Definitions containing the research միտ : 1780 results

Յեղյեղեմ, եցի

va.

to change, to convert, to transmute;
to repeat, to re-iterate, to rehearse, to inculcate;
to translate;
— ի մտի, to turn over, to revolve in one's mind, to think over again, to reconsider;
to ruminate, to ponder, to muse on;
ստէպ —, վեր ի վայր —, to repeat eternally the same thing, to return often on the same subject, to twaddle, to harp always on the same string, to be ever talking about.

· Calfa

NBHL (1)

Զայս ամենայն ստեղծցուք ի միտս, եւ յեղյեղեսցուք։ Զայս եւ մեք յեղյեղեսցուք ի փորձութիւնս։ Բանք տրտմածինք յորժամ յաճախաբար յեղյեղին. (Ոսկ. մտթ. եւ Ոսկ. յհ.։)


Յեղյեղում, ղի

va.

cf. Յեղյեղեմ.

· Calfa


Յենում, ցայ

vn. fig. va.

to lean upon, on or against;
to confide in, to rely on, to trust, to put one's trust or confidence in, to be based or grounded on;
cf. Յեցուցանեմ;
— յորմն, to lean against the wall;
—ի ծառ, to lean or set one's back against a tree;
— արմկամբ, to lean on one's elbow;
to rest one's elbows on;
— ի ցուպ, to lean upon a stick;
կալ դատարկ յեցեալ յինչ, to loll;
— ի ցուպ եղեգնեայ, to trust to a broken reed, to hope in, to rely or depend upon one who has no power, no interest;
— յոք, to rely, to depend upon a man's power, credit or protection;
— ի ծերութիւն, to advance or grow in years, to age, to become or get old;
— ի հպարտութիւն ամբարտաւանութեան, to grow proud, to be puffed up;
— ի վաղակաւորն, to unsheathe, to draw a sword;
ամեն ինչ ի նա յեցեալ կայ, all depends upon him, all hope is in him;
յեցի՛ր յիս, lean upon me.

· Calfa

NBHL (1)

Սէր յանարգութեան անդ իւրում յենու ի միտս իւր, եւ համբերէ. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)


Յեռեմ, եցի

va.

cf. Յեռում.

· Calfa

NBHL (1)

Յորժամ միտքն յերկնաւորն յեռի, եւ ի նոյնն զուարճանայ. (Լմբ. առակ.։)


Մաքրեմ, եցի

va.

to clean, to cleanse;
to purify;
to refine;
to purge;
to expiate, to sanctify;
— զոճ, to refine the style;
— զարիւն, to depurate or cleanse the blood;
— զխաւարտս, զընդեղէնս, to pick or cleanse vegetables, pulse;
— զանօթս խոհակերոցի, to scour, brighten or polish kitchen utensils.

· Calfa

NBHL (1)

Մաքրել զմեզ ի մեղաց։ Մաքրեա՛ զսա ի յանցանաց։ Մաքրեա՛ ի մէնջ զմէգ խաւարին խորհրդոյ։ Մաքրեա՛ զմիտս եւ զխորհուրդս, զի եւ մեք հաղորդեսցուք սրբութեամբ. (Շար.։)


Մաքրումն, ման

s.

cleaning, cleansing;
scouring.

· Calfa


Մելան, ի, աւ

s.

ink.

· Calfa


Մեծահոգութիւն, ութեան

s.

greatness of soul, high-mindedness, magnanimity.

· Calfa

NBHL (1)

Մեծահոգողութեան եւ ազատամիտ առաքինութեան կա՛լ օրինակ զառաքեալսն սուրբս։ Մեծահոգութեամբ անցասումն լինելով առ անարգօղսն, եւ անյիշաչար. (Ոսկ. գծ.։)


Մեծամտութիւն, ութեան

s.

high-mindedness, haughtiness, superciliousness, pride, conceit, presumption.

· Calfa

NBHL (2)

Զմեծամտութիւն չարին (սատանայի)։ Մեծամտութիւն (յն. բարձրամիտ) է, որ զինքն մեծարէ. (Բրս. հց.։)

Վարեցեալք ոչ նուազօք առ ի յիմաստասիրութիւնն յարձակմամբք, զմեծամտութիւնն փոխանակ քամահանաց յարգեալ. այսինքն լաւ համարեալ մեծամիտ երեւիլ՝ քան արհամարհ. (Փիլ. տեսական.։)


Մեծայաղթ

adj.

victorious, conquering, triumphant;
great, enormous, huge, colossal.

· Calfa

NBHL (1)

Զմեծայաղթ զօրութիւնն ի միտ առնուցու. (Ոսկ. ես.։)


Մեծապատիւ

adj. adv.

very honorable, very glorious;
honorably, splendidly, with great honour;
— մեծարել, առնել, to load with honours;
to welcome, to receive with honor, with open arms, to treat with great honour, to feast, to entertain.

· Calfa

NBHL (1)

Զվերին մեծապատիւ (յն. մեծի) թագաւորութեան ճառս ի միտ արկանէ. (Ոսկ. ես.։)


Մեծիմաստ

cf. Մեծիմաց.

· Calfa

NBHL (1)

ՄԵԾԻՄԱՍՏ ՄԵԾԻՄԱՑ. Քաջիմաստ. քաջիմաց. իմաստութեամբ մեծ. նրբամիտ. հանճարեղ. մտացի, զգօն. զգօնական. խելացի.


Մեծիմաց

adj.

of vast intellect, very wise, — learned, — ingenious.

· Calfa

NBHL (1)

ՄԵԾԻՄԱՍՏ ՄԵԾԻՄԱՑ. Քաջիմաստ. քաջիմաց. իմաստութեամբ մեծ. նրբամիտ. հանճարեղ. մտացի, զգօն. զգօնական. խելացի.


Մեկնապէս

adv.

cf. Մեկին.

· Calfa

NBHL (1)

Մեկնապէս ունի առակս զմիտսն. (Մխ. առակ. ՟Ղ՟Ը։)


Մեկնեմ, եցի

va.

to separate, to divide, to detach, to loose, to remove;
to explain, to expound, to develop, to resolve, to interpret, to comment upon;
to hold out or stretch forth;
— ի ստենէ, to wean;
թուղթ մեկնելոյ, bill of divorce;
cf. Թիւր.

· Calfa


Մեկնութիւն, ութեան

s.

explication, explanation, interpretation, commentary;
separation, removal, retirement.

· Calfa

NBHL (2)

Եղեւ հողագործ. իսկ մեկնութեամբ՝ երկիր զմարմինս կոչէ, մշակ զմիտս հոգւոյն.(Մեկն. ծն.։)

διασάφησις declaratio, explanatio λύσις solutio διάκρισις discretio, distinctio ἐρμηνεία interpretatio ἑξήγησις enarratio. Մեկնելն զմթութիւն բանի. բացատրութիւն. վերլուծութիւն. լուծումն. թարգմանութիւն. իմաստ կամ միտ բանի՝ ըստ ճառին եւ ըստ խորհրդոյ.


Մեղադիր

adj.

blamable, blameworthy;
— լինել, cf. Մեղադրեմ.

· Calfa

NBHL (1)

Մեղադիր եմք յոյժ, զի ամենայն սրտիւ միտեցեր զհետ հեթանոս թագաւորին ... ե՛ւս առաւել յայսմ մեղադիր եմք, զի եւ այլն. (Խոր. ՟Գ. 57։)


Մեղկախորհուրդ

adj.

craven-hearted or faint-hearted, poor-spirited, fickle-minded.

· Calfa

NBHL (2)

Մեղկ խորհրդով. թուլամիտ.

Թեթեւամիտք եւ մեղկախորհուրդք են կանայք. (Ոսկ. ես.։)


Մեղկիմ, եցայ

vn.

cf. Մեղկանամ.

· Calfa

NBHL (1)

Զուարճացուցանէին նորոգելով զամենայն մյեալ միտս լսողացն. (Փարպ.։)


Մեղմացուցանեմ, ուցի

va.

to make mild, to soften, to moderate, to lenify;
to temper, to abate, to diminish, to sooth, to assuage, to mitigate, to allay, to alleviate.

· Calfa

NBHL (1)

Հաճեաց զմիտսն, մեղմացոյց. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Գ. 26։)


Մեղմեխ, աց, ից

adj.

insinuating, alluring, enticing, smirking;
unsincere, deceitful, subtile, fraudulent, wicked, malicious.

· Calfa

NBHL (1)

Չարագործ եւ մեղմեխ եւ անմիտ կոչեմք։ Մի՛ երկբանս, այսինքն մի՛ մեղմեխս, մի՛ նենգաւորս. քանզի չի՛ք այլ ինչ այնպէս անպիտան յեկեղեցւոջ որպէս զմեղմեխն։ Մեղմեխք, որկորայք, դատարկապորտք. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 23. եւ Ոսկ. ՟ա. տիմ. եւ Ոսկ. տիտ.։)


Մեղսախորհուրդ

adj.

evil-minded, malicious.

· Calfa

NBHL (1)

Ոյր խորհուրդ եւ միտք յածին ի մեղս. չարախոհ.


Մեղսամակարդ

adj.

hardened in sin, in iniquity.

· Calfa

NBHL (1)

Մեղսամակարդ միտք. (Ի գիրս խոսր.։ եւ Բենիկ.։)


Մենակեցութիւն, ութեան

s.

solitary life, solitude;
lonesomeness.

· Calfa

NBHL (1)

Եկն անդստին ընդ նմին ի բնէ գազանութիւն առիւծու, եւ մենակեցութիւն. որ ոչ ունի հաղորդութիւն ընդ տոհմակցի իւրոյ, այլ զվայրենամիտ յեղուզակութիւնն զմենակեցութիւնն սիրէ. (Վեցօր. ՟Թ։)


Մեռելութիւն, ութեան

s.

deadness, want of animation, privation of life;
mortality;
mortification;
— արգանդի, the being past bearing, impotence, sterility.

· Calfa

NBHL (1)

Յորժամ մեռելութեան մեռելոյն հաւատասցեն, ապա եւ ի յարութեանն չլինիցի երկմիտ. (Սեբեր. ՟Բ։)


Մխիթարեմ, եցի

va.

to console, to soften, to soothe, to comfort, to relieve sorrow or vexation, to alleviate.

· Calfa

NBHL (1)

Սուգ ունէր, եւ եկին մխիթարել զնա, եւ ոչ կամէր մխիթարել (իլ)։ Մխիթարեաց զնոսա, եւ սփոփեաց զսիրտ նոցա։ Մխիթարէր զնոսա յօրինացն եւ ի մարգարէից։ Եկեալ էին, զի մխիթարեսցեն զնոսա վասն եղբօրն։ Զիւրաքանչիւր ոք ի ձէնջ իբրեւ հայր զորդիս մխիթարէաք եւ սփոփէաք։ Մխիթարեցէ՛ք զկարճամիտս։ Մխիթարել զամենայն սգաւորս։ Մխիթարեցին զանձինս, եւ գնացին ի մարտ։ Ի ծառայս իւր մխիթարեսցի։ Մխիթարեցաւ տէր ի հեծութենէ նոցա.եւ այլն։


Մնամ, ացի

vn.

to remain, to stay;
to stop, to wait, to expect;
to hope;
to rest, to be at rest;
to last, to consist, to hold out;
cf. Բարեաւ, cf. Խաղաղութիւն, cf. Կամ.

· Calfa

NBHL (1)

Գիտէ ի միտս իւր՝ թէ մնացելոց է ի կործանումն (այսինքն պահեալ կայ). (Յոբ. ՟Ժ՟Ե. 23։)


Մշտաշարժ

adj.

perpetually in motion.

· Calfa

NBHL (1)

ἁεικινήτος sempiternum motum habens, perpetuo motus vel mobilis. Միշտ շարժուն, կամ շարժեալ։ Զաստուծոյ ասի՝ որպէս անշարժ շարժօղ, կամ ինքնաշարժ, միտք բոլորովին՝ ամենայնիւ ներգործական.


Մշտապաշտօն

adj.

instant in prayer, constant in worship, fervent, devout, pious;
assiduous.

· Calfa

NBHL (1)

Որ միշտ պարապի պաշտամանն աստուծոյ եւ աղօթից. որպիսի էին ակումիտք, կամ վանականք անհանգստից վանաց.


Մոլեգին

adj.

furious, raging, mad, outrageous, demoniacal, fanatical, enraged, desperate, rude, violent;
cf. Մոլեգնաբար.

· Calfa

NBHL (1)

ἑμμανής, μαινόμενος, ἁπομαινόμενος furiosus, insanus, demens δαιμονῶν daemoniacus. Մոլի յոյժ. կատաղի. վայրենամիտ. անկեալ ի մտաց. ցնորեալ. այսահար. եւ Ցնորական. մոլեկան.


Մոլորական, ի, աց

adj. s.

wandering, vagrant;
false, erroneous, heretical;
deceitful;
fallible;
— աստղ, erratic star;
—ն, demon;
antichrist.

· Calfa

NBHL (1)

Մոլորական միտք, կամ կարծիք։ Խոտորնակս ինչ եւ մոլորական. (Եւագր. ՟Ե։ Նիւս. կուս.։)


Մոլորութիւն, ութեան

s.

wandering, straying, aberration;
error, heresy;
seduction, perversion, subornation, corruption;
fury, mania, folly, frenzy, madness;
— մտաց, mental aberration;
ծայրայեղ —, sad extremity, excess;
բազում դպրութիունք զքեզ ի — դարձուցանեն, much learning doth make thee mad.

· Calfa

NBHL (1)

Մեք անմիտք զվարս դորա մոլորութիւն համարէաք։ Զիմաստութեան խորհուրդսն իբրեւ մոլորութիւն համարէին։ Իբրեւ զմարգարէ յիմարեալ, իբրեւ զայր մի այսակիր, ի բազմութենէ անիրաւութեանց քոց յաճախեաց մոլորութիւն։ Մոլորութիւն ի տան աստուծոյ տնկեցին։ Մոլիս պօ՛ղէ. բազում դպրութիւնք զքեզ ի մոլորութիւն դարձուցանեն. եւ այլն։


Մոմ, ոյ, ով

s.

wax, bee's wax;
wax-candle, wax-light, taper;
սպեղանի ի —ոյ, cerate, medicated wax;
— ճարպական, stearine candle;
cf. Ճրագ.

· Calfa

NBHL (1)

Ի մոմի զօրութեամբ են ամենայն կնիքք։ Զմիտսն կերպարանել զօրէն մոմոյ խոր կերպարանօք։ Մոմ է ի պնակիասն, որ դիւրաւ փխրի. (Փիլ.։)


Մոռացկոտ, աց

adj.

forgetful, unmindful, liable to forget;
cf. Մատն.

· Calfa

NBHL (1)

Մարդիկ հանապազ յամենայն տկարք են, եւ պակասամիտք, եւ մոռացկոտք. (Ղեւոնդ.։)


Մաշ, ոյ, ի

adj.

s. bot. pea, peas;
used up, worn out, old;
cf. Հալ եւ մաշ.

· Calfa

NBHL (1)

Կազմեալ կայր մաշ ի դարմանս հիւանդաց, եւ սնափառէր. եւ այլոց սերմանեաց եւ հընդոց ոչ տարեալ՝ այպանեն զնովաւ, եւ դու (ասեն) ծանծաղամիտ գոլով, ըստ որում մաշ կոչիս, փքաս. (Մխ. առակ. ՟Խ՟Զ։)


Մաշուած, ոյ

cf. Մաշումն.

· Calfa

NBHL (1)

Յորժամ մաշեսցի միտքն, վերստին դարձել զմաշուածն յերակքն հանէ. (Պղատ. տիմ.։)


Մատանեհար

s.

seal-ring or signet-ring.

· Calfa

NBHL (1)

Տիպ եւ կնիք ի մատանահարէ ի մոմն ձեւանայ։ Տղայի միտքն որպէս կակուղ մոմ է, զբարի խրատն եւ զիմաստութեան ուսումն դի՛ր ի վերայ մատնէհար. (Երզն. խրատ.։)


Մատն, տին, տանց

s. mus. fig. va. vn.

finger;
finger's breadth, inch;
tune, air, strain;
բոյթ —, thumb;
ցուցական —, forefinger;
միջին —, middle finger;
մատանւոյ —, ring-finger;
փոքր —, little finger;
մատունք ոտից, toe;
յօդք մատանց, knuckles, finger joints;
մատունք նուագարանաց, keys, keyboard, stop;
մատունք սանդղոց, steps, stairs;
մատունք որթոյ, shoots, branches or tendrils of a vine;
— աստուծոյ, the finger or hand of God;
ծայրակտուր մատամբք, with maimed fingers;
ուսոյց զմատունս իմ ի պատերազմ, he taught my hands to war;
ի ծայր մատանց, at the finger's ends;
ծայր մատանց ոտից, tiptoe;
ճարճատել զմատունս, to crack one's fingers;
—ն առնել, to point at one;
to denounce;
to defame, to laugh at, to scorn;
վաստակել մատամբք, to live by one's labour;
ի մատունս գնալ, to walk on one's toes, to walk tiptoe;
յոտն ի — յառնել, to stand tiptoe;
մոռացկոտաց զ— կապել, to resolvedly to forget, to make a memorandum;
մատամբ ցուցանել, to point at with the finger, to indicate;
ծայրիւ միայն մատին ճաշակել, to taste, to taste slightly;
դնել մատունս ի վերայ բերանոյ, to place a finger on the lips, to keep silence, to be benumbed;
— անձին իւրոյ գործել, to kill oneself, to commit suicide, to make away with oneself;
— լինել իւրեանց արծաթոյն, to lavish, to waste, to squander;
արգելուլ, ըմբռնիլ մատին ի դռնամէջս, to jamb one's finger in a door;
cf. Ճիւղ;
betraying;
— լինել, եղանիլ, to give or addict oneself to, to surrender, to give in;
— լինել, to betray;
— լինել անձին or անձամբ անձին, to betray oneself, or one's own cause, to do oneself an injury;
— առնել, — եւ տուր լինել, to betray;
to be betrayed.

· Calfa

NBHL (1)

Ոչ միայն՝ զոր գործեալ եմ խորհրդով եւ բանիւ, այլ զոր ի միտս անգամ ո՛չ է անկեալ, մատն լինի (չարախօս բանսարկու). (Վանակ. յոբ.։)


Մատուռն, տրան, տրունք, տրանց

s.

martyr's shrine;
chapel, oratory.

· Calfa

NBHL (1)

Երթան ի մատուռն։ Այս կարգ ի մատրանն կատարի. (Ճշ.։ Տօնակ.։ Յայս միտ գրի ի Կոչ. ՟Ժ՟Դ.)


Մատռուակ, աց

s.

cup-bearer;
butler.

· Calfa

NBHL (1)

Եղեւ գեղագործ մահու, եւ մատռուակ կորստեան ոգւոց ամենայն տկարամիտ անձանց. (Փարպ.։)


Մարգարտագոյն

adj.

pearl-coloured.

· Calfa

NBHL (1)

Արմատացեալի միտս մարգարտագունին յուլիանեայ. (Ճ. ՟Ա.։)


Մարդադաւան

adj.

believing in Christ as man only, denying the divinity of Christ, Nestorian.

· Calfa

NBHL (1)

Որ զքրիստոս դաւանի լոկ մարդ, եւ ո՛չ աստուած. որպէս հրէամիտն նեստոր, եւ աղանդ նորա.


Մարթեմ, եցի

va.

to find means, to invent, to contrive, to find out.

· Calfa

NBHL (1)

Ոչ մարթաց զմիտս գումարելոց հանդիսատեսացն հաճել. (Ոսկ. եբր.։)


Հիմնանամ, ացայ

vn.

to be founded, established, built.

· Calfa

NBHL (1)

Զոր ի սինա հիմնացեալ արմատացոյց ի միտսն մովսէսի. (Յհ. իմ. եկեղ.։)


Մարմնասէր

adj.

fond of carnal pleasures, sensual, carnal, voluptuous, mundane.

· Calfa

NBHL (2)

Խրատեսցէ զմարմնասէրսն, մի՛ կարի ընդ այնոսկ՝ որ ըստ զգայութեանցն երեւին, կապել զմիտսն. (Բրս. հց.։)

Զերկրածին եւ զմարմնասէր միտսն. (Փիլ. այլաբ.։)


Մարմնացուցանեմ, ուցի

va.

to change into flesh;
to embody, to incarnate;
to figure, to impress with a form.

· Calfa

NBHL (1)

Մարմնացոյց ի միտս ամենեցունց զանմարմին բանս գրոց սրբոց. (Պրոկղ. ոսկ.։)


Մտաբանեմ, եցի

vn.

to reflect, to reason, or revolve in one's mind.

· Calfa

NBHL (1)

ՄՏԱԲԱՆԵԼ. Բառ անստոյգ. Խօսել ընդ միտս. տրամաբանել.


Մտաբացութիւն, ութեան

s.

sharpness, shrewdness, sagacity.

· Calfa

NBHL (1)

Վասն մտաբացութեան, իմա՛ ընթերցեալ փոխանակ բառիս յն. զայլ բառ որպէս. որպէս եւ ապաշխարութիւնն ասի ըստ յն. որպէս թէ փոխելն զմիտս.


Մտադիր, դրաց

adj.

attentive, careful, vigilant, diligent, exact;
considerate;
— լինել, to be attentive, to pay attention to, to mind, to attend to, to take heed to, to apply, to be assiduous.

· Calfa

NBHL (2)

Զգաստիցն եւ մտադրացն առ ի յուղղութիւն բաւական է։ Ոմն ի մտադիր մարդկանէ, որ միտ եդեալ նայեսցի. (ՃՃ.։)

προσέχων, νοῦν ἕχων animum adhibens, intendens, obtentus. Որ միտ դնէ. ուշադիր. ուշակալ. զգաստ. փոյթ.


Համափառ

adj.

of equal glory or honour.

· Calfa

NBHL (1)

ՀԱՄԱՓԱՌ. ըստ յն. ոճոյ. նաեւ Համամիտ. միաբան. ուղղափառ. ὀμόδοξος qui ejusdem opinionis ets.