Definitions containing the research վ : 10000 results

Անուանակոչութիւն, ութեան

s.

denomination;
nomenclature.

· Calfa

NBHL (4)

հրեշտակական, կամ սերովբէից անուանակոչութիւն. (Դիոն. երկն.։)

Սոսկ ձայենլով (զղազար) անուանակոչութեամբ. (Մամբր.։)

Ստէպ զանունն տալ վայրապար կամ երդմամբ.

Անուանակոչութեամբ սրբոցն մի՛ ճարտարեր (յն. մի՛ սովորեսցիս). (Սիր. ՟Ի՟Գ. 10։)


Անուանակրութիւն, ութեան

s.

act of bearing the same name, homonymy.

· Calfa

NBHL (1)

Թագաւորքն զկնի նորա զանուանակրութիւն նորա պարծանս ինքեանց վարկանելով՝ կոչէին կեսարք. (Ոսկիփոր.։)


Անուանաշատ

adj.

that has many names.

· Calfa


Անուանարկ, աց

adj.

infamous, notorious;
shameful, scandalous, disgraceful, vile;
— առնել, to disgrace, to bring to shame, to dishonour.

· Calfa

NBHL (3)

Զհերեսիովտացն զորդիս ասեմ զանուանարկսն եւ զանաստուածս. (Կոչ. ՟Զ։)

ὁνομαστός, -η. famosus, -a. Ոյր անուն է արկեալ ի բերան բազմաց՝ ոչ գովութեամբ. անունը ելած, ձանձընած.

Եւ δυσώνυμος. infausti nominis. Ոյր անուն ի վայր է արկեալ, որպէս վատանուն. անունը աւրած. պէթնամ.


Անուանափոխութիւն, ութեան

s.

metonymy, change of name.

· Calfa

NBHL (1)

Ասացեալ է մեր ի գիրսն, որ վասն անուանափոխութեան նորա է. (Ոսկ. գաղ.։)


Անուանեմ, եցի

va.

to name, to call, to denominate, to term.

· Calfa

NBHL (5)

ὁνομάζω, ἑπονομάζω, προσαγορεύω. nomino, cognomino, appello, nuncupo, καλέω, ἑπικαλέω, voco. Անուն դնելով յորջորջել. կոչել. կարդալ. ձայնել. մականուանել. անուն դնել՝ տալ, կանչել. ատ գօմագ. թէսմիյե էթմէք, չազըրմագ.

Յանուն նորա անուանեցաւ վանանդ. (Խոր. ՟Բ. 6։)

Զանուանելով սուտ աստուածոց. (Ագաթ.։)

Ի ձեր անուանեալ սուտ վարդապետացդ։ Ի մէջ անուանեալ իշխանացն. (Փարպ.։)

Արդ է այսուհետեւ աստուած՝ անուանելով հայր բազմաց. (Կոչ. ՟Է։)


Անուանի, նեաց

adj.

renowed, famous, illustrious;
— լինել, to become illustrious.

· Calfa

NBHL (1)

ὁνομαστός, περιώνυμος, ἑπίκλητος. famosus, nominatissimus, inclytus, celebris, celeberrimus. որ եւ ԱՆՈՒԱՆԱՒՈՐ. Ունակ երեւելի անուան կամ համբաւոյ. մեծանուն. փառաւոր. հռչակաւոր. հոյակապ. նամավեր, նամտար. ատլը շանլը, մեշհուր. տե՛ս (Ծն. ՟Զ. 4։ Թուոց. ՟Ա. 16։ ՟Ի՟Զ. 9։ Ես. ՟Ծ՟Զ. 5։ Երեմ. ՟Գ. 19։ Եզեկ. ՟Լ՟Թ. 13։)


Անուաւոր, աց

adj.

that has wheels, wheely.

· Calfa

NBHL (1)

Ունօղ յինքեան զանիւ. հաստատեալ ի վերայ անուոց.


Անուղղայ, ից

adj.

incorrigible, perverse.

· Calfa

NBHL (3)

Անուղիղ. թիւրեալ. խոտորեալ. անխրատ. (անձն)։ եւ թիւր, մոլար, վատթար (իրք). իսլահա կելմէզ. ազղըն. իմլասըզ. էյրի. եանզլըշ.

Պսակի արժանի զյոյժ լաւագոյնսն առնիցէք ի մարդկանէ, նովին ձեւով եւ զանուղղայսն պատժի. (Պիտ.։)

Անուղղայ գնացք (այսինքն վարք). (Եփր. աղ.։ Մեսր. երէց.։ Ճ. ՟Ժ.։)


Անուն, նուան, ուանք, անց

s. gr.

name;
renown, glory, reputation, honour, title;
— բայի, nominative;
noun, substantive;
— շքոյ, title.

· Calfa

NBHL (9)

ՅԱՆՈՒԱՆԷ. որ եւ ՅԱԿԱՆԷ ՅԱՆՈՒԱՆԷ. ὁνομαστί. nominatim. Տալով կամ յիշելով զանունն։ անուամբ եւ դիմօք հանդերձ. գիտելով զանձն ըստ երեսաց եւ ըստ անուանն. որոշակի. յայտնապէս. յատկաբար. մի ըստ միոջէ. անունովը, տեղն ի տեղը. իսմի ճիսմի իլէ.

Ասի անունդ անըմբռնելի, վասն զի արդարեւ իսկ անտեղի եւ անժամանակ է. (Մագ.։ Երզն. եւ այլն։) Այլ ի զուր, զի յայլ լեզուս եւս է բառ նմանաձայն (պ. նամ. յն. օնօմա. լտ. նօմէն. եւ այլն. որ եւ թ. ատ, իսմ.)

Կոչեաց ադամ անուանս ամենայն անասնոց։ Անուանեաց զանուն նորա սէթ։ Անուն միւսումն փիսովն։ Եղիցի անուն տեառն օրհնեալ եւ այլն։

Անուամբ ճանաչի մեզ, յորժամ տեսանելով ինչ՝ ասեմք, զի՞նչ է. (Սահմ. յռջբ։)

Անուն է մասն բանի հոլովական, մարմին կամ իր նշանակելով. (Թր. քեր.։)

Արասցո՛ւք մեզ անուն։ Լաւ է անուն բարի քան զմեծութիւն բազում։ Արարի զքեզ անուանի ըստ անուանց մեծամեծաց՝ որ ի վերայ երկրի։ Դառնային անուամբ մեծաւ։ Երթայր անուն փառաւորութեան նորա մինչեւ ի ծագս երկրի։ Հանիցեն անուն չար որ յանուան իշխանքն են. եւ այլն։

Առաքէր զոմն վահրիճ անուն։ Հռուփանոս անուն։ Տիրայր անուն։ Վարդան անուն։ Վասակ անուն. եւ այլն. (Կորիւն.։ Եղիշ.։ Փարպ.։ Յհ. կթ. եւ այլն։)

Դու գաս ի վերայ իմ սրով, եւ ես գամ ի վերայ քո անուամբ տեառն զօրութեանց։ Օրհնեալ եկեալ անուամբ տեառն։ Զոր խօսիցի մարգարէն յանուն իմ։ Յանունքո զօրութիւնս բազումս արարաք։ Մկրտեցէ՛ք զնոսա յանուն հօր, եւ որդւոյ, եւ հոգւոյն սրբոյ։ Յանուն աստուծոյ։ Յանուն յիսուսի. եւ այլն։

Զոր յականէ յանուանէ գիտէր թագաւորն։ Հինգ հարիւրով չափ յականէ յանուանէ ճանաչեմ. (Եղիշ. ՟Զ. ՟Ը։)


Անունակ

adj.

that does not contain, that has not;
poor, needy.

· Calfa

NBHL (3)

Անունակ գոլով իմաստից. (Շ. հրեշտ.։)

Ունել զանվայրափակ եւ զանունակ անուն ամենահաստչի. (Անան. եկեղ։)

Զսո՛ւր եւ զանունակ զատումն շարժողականացն սկզբանց եւ բովանդակութեանց. (Դիոն. երկն.։)


Անունդրութիւն, ութեան

s.

disobedience;
contumacy.

· Calfa

NBHL (2)

cf. ԱՆՈՒԱՆԱԴՐՈՒԹԻՒՆ. Ուստի ԱՆՈՒՆԱԴՐՈՒԹԵԱՄԲ. φερωνύμως. Որպէս բերանունապէս՝ ըստ քերականաց՝ յիրէ անտի եւ ի գործոյն առնլով զանուն. արդեամբք ստուգաբանեալ.

Յիսուս կոչեցաւ անունդրութեամբ վասն փրկութեանն (ըստ եբր), եւ բժշկութեանն (ըստ յն) եւ քաւութեանն մերոյ. (Կոչ. ՟Ժ։)


Անուշակ, աց

adj.

sweet, agreeable to the taste, savoury, delicate;
benign, gracious.

· Calfa

NBHL (1)

Անոյշ. քաղցր. ախորժ. հաճելի. զուարժալի. ցանկալի. լէզիզ, լադիֆ, հալավէթլի.


Անուշահամ

adj.

sweet, savoury.

· Calfa

NBHL (2)

Անոյշ համով. համեղ. ախորժական. հաժելի. քաղցր. ազնիւ.

Զարմանալ ի վերայ բանից նորա, որ այնպէս անուշահամք էին՝ աստուածային աղիւն համեմեալք. (Վրք. ոսկ.։)


Անուշահոտ

adj.

sweet, odoriferous, delicate;
— առնել, to perfume, to scent.

· Calfa

NBHL (1)

εὑώδης, εὕοσμος. odoris suavis, boni odoris, fragrans, bene olens. Անոյշ հոտով. ունօղ կամ բուրօղ զհոտ անուշութեան. կիւզել գօգուլու, խօշպույ.


Անուշահոտեմ, եցի

vn.

"cf. Անուշահոտ առնեմ."

· Calfa

NBHL (3)

ԱՆՈՒՇԱՀՈՏԱՑՈՒՑԱՆԵՄ ԱՆՈՒՇԱՀՈՏԵՄ. Անուշահոտ առնել. լնուլ հոտովք անուշից. եւ Խնկել.

Անուշահոտեաց զկաթղիկէ սուրբ եկեղեցի հաւատով եւ ճգնութեամբ. (Ճ. ՟Գ.։)

Իմանա՞ս, զո՛վ անուշահոտես. որ զանգին անուշահոտութիւն յիւրմէ եհեղ, եւ զաշխարհս սրբեաց. (ՃՃ.։)


Անուշաճաշակ

cf. Անուշահամ.

· Calfa

NBHL (1)

Ո՛վ ապաշխարութիւն, համեղ պտուղ անուշաճաշակ եւ դիւրագիւտ. (Բրս. ապաշխ.։)


Անուշարար

adj. s.

that makes sweet;
confectioner.

· Calfa

NBHL (1)

Եւ Կազմիչ անուշակաց, կամ քաղցրաւենեաց. հէլվաճը. շէքէրճի.


Անուշեմ, եցի

va.

to sweeten.

· Calfa

NBHL (2)

Զամենայն դառինս անուշես։ Զվնասակար ջուր նորին աղիւն համեմեալ անուշեցեր։ Թէ զդառնութիւնս իմ անուշցես. (Նար. ՟Ի՟Ը. ՟Կ՟Գ. ձ։)

Եւ ոչ յետ մահուան անուշեալ քաղցրանայր դառնութիւնս րտին, այլ իջուցեալ ի փայտէն՝ հրով ծախէր. (Ղեւոնդ.։)


Անուշութիւն, ութեան

s.

sweetness;
delicacy, exquisite flavour;
affability, cheerfulness.

· Calfa

NBHL (2)

γλυκύτης. dulcedo. Անոյշ որակ. քաղցրութիւն. համեղութիւն, (իրօք, կամ նմանութեամբ). չէզզէթ, հալավէթ.

Անմեկնելի լինել յանուշութեան վայելիցն. (Յճխ. ՟Ժ։)


Անուշօդ

adj.

mild weather.

· Calfa

NBHL (1)

Բարի է երկիրս, եւ վայրքս անուշօդ, եւ բազմաջուր. (Զենոբ.) (ա՛յլ ձ. եւ անուշ օդս, եւ ջուր բազում)։


Անուսումն, սմանց

adj.

cf. Անուս.

· Calfa

NBHL (5)

որ եւ ԱՆՈՒՍ. ἀμαθής, ἁμαθέστερος , ἁμαθέστατος, ἁδίδακτος. indocts, litterarum rudis, imperitus, ignarus, indocilis. Որ չունի զուսումն գիտութեան տիրապէս, եւ ոչ ուսանի. անգէտ։ տգէտ. տխմար. եւ Տգիտական. եւ Անխրատ. չսորված, ուսում չգիտցօղ. օգունմուշ օլմայան. նատան. գապա.

Թէպէտեւ անուսումն ոք եմ ի վարդապետութեանս ջան. (ՃՃ.։)

Սքանչելի ուսուցիչ (է), որ զանուսմունս եւ զծանրամիտս վարժել կարասցէ. (Կլիմաք.։)

մերթ՝ Չուսեալն. անծանօթ (ինչ). չսորված, չգիտցած.

Սկսան զանուսումնն լեզուսն խօսել. (Նար. յովէդ.։)


Անուսումնութիւն, ութեան

s.

cf. Անուսութիւն.

· Calfa

NBHL (1)

Մի՛ ի վնասակարագոյնն թեւակոխեսցէ անուսումնութիւն։ Փոխեալ ի խրատ յանուսըմնութենէ. (Փիլ. բագն. եւ Փիլ. իմաստն.։)


Անուստեք

cf. Անուրեք.

· Calfa

NBHL (2)

Յանյայտ վայրէ. անգիտելի օրինակաւ. յանկարծ.

Մահ եւ ապականութիւն ըստ վնասու ինչ՝ անգոյ անուստեք ի ներքս մտեալ ի բնութիւնս. (Սանահն.։)


Անուտելի, լւոյ, լեաց

adj.

uneatable, unfit for food.

· Calfa

NBHL (1)

Զի ամբողջ անուտ ելով, ի ժամու մերկանամ զռշտութիւն. (Մխ. առակ. ՟Ժ՟Է.) (յսպէս ընթեռնումք զգրեալն. Անբողջան ուտելով. որ իբր յակամայս եդաւ որպէս մ. ԱՄԲՈՂՋԱՆ)։


Անուրեք

adj.

not confined to one place, unbounded, infinite;
houseless, homeless.

· Calfa

NBHL (3)

Յանուրեք յանփախուստ օդն հայելով ուրանային. (Իմ. ՟Ժ՟Է. 9.). τὸν μηδαμόθεν φευκτόν. իմա՛ ըստ յն. յոչ ուրեք փախչելի, կամ յոչ ուստեք փախչելի. (զի օդն պատեալ է ամենայն ուստեք) կամ ըստ լտ. յորմէ ոչ իւիք ոք կարէր փախչել։

որ եւ ԱՆՈՒՐ, ԱՆՈՒՍՏԵՔ. Անկարօտ տեղւոյ. եւ ոչ բովանդակեալ ուրեք.

Անուրեք վայրից. (Նար. ՟Ի՟Գ։)


Անչար

adj.

not vicious, harmless, void of malice.

· Calfa

NBHL (1)

Սովոր եմք կոչել ժամանակս չարս եւ անչարս. (Ոսկ. ՟բ. տիմ.։)


Անչարութիւն, ութեան

s.

ingenuousness, goodness, simplicity of character.

· Calfa

NBHL (1)

Հետեւեցաւ եւ նմին անոխակալութեանն, անչարութեամբն աղօթելով. (Ճ. ՟Գ.։)


Անչարչար

adj.

impassible.

· Calfa

NBHL (2)

Եւ Ազատ ի չարչարանաց կամ ի նեղութենէ. անվիշտ.

Անչարչար մնայ հոգին ի խռովութենէ խորհրդոց. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Զ։)


Անչարչարելի, լւոյ, լեաց

cf. Անչարչար.

· Calfa

NBHL (3)

Անշօշափելին, եւ անչարչարելին, որ վասն մեր չարչարեցաւ. (Ածազգ. ՟Բ։ Աթան. ՟Ա. ՟Բ. ՟Դ. ստէպ։)

Որ անչարչարելիդ, մարմնով եկիր կամաւ ի չարչարանս. (Շար.)

Անչարչարելի ըստ բնութեան գոլով՝ չարչարեցաւ ճշմարտապէս մարմնով. (Սարկ. մարդեղ.։)


Անչարչարութիւն, ութեան

s.

impassibility.

· Calfa

NBHL (1)

Ապա ուրեմն՝ թէեւ ասի մարմնով չարչարիլ, պահի եւ այսպէս անչարչարութիւն նորա, ըստ որում իմանի աստուած. (Պրպմ. ՟Լ՟Թ։)


Անչափ, ից

adj. adv.

immense, infinite;
extreme, excessive, enormous, immoderate, superfluous, superabundant;
intemperate, disordinate;
dreadful, violent, grievous;
յանչափս, cf. Յանչափս.

· Calfa

NBHL (4)

Որ վասն մեր ի չափաւորութիւն եկիր անչափդ աստուած. (Ժմ.։)

Չափովն՝ խնամք են դարմանոցն, եւ անչափն՝ տանջանք եւ մահ. (Յճխ. ՟Դ։)

Անչափ խնդալ, կամ մեղանչել, կամ յաճախել։ Անչափ ծովացեալ. (Խոսր.։ Սանահն.։ Լմբ. սղ. եւ Լմբ. էր ընդ.։)

Մի՛ անչափ զայս գործէք։ Յանչափ վշտանալոյ ելանէ մահ. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 16։)


Անչափագիր

cf. Անպարագիր.

· Calfa

NBHL (1)

Ոչ չափեալ գրով կամ գծագրութեամբ. անպարագիծ.


Անչափութիւն, ութեան

s.

immensity;
enormity;
superfluity, superabundance, exuberance;
immoderation, intemperance.

· Calfa

NBHL (1)

Արգելում, ո՛չ զվարդապետութիւն, այլ զանչափութիւնն. (Առ որս. ՟Ա։)


Անպակաս

adj. adv.

faultless, perfect, accomplished, complete;
unfailing;
indefectible, inexhaustible;
perfectly;
without fail;
incessantly.

· Calfa

NBHL (1)

Անպակաս բերանով զաստուած ի վեր օրհնէին. (՟Գ. Մակ. ՟Զ. 24։)


Անպակասելի, լւոյ, լեաց

cf. Անպակաս.

· Calfa


Անպահապան

cf. Անպահակ.

· Calfa

NBHL (2)

Լեզու խոշոր եւ վատախօս, եւ անպահապան. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)

Պատասխանի՛ տուր ինձ ո՛վ վիճաբան դու, եւ անպահապան. (Առ որս. ՟Բ. յն.) փոքր մի այլազգ է։


Անպահեստ

adj.

not preserved.

· Calfa

NBHL (1)

Մի՛ այսուհետեւ գործեալ թողուցուս անպահեստ զվաստակեալն. (Նեղոս.։)


Անպահպանաբար

adv.

negligently, without observation.

· Calfa

NBHL (1)

Զականջսն անպահպան վասն բազմախոյզ իրաց աւելագործութեան բարձեալ թողեալ. (Փիլ. իմաստն.։)


Անպաճոյճ, ճուճից

adj.

unadorned, simple, plain, unpolished.

· Calfa

NBHL (1)

Որպէս ծառայ անպաճոյճ։ Պարտ է անպաճուճիւք վարիլ առ պէտսն մարմնոյն. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ. եւ ՟Ձ։)


Անպաճուճաբար

adv.

without ornament, simply, plainly.

· Calfa

NBHL (1)

Շրջելով անպաճուճաբար, եւ առանց աւելորդաց. (Խոր. ՟Բ. 83։)


Անպայման

adj. adv.

unlimited, immense;
without condition.

· Calfa

NBHL (1)

Պարապեալ անպայման եւ պղտորեալ խորհրդով. (Մագ. ՟Ժ՟Ե։)


Անպատասխանի

adj.

without answer;
— առնել, to confound.

· Calfa

NBHL (4)

ἁναπαλόγτος. inexcusabilis. Որ չունի տալ պատասխանի ի ջատագովութիւն անձին. ափիբերան. կարկեալ. ամօթապարտ.

Անպատասխանի վնասապարտ. (Նար. ՟Խ՟Ը։)

Որք սպանին զանձինս իւրեանց բարեպաշտ հոգւով, անպատասխանի կան. (Կլիմաք.։)

Զայս գիր ընթերցեալ՝ անպատասխանիս զնոսա առնէր. ասէ. ես զվիճաբանութիւն ատեամ. (Սոկր.։)


Անպատեհութիւն, ութեան

s.

absurdity, unsuitableness, incongruity, impropriety.

· Calfa


Անպատերազմասէր

adj.

that loves not war, peaceable.

· Calfa

NBHL (2)

Անպատերազմ գոլով քո՝ ոչ ունիս զայնպիսի վարձս. (Վրք. հց. ՟Զ։)

Անպատերազասէր եւ չվշտասէր եւ կանացի բարք։ Հեշտասէր եւ անպատերազասէր մտօք վարելով. (Եւս. քր. ՟Ա։ յորմէ եւ Արծր. ՟Ա. 3. եւ 4։)


Անպատիր

adj.

not deceitful, sincere;
that cannot be deceived.

· Calfa

NBHL (2)

Անխաբ եւ անսուտ է, զորասեմս վասն քո. (Լծ.)

Անպատիր դատողութեամբ երկայինն եւեթ վարի դատաստան. (Մխ. դտ.։)


Անպատիւ, տուաց, ից, ոց

adj. adv.

dishonoured, dishonourable, abject, base, vile;
dishonourably, vilely;
— դրամ, false money.

· Calfa

NBHL (3)

Նիւթովք անպատուօք (կամ ովք) կամ պատուեցելովք. (Շ. հրեշտ.։ Դիոն. երկն. ՟Բ։)

Կագելով, եւ անպատիւ բանս խօսելով. (Լմբ. սղ.։)

Զիջաւ ի խոնարհութիւն, եւ յանպատիւ առաքինութիւն։ Նեղութիւն որովայնի անպատիւ եւ անվայելուչ սպասք. (Կլիմաք.։)


Անպատկան

cf. Անպատեհ.

· Calfa

NBHL (1)

ԱՆՊԱՏԿԱՆ ԱՆՊԱՏԿԱՆԱՒՈՐ ԱՆՊԱՏԿԱՆԱՒՈՐԵԱԼ. ἁνεπιτήδειος. ineptus. Անյարմար. անվայելուչ. անդէպ. տե՛ս եւ ԱՆՊԱՏԵՀ.


Անպատկանաւոր

cf. Անպատեհ.

· Calfa

NBHL (1)

ԱՆՊԱՏԿԱՆ ԱՆՊԱՏԿԱՆԱՒՈՐ ԱՆՊԱՏԿԱՆԱՒՈՐԵԱԼ. ἁνεπιτήδειος. ineptus. Անյարմար. անվայելուչ. անդէպ. տե՛ս եւ ԱՆՊԱՏԵՀ.


Անպատկառ, ից

adj. adv.

impudent, disrespectful, irreverent, immodest, shameless;
impudently, without shame, irreverently, disrespectfully.

· Calfa

NBHL (3)

Ոչ ունելով զերկիւղ, եւ անպատկառ ի մարդկանէ. (Շար.։)

Անպատկառ դիմօք, անդանդաղ ճեպով։ Անպատկառ խօսնակք։ Անպատկառ յանդիմանիչ. (Նար. խչ. եւ Նար. առաք. եւ ՟Ձ՟Ը։)

Զնա ածել մեզ անպատկառ ի պատասխանիսն վկայ. (Մագ. ՟Դ։)