տէր Իսրայէլ. յնվր. ՟Ա.։)
to inscribe, to write upon, to entitle;
to ascribe;
to compose.
· Calfa
Մովսէս ոյ ուրեք ի գլուխ գրոցն մակագրեաց զանուն իւր. (Սարգ. յկ. ՟Ա։)
plain, level, even, equal.
· Calfa
Որպէս գըլուխըն գիսաւոր (կամ դիպաւոր), մակաւասար անձին բոլոր. (Շ. եդես.։)
venomous, poisonous, deadly, mortiferous.
· Calfa
Զոր մահաթոյնն շնչէր վիշապ։ Մահաթոյն վիշապ օձին ջնջեալ ջախջախեցաւ գլուխ. (Խոր. հռիփս.։ Անան. եկեղ։)
monument, tomb;
tower, turret;
castle-keep, keep, donjon;
bulwark, bastion.
· Calfa
Զգուշացեալք մահարձանացն՝ պահապանք պարսպացն են. եւ մահարձանք (լս. արպահ) են, որ ի գլուխ պարսպաց արձանքն, զոր մարտկոց, եւ ոմանք նետակալ կոչեն։ Բայց գտի ի գիրս ուրեմն՝ առեալ ի դէմս գերեզմանին քրիստոսի ... պահեցէ՛ք զմահարձանն, զգերեզմանն՝ որ էր փորեալ ի վիմէ. (Գէ. ես. ի Սարգսէ.։)
epileptic;
lunatic.
· Calfa
Մի՛ կայք բացագլուխ ըստ լատինացւոց իշխանացն եւ թագաւորացն, զոր հայք մաղասկաթացն ասեն ձեւ. (Լմբ. առ լեւոն.։)
s. bot. sloe-bush, bullace-tree, wild plum-tree.
· Calfa
Թուփ, որոյ պտուղ կոչի մամուխ. այն է շլոր վայրի՝ մանր, թթու, կամ անոյշ.
metropolis, capital;
— վանք, cf. Մայրավանք.
· Calfa
Կարգաւորութիւն մայրաքաղաքիդ (ուխտիդ սանահնի)։ Ուխտիդ սուրբ եւ մայրաքաղաքիդ մարմաշինոյ. (Մագ. ՟Ի՟Զ. ՟Խ՟Ե։)
engine of war, machine.
· Calfa
Բարձեալ բերէին սանդուխս, եւ մանգղիոնս եւ պէսպէս մենքենայս։ Կազմեցին շուրջ զմանգղիոնս եւ մեքենայս։ Մանգղոնից մենքենայից. (՟Ա. Մակ. ՟Է. 50։ ՟Զ. 31. 51։ ՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Բ. 15։)
winding, tortuous, meandering, sinuous;
— շրջան, zigzag;
crankles.
· Calfa
Ջուր մանուածոյ ծիծաղ ծաւալ, կարկաջահոս ուխինահոս, ծայթինասէր մանուածաւալ՝ շրջանապտոյտ մանր աւազին. (Նար. տաղ.։)
small, minute, little, fine, subtile;
slender, thin, slight;
—, —նունս, scantily, in small portions, minutely;
in retail, in detail;
— or — հատանել, կոտորել, to cut into small bits or pieces, to mince, to hash, to divide into morsels;
to cut thin;
— փշրել, to pound, to beat small, to triturate, to grind, to crush;
— պատմել, ասել, to relate or narrate minutely, circumstantially;
— ժպտել, to smile;
— ծամել, to chew or masticate well, to chew the cud, to ruminate;
to examine, to study, to ruminate on;
—նունս դրոշմել, to write or note down in detail;
— միտ դնել, ի քնին արկանել, to ponder on, to consider or examine minutely, thoroughly.
· Calfa
Գլուխ իմ լցաւ ցօղով. վարս քո (կամ վարսքս) մանր անձեւով ցայթեաց. (Սիւն. տաղ.։)
mandrake, mandragorous.
· Calfa
Ամենայն պտղի մանրագոր ասեն, որ զծաղիկն ի ծայր ունին, որպէս մասուրն եւ սինձն. եւ դարձեալ ազգ մի խնձոր կայ վաղահաս, մանրագոր ասի. ուստի քաղեաց ռուբէն. բայց խնձոր մանրագորաց մարթ է իմանալ եւ զգլուխն մեկոնի լի սերմամբք, ուստի կազմի եւ ափիոն։