Definitions containing the research ուխ : 1939 results

Ճառագայթաբեր

adj.

beaming, luciferous, radiant;
crowned with rays (Diana).

· Calfa

NBHL (1)

ὀ, ἠ ἁκτινοφόρος radiatus, radiato capite. Որ բերէ յինքեան զճառագայթս. ճառագայթաւոր. (ըստ հեթանոսաց՝ մակդիր անահտայ, յորոյ ի գլուխն նկարի լուսին)


Ճառեմ, եցի

va.

to discourse, to make a discourse;
to treat;
to narrate, to relate;
to recount, to tell, to recite, to speak.

· Calfa

NBHL (1)

Յայսմ վայրի ճառեցից զվայրենամիտ ազգին զխստասիրտ դառնութիւնն ի գլուխ ելեալ. (Ղեւոնդ.։)


Ճեղ, ից

adj. s.

forehead bald;
cf. Ճիւղ.

· Calfa

NBHL (1)

Յերեսաց կողմանէ մաշտիցի գլուխ նորա, ճեղ է. (Ղեւտ. ՟Ժ՟Գ. 41։)


Ճեմիմ, եցայ

vn.

to walk, to take a walk, to walk out.

· Calfa

NBHL (1)

Նահատակեալքն բարձրագլուխ պսակօք ճեմեալ՝ զարդարէին լուսով. (Թէոփիլ. ՟խ. մկ.։)


Ճենճերամ

vn.

to buzz, to hum, to whiz.

· Calfa

NBHL (1)

ՃԵՆՃԵՐԵՄ, եցի. ն. Եփել զմիսն՝ մինչեւ ի բուրել զճենճերն. տալ հանել զծուխն. ծխել. բուրել. եւ Զոհել.


Ճենճերեմ, եցի

va.

to exhale an odour of cooking or burning flesh, a smell of roast meat;
to burn;
to sacrifice.

· Calfa

NBHL (1)

ՃԵՆՃԵՐԵՄ, եցի. ն. θυμιάω, θυμιάζω եւ ὁσφραίνομαι suffio, adoleo, olefacio, olfio. Եփել զմիսն՝ մինչեւ ի բուրել զճենճերն. տալ հանել զծուխն. ծխել. բուրել. եւ Զոհել.


Ճենճերոտիմ, եցայ

vn.

to be soiled with grease and smoke;
to be half burnt.

· Calfa

NBHL (1)

Չտեսանես անդ թեւս թռչնոց խանձատեալս, եւ ճենճերոտեալ. (դրածն, ճենճերոխեալ. յն. զծուխ վերատուեալ). (Ոսկ. եփես. ՟Ժ՟Ը։)


Ճղփիւն

cf. Ճղփումն.

· Calfa

NBHL (1)

ՃՂՓԻՒՆ ՃՂՓՈՒՄՆ. որ եւ ՃՈՂՓԻՒՆ, ՃՈՂՓՈՒՄՆ. (ի ձայնէս ճլօփ, ճլօմփ ). Ձայն անկման ի ջուրս, եւ բաղխման ջրոյ ընդ ջուր ի ծուփս, եւ հարուածոյ գանից. ճլօփ, շրախ, շափշուփ, շախըր շուխուր ձան.


Ճղփումն, ման

s.

noise, splash, plunge, rumour;
sound of the lash.

· Calfa

NBHL (1)

ՃՂՓԻՒՆ ՃՂՓՈՒՄՆ. որ եւ ՃՈՂՓԻՒՆ, ՃՈՂՓՈՒՄՆ. (ի ձայնէս ճլօփ, ճլօմփ ). Ձայն անկման ի ջուրս, եւ բաղխման ջրոյ ընդ ջուր ի ծուփս, եւ հարուածոյ գանից. ճլօփ, շրախ, շափշուփ, շախըր շուխուր ձան.


Ճշմարտատես

adj.

seeing the truth;
having no respect for persons, severe, perspicacious.

· Calfa

NBHL (1)

Բացան գերեզմանք մարգարէիցն, եւ համբարձին զգլուխս իւրեանց ճշմարտատեսքն. (Ճ. ՟Ժ.։)


Ճոխանամ, ացայ

vn.

to have, take or exercise high authority or great ascendency over, to prevail, to rule over;
to give oneself great airs, to lord it, to carry it like a lord, to signorise;
to be proud, puffed up;
to grow rich, to abound, to thrive, to make a fortune;
— կործանմամբ այլոց, to build one's fortune on, or to raise oneself by the ruin of another.

· Calfa

NBHL (1)

Կամ աղքատ՝ ճոխանայցէ յերազի։ Ճոխանան ընդ սիրելիսն աստուծոյ։ Միայն աստուածպաշտութեամբն ճոխացեալք, որ գլուխն է ամենայնի. (Սարգ.։)


Ճոկան, ի

s.

crook;
crosier;
loaded stick or cudgel.

· Calfa

NBHL (1)

Բառ ռմկ. որպէս Ոլորեալ գլուխ եպիսկոպոսական գաւազանի.


Կիզիչ, չի, չաց

adj. s.

combustive;
canstic;
incendiary

· Calfa

NBHL (1)

Զնետս մուխս չարին հրեղէնս, այսինքն զխորհուրդս կիզիչս. (Եփր. եփես.։)


Կիճ, կճոյ

s.

marble;
— կարծրակուռ, granit;
հանք կճոյ, — quarry.

· Calfa

NBHL (1)

Քար կարծր եւ փայլուն. որ եւ Մարմարիոն. մէրմէր, րուխամ.


Կիսակտուր

adj.

cut in two, in half;
cut off at the middle, divided in halves or in two, bipartite.

· Calfa

NBHL (1)

Իւրովի արարեալ սուսերաւ կիսակտուր զգլուխ նորա. (Խոր. ՟Գ. 39։)


Կիրք, կրից

s.

passions;
movement of the soul, emotion, sentiment, feeling;
animal passions, sensuality, vice;
suffering, pain, torment;
accident;
attributes, properties;
— լուսնի, phases of the moon;
յոյզ կրից, transports, fits of passion;
զաչացու՝ խօլական՝ նորածին՝ մոլեգին —, blind, extravagant, furious, outrageous passion;
յուզել զկիրս, to stir up, to provoke or excite the passions;
գգուել զկիրս, to flatter, to soothe one's passions;
անձնամատն լինել ի կիրս իւր, to give oneself up, to abandon oneself to one's passions, to indulge, to let loose, to gratify one's passions;
ի դժուարին կիրս գտանել, to find oneself in a painful, embarrassing or awkward position;
նուաճել զկիրս, to rule, to subjugate or control one's passions, to bring one's passions under subjection.

· Calfa

NBHL (1)

Յիւրմէ աստուածութենէն եւ յաստուածավայելուչ կրիցն ոչ անկանէր։ Զիւրաքանչիւրոցն (անձանց) զառանձնաւորութիւն եւ զյատկական կիրսն։ Այն կիրք՝ որ անկաւոր աստուածութեանն է, հասարակաց է։ Առաջի դնէ նոցա զկիրս առաքինութեան՝ պանդուխտս զնոսա ասելով եւ նժդեհս. զի այս կիրք կարի իմն յանկաւորք են առաքինութեան. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ը։ եւ ՟Ա. ՟Դ։)


Կիւիւ

s.

cuckoo.

· Calfa

NBHL (1)

ԿԻՒԻՒ գրի եւ ԿՒԻՒ. ռմկ. եւս, կիվիվ, կամ կիւ, կամ կիվկիվ. Թռչուն խայտափետուր, եւ թագ ի գլուխ, որ դնէ զբոյն ի մարգագետինս, եւ ի լսել զոտնաձայն՝ թռչի ճռուողով, որով ի յայտ գայ բոյնն.


Կղերական, ի, աց

adj.

cf. Կղեր;
clerical, priestly.

· Calfa


Կղերիկոս

cf. Կղեր.

· Calfa


Կղմինդր, տրի, տրոց

s.

til, pantile;
— քառանկիւն, brick.

· Calfa

NBHL (1)

Յանկարծակի անկաւ կղմինտր (կամ կղմիտր) մի ի գլուխն. (Ոսկիփոր.։)


Կնդրուկ, դրկաց

s.

olibanum, frankincense;
benzoin;
— երեւելի, pure —.

· Calfa

NBHL (1)

ԿՆԴՐՈՒԿ λίβανος, λιβανωτός thus, tus, lacryma odorata . իտ. olibano, incenso. որ եւ ԼԻԲԱՆՈՍ, եւ ԼԻԲԱՆԱՆ ասի. վր. գունտրո՛ւկի. Ազգ խնկոյ ազնիւ, որ է խիժ կամ արտօսր ծառոյ, առաւել յերջանիկն արաբիա, եւ ի լերինս լիբանանու. (համարեալ յոմանց ասըլպէնտ, որ է ըստ այլոց զմուռսն) Ըստ եբր. լիպանօն ՝ է լիբանան, եւ կնդրուկն՝ լիպօնա. իսկ ըստ յն. երկոքին եւս լի՛վանօս. թ. կէօնիլք, քիւննիւկ. պուխուր ։ Տե՛ս (Ղեւտ. ՟Բ. 1. 2. 15. 16։ ՟Ե. 11։ ՟Զ. 15։ Երգ. ՟Գ. 6։ ՟Դ. 6։ Ես. ՟Խ՟Գ. 23։ Ովս. ՟Ժ՟Դ. 7։ ՟Ա. Մնաց. ՟Թ. 29։ ՟Գ. Մակ. ՟Ե. 2։)


Կնկղաւոր

adj. s.

hooded, wearing a hood or cowl;
capuchin monk or nun.

· Calfa

NBHL (1)

Ունօղ զկնկուղ, կամ զկնգուղ ի գլուխ. վեղաւոր. զոմփաւոր.


Կնունք

s.

baptism.

· Calfa

NBHL (1)

Քրիստոնէութեան սկիզբն եւ գլուխ մկրտութիւնն է. որ եւ կնունք ասի աշխարհի բառով. (Երզն. խրատ.։)


Կնտանամ, ացայ

vn.

to become bald.

· Calfa

NBHL (1)

Ամենայն գլուխք կտացեալք (կամ կնդացեալք). (Եզեկ. ՟Ի՟Թ. 18։)


Կնտութիւն, ութեան

s. chem.

baldness, depilation;
chondrine.

· Calfa

NBHL (2)

ի կնտութեան (կամ ի կնդութեան) նորա կամ ի ճեղութեան։ Մի՛ գերծուցուն զգլուխս իւրեանց ի վերայ մեռելոյ ի կնտութիւն. (Ղեւտ. ՟Ժ՟Գ. 42. 43։ ՟Ի՟Ա. 5։)

Փոխանակ ոսկի զարդու գլխոյն՝ կնդութիւն։ Ամենայն գլուխ ի կնդութիւն. (Եւս. ՟Է. 18։ ՟Իէ. 31։ Ամովս. ՟Ը. 10։)


Կնքաւորութիւն, ութեան

s.

baptism;
spiritual affinity.

· Calfa

NBHL (1)

Մի՛ զուխտս կամ զընծայս աստուծոյ ... ի կնքաւորութիւն տղայոց կատարեսցուք. (Մանդ. ՟Զ։)


Կնքիմ, եցայ

vn.

to be sealed, concludes, baptized;
կնքեցաւ ուխտ հաշտութեան ընդ, peace was made between.

· Calfa


Կնքիչ

s. adj.

sealer;
conclusive.

· Calfa

NBHL (1)

Եղեւ գլուխ անկեան, այսինքն պսակիչ եւ կնքիչ այսր հոգեղէն վարդապետութեան. (Եփր. եփես.։)


Կշռադատեմ, եցի

va.

to weigh in the mind, to ponder, to consider, to reflect upon;
to compare, to confront;
to conjecture, to judge by guess.

· Calfa

NBHL (1)

ըստ մերումս կշռադատեալ յազգաբնակութիւն համարու։ Ընդ ազգաբանութեանն սեմայ զմերն աբէթ կշռադատեալ։ Ի հաւասարութիւն առ ամենեսեան զինքն կշռադատեալ։ Լոյս ճառագայթաւէտ վառեալ, ի վեր քան զգլուխ թագաւորին կշռադատեալ հաւասար նմին. (Յհ. կթ.։)


Կոզակ, աց

s.

architrave;
lateral construction;
wood-work, frame work, planks, joists;
back of a house.

· Calfa

NBHL (1)

Փոխանակ կոզակին ոմանք ասացին, թէ չափեաց զթէէ. եւ զայն վերնասեմ թարգմանեցին, եւ այլք զմուտ դրանն։ Իսկ որ հայերէն թարգմանեցին, կոզակ ասացին զթէէ. եւ կոզակս թէպէտեւ ըստ յունաց (էնտեսմօս) բառին պահանգ լսի, բայց սովորութիւն է քարատաշ արուեստադիտաց, որ մերձ առ դրունս խորանին եւ տաճարին յայլ կարգի քարանցն ի դուրս ձգեն իբրեւ սիւնականի, եւ ի գլուխ դնեն զկոզակսն. ի վերայ որոյ սկսանի զկամարն, եւ հաւասար գտանի լայնութիւն կոզակին երկայնութեանն իւրոյ։


Կոխան

cf. Կոխ. s. adj. — առնել, դնել, to tread, to tread upon, to trample or tread under foot;
— լինել, կալ, to be trodden, trampled under foot;
— տալ, cf. Տալ ի կոխ.

· Calfa

NBHL (1)

Արար զգլուխն որպէս զոտս կոխան ամենից. (Ճ. ՟Ա.։)


Կոծ, ոյ, ով

s.

lamentation, complaint, mourning, weeping, tears;
blow;
undulation;
— առնել՝ առնուլ՝ դնել, to wear mourning, to complain, to lament, to deplore;
— դառնութեան առնուլ ի վերայ ուրուք, to make great lamentation;
to chant mournful hymns, to sing dirges over;
— ջերմացուցանել, to cause to weep with exceeding bitterness;
ի — մրրկաց ծփիլ, to rise or toss about in waves, to be agitated, billowy.

· Calfa

NBHL (2)

κοπετός planctus, quo pectus manu funditur. (լծ. ծեծ, եւ գոչ, ճիչ, կանչ) Ողբ եւ սուգ՝ բախմամբ կրծոց, ծեծելով կամ տատանելով զգլուխ, եւ ճչելով. աշխար. Ծեծկըւիլը, ողբ, լաց.

Ի սուգ տրտմութեան ի գլուխ կոծոյն նստեալ լայր։ Ի կոծ մտանել, եւ ողբալ գոչմամբ. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 16։)


Կոկոզավիզ

adj.

puffed up, bluff, haughty, stately, lofty, ostentatious, supercilious.

· Calfa

NBHL (1)

Կոկոզաւիզ յինքնահայեաց ամբարտաւանութեամբ նստեալ։ Կոզոզավիզ ամբարտաւանութեամբ յինքն հայեցեալ՝ կործեաց ինքնագլուխ լինել. (Արծր. ՟Ե. 3. եւ 9։)


Կոհակ, աց

s. fig.

billow, wave, swell, surge, breaker;
mountain, hill, height, eminence, rising ground;
փրփրադէզ —, foaming billows.

· Calfa

NBHL (1)

Սփռեալ ընդ գլուխս կոհակացն եւ ընդ հովիտս։ Կոհակաց ի կոհակս վազս առեալ ընթանացին ի վերայ լերանց. (Յհ. կթ.։)


Կողամայր

s.

colia, or -s (fish).

· Calfa

NBHL (1)

Ձուկն անքիլոս, որ կոչի կողամայր, որովայնս ոչ ունելով, բայց միայն գլուխս եւ մերկ կողերս. ուստի կոտորատեալ տնկէ եւ առնէ զաւակս. (Վրդն. ծն.։)


Ճօճիմ, եցայ

vn.

to oscillate, to vibrate, to balance, to move up and down, or to and fro;
to swing, to have a swing, to go in a swing;
to see-saw, to have a game at see-saw.

· Calfa

NBHL (1)

Որպէս բոց ճօճի, եւ որպէս ծուխ լուծանի. (Ոսկ. սղ.։)


Մալեմ, եցի

va.

to bruise, to mash, to crush;
to break to pieces;
to chew;
to castrate, to geld.

· Calfa

NBHL (1)

Զօրէն պարսից (պարսաքարանց) ճարճատեալ՝ մալէ, յորս քաջամուխն լինի. (Մագ. լ։)


Մախաղ, ից

s.

sack, bag, cloak-bag, knapsack, game-bag, wallet;
basket, hamper;
leather-bottle, travelling flask;
— հովուի, shepherd's scrip, pouch, bag or satchel.

· Calfa

NBHL (1)

Ետ ցաղախինն իւր զմախաղն, եւ ելից զնա փոխնտով։ Ընկէց ի մախաղ կերակրոյ իւրոյ։ Եհան զգլուխն ի մախաղէն. (Յուդթ. ՟Ժ. 5։ ՟Ժ՟Գ. 11. 19։ տե՛ս եւ Ղկ. ՟Թ. 3։ ՟Ժ. 4։ ՟Ի՟Բ. 35. 36։)


Մածուցանեմ, ուցի

va.

to paste, to glue, to solder, to join, to cement, to conglutinate, to fasten;
to curdle, to coagulate, to clot, to congeal, to thicken.

· Calfa

NBHL (2)

Գերծեցին զգլուխն, եւ կայծակախառն հրով մածուցին։ Կայծակամբք հրոյ մածուցին. (Հ. հոկտ. ՟Ժ՟Ա.։)

Անկաւ առ ոտս նորա հերարձակ՝ մածուցեալ հողով զգլուխ իւր. (Տէր Իսրայէլ. յնվր. ՟Ա.։)


Մակագրեմ, եցի

va.

to inscribe, to write upon, to entitle;
to ascribe;
to compose.

· Calfa

NBHL (1)

Մովսէս ոյ ուրեք ի գլուխ գրոցն մակագրեաց զանուն իւր. (Սարգ. յկ. ՟Ա։)


Մակաւասար

adj.

plain, level, even, equal.

· Calfa

NBHL (1)

Որպէս գըլուխըն գիսաւոր (կամ դիպաւոր), մակաւասար անձին բոլոր. (Շ. եդես.։)


Մահաթոյն

adj.

venomous, poisonous, deadly, mortiferous.

· Calfa

NBHL (1)

Զոր մահաթոյնն շնչէր վիշապ։ Մահաթոյն վիշապ օձին ջնջեալ ջախջախեցաւ գլուխ. (Խոր. հռիփս.։ Անան. եկեղ։)


Մահարձան, աց

s.

monument, tomb;
tower, turret;
castle-keep, keep, donjon;
bulwark, bastion.

· Calfa

NBHL (1)

Զգուշացեալք մահարձանացն՝ պահապանք պարսպացն են. եւ մահարձանք (լս. արպահ) են, որ ի գլուխ պարսպաց արձանքն, զոր մարտկոց, եւ ոմանք նետակալ կոչեն։ Բայց գտի ի գիրս ուրեմն՝ առեալ ի դէմս գերեզմանին քրիստոսի ... պահեցէ՛ք զմահարձանն, զգերեզմանն՝ որ էր փորեալ ի վիմէ. (Գէ. ես. ի Սարգսէ.։)


Մաղասկաթ, աց

adj.

epileptic;
lunatic.

· Calfa

NBHL (1)

Մի՛ կայք բացագլուխ ըստ լատինացւոց իշխանացն եւ թագաւորացն, զոր հայք մաղասկաթացն ասեն ձեւ. (Լմբ. առ լեւոն.։)


Մամխի, խւոյ, խեաց

s. bot. sloe-bush, bullace-tree, wild plum-tree.

· Calfa

NBHL (1)

Թուփ, որոյ պտուղ կոչի մամուխ. այն է շլոր վայրի՝ մանր, թթու, կամ անոյշ.


Մայրաքաղաք, աց

s.

metropolis, capital;
— վանք, cf. Մայրավանք.

· Calfa

NBHL (1)

Կարգաւորութիւն մայրաքաղաքիդ (ուխտիդ սանահնի)։ Ուխտիդ սուրբ եւ մայրաքաղաքիդ մարմաշինոյ. (Մագ. ՟Ի՟Զ. ՟Խ՟Ե։)


Մանգղիոն, աց

s.

engine of war, machine.

· Calfa

NBHL (1)

Բարձեալ բերէին սանդուխս, եւ մանգղիոնս եւ պէսպէս մենքենայս։ Կազմեցին շուրջ զմանգղիոնս եւ մեքենայս։ Մանգղոնից մենքենայից. (՟Ա. Մակ. ՟Է. 50։ ՟Զ. 31. 51։ ՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Բ. 15։)


Մանուածաւալ

adj.

winding, tortuous, meandering, sinuous;
— շրջան, zigzag;
crankles.

· Calfa

NBHL (1)

Ջուր մանուածոյ ծիծաղ ծաւալ, կարկաջահոս ուխինահոս, ծայթինասէր մանուածաւալ՝ շրջանապտոյտ մանր աւազին. (Նար. տաղ.։)


Մանր, նու, նունք, նունց

adj. adv. fig.

small, minute, little, fine, subtile;
slender, thin, slight;
—, —նունս, scantily, in small portions, minutely;
in retail, in detail;
— or — հատանել, կոտորել, to cut into small bits or pieces, to mince, to hash, to divide into morsels;
to cut thin;
— փշրել, to pound, to beat small, to triturate, to grind, to crush;
— պատմել, ասել, to relate or narrate minutely, circumstantially;
— ժպտել, to smile;
— ծամել, to chew or masticate well, to chew the cud, to ruminate;
to examine, to study, to ruminate on;
—նունս դրոշմել, to write or note down in detail;
— միտ դնել, ի քնին արկանել, to ponder on, to consider or examine minutely, thoroughly.

· Calfa

NBHL (1)

Գլուխ իմ լցաւ ցօղով. վարս քո (կամ վարսքս) մանր անձեւով ցայթեաց. (Սիւն. տաղ.։)


Մանրագոր, աց

s.

mandrake, mandragorous.

· Calfa

NBHL (1)

Ամենայն պտղի մանրագոր ասեն, որ զծաղիկն ի ծայր ունին, որպէս մասուրն եւ սինձն. եւ դարձեալ ազգ մի խնձոր կայ վաղահաս, մանրագոր ասի. ուստի քաղեաց ռուբէն. բայց խնձոր մանրագորաց մարթ է իմանալ եւ զգլուխն մեկոնի լի սերմամբք, ուստի կազմի եւ ափիոն։