Definitions containing the research սակս : 367 results

Չարաշուք

adj.

bad, very ignoble, vile, infamous;
wicked, ferocious, cruel;
unfortunate, miserable, pitiful.

· Calfa

NBHL (1)

Ունին չարաշուք տեսակս գազանաձեւս թունաւորս. (Անյաղթ հց. իմ.։)


Շարադրութիւն, ութեան

s. gr.

combination, conjunction, connection;
arrangement, disposition;
construction;
syntax;
cf. Շարագրած.

· Calfa

NBHL (1)

Եթէ ոք ի շարադրութեանն խորհուրդ ընթերցուածոցն նայեսցի, միատեսակս եւ համաձայնս գտցէ իրերաց. (Լմբ. պտրգ.։)


Շարակարգեմ, եցի

va.

cf. Շարադասեմ.

· Calfa

NBHL (1)

Շարակարգելով զբանս հաւանականս ի սակս իմ ասելով՝ լցուցին զականջս ձեր. (Պղատ. սոկր.։)


Ուղեգնացութիւն, ութեան

s.

travelling, journeying.

· Calfa

NBHL (1)

Զուղեգնացութիւնսն արեգականն ի կենդանակերպսն։ Ականն տուընջեան ցանգ յիւրն կենդանատեսակս ուղեգնացութիւն. (Մագ. ՟Ե. ՟Ի՟Թ։)


Ուղղագնացութիւն, ութեան

s.

orthodromy.

· Calfa

NBHL (1)

Նա զկամարն պատելով, սա սակս ուղղագնացութեան. (Վանակ. տարեմտ.։)


Ուշ, ոյ, ի

s. adj. adv.

memory, remembrance;
attention;
intelligence, mind, sentiment, sense, instinct;
late;
cf. Յուշիկ;
— եւ ուրուշ, the senses;
— ի կուրծ, attentively, carefully, heedfully;
—ի —ով, with great attention, most attentively, more at leisure, diligently, carefully;
— առնել, առնուլ, ունել, դնել, to pay attention, to be attentive, to have in view, not to lose sight of;
to apply oneself to;
to mind, to take care, to be heedful or cautious, to take good heed, to be on one's guard;
to tend to, to aim at, to seek, to try, to endeavour, to strive;
յ— ածել, առնել, արկանել, to recall to mind, to remember, to remind;
cf. Յիշեցուցանեմ;
յ— գալ, լինել, զ—ով գալ, to bear in mind, to recollect, to call to mind, to remember;
յ—ի ունել, կապել, to preserve in one's memory, to have recollection of, never to forget;
— ի կուրծս առնել, to think, to meditate, to conceive or imagine the design of;
— ի կուրծս արկանել, to take a thing for serious, in earnest;
զ— եւ զուրուշ գրաւել, cf. Մոգեմ;
ընդոստուցանել զ—, to excite the attention;
— ունել յոք, to follow with the eyes;
յ— բերել, cf. Յիշեմ;
յ—ի բերել, to revive, to cause a person recover his breath, to quicken, to rouse;
— ունել, to wait;
բառնել յ—ոյ մտաց, to cause to forget, to put out of one's head;
պրծանիլ յ—ոյ յիշատակաց, to be forgotten;
յ— լինի ինձ, ինձ յ— անկանի, I do remember;
— ի կուրծս անկաւ գրել, the idea struck him to write, he conceived the idea of writing;
— ի կուրծս քաջալերէին զմիմեանս, they incessantly encouraged one another;
չէ ի յ— մտաց, he does not remember;
նմա ընդ յ—ի կապեալ, calling to his memory, reminding him;
— կալ, attention !.

· Calfa

NBHL (1)

Զիւրեանց փրկութիւնն յուշ առնէ։ Յուշ առնէ նոցա սակս բազմապատիկ շնորհացն աստուծոյ. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Թ։)


Հասակ, աց

s.

shape, stature, size, height;
age, years, time of life;
կաթնաբոյծ —, babyhood;
անտիական, մատաղ, տխեղծ —, tender age, infancy, childhood;
ի սկզբնաբոյս —ին, from one's earliest years;
ի տղայութեան —ի նորա, in his infancy;
ի ծաղկեալ —ի, in the prime of life;
աճումն — ի, growth, growing;
երիտասարդ —աւ, young;
կայտառ, սթափ —, a slender waist;
— անձնեայ, large stature;
ուղղորդ —, straight figure;
բարձր —աւ, of lofty stature, tall;
միջակ —աւ, middle-sized;
վայելուչ —աւ, good-sized;
չափաւոր —աւ, middling-sized;
կարճ —աւ, short, little;
հասուն —, in ripe years, years of discretion;
այրական —, man's estate, manhood;
ծերացեալ —, — ծերութեան, old age, age, years;
ծերացեալ —աւ, aged, in years, old, stricken in years;
ի — եւ ի տիս հասանել, to reach, to attain, to grow to man's estate;
զարգանալ —աւ, to increase in age;
ի — գալ, to arrive at the age of puberty;
ի միտս եւ ի — լինել, to be of age;
— նորա բարւոք կերպարանի, his figure is becoming well developed;
եւ մեռաւ ի —ի երեսուն եւ երից ամաց, he died at the age of thirty three;
— գարնայնոյ, spring-time, spring.

· Calfa

NBHL (1)

Ի տղայութեան, եւ յերիտասարդութեան, եւ ի ծերութեան. զի յայս երիս հասակս բաժանի մարդ. (Շ. բարձր.։)


Հատուցանեմ, ուցի

vn.

to render, to restore, to give back;
to pay, to discharge, to acquit;
to disburse, to lay out;
to recompense, to satisfy, to make amends, to compensate, to indemnify;
to cut;
— ի ստենէ, to wean, to take from the breast;
— զփոխարէնն, to render like for like, to requite;
— զվնասն, to make up for, to indemnify for;
— չար փոխանակ բարւոյ, չար — երախտեաց, to render evil for good;
— զմեղս հարանց՝ որդւոյ, to revenge the sins of the fathers upon the children;
—ցեր ինձ բարիս, եւ ես —ցի քեզ չարիս, I have rendered you evil for good;
աստուած հատուսցէ քեզ ի բարիս, may God reward you;
cf. Հատուցումն.

· Calfa

NBHL (1)

Սակս որոց հարցանեմս, հատուսցես ինձ բան (այսինքն տո՛ւր պատասխանի)։ Հատո՛ ինձ բան եւ սակս այգւոյն. (Աթ.։)


Հարազատանամ, ացայ

vn.

cf. Հարազատիմ.

· Calfa


Հաւանական, ի, աց

adj.

persuasible, likely, probable, plausible;
— է, չէ —, it is likely;
unlikely.

· Calfa

NBHL (1)

Շարակարգելով զբանս հաւանականս ի սակս իմ ասելով՝ լցուցին զականջս ձեր. (Պղատ. սոկր.։)


Խաղաղական, ի, աց

adj. s.

cf. Խաղաղ;
supplimentary vesper service;
certificate of poverty;
— Ովկիանոս, the Pacific Ocean;
— զոհ, peace-offering.

· Calfa

NBHL (1)

յաղագս զոհի խաղաղականի, եւ կամ ի սակս պատերազմին շահուց (ըստ հեթանոսաց). (Պղատ. օրին. ՟Ժ՟Բ։)


Խառնակեցիկ

cf. Խառնակեաց.

· Calfa

NBHL (1)

Խառնակեցիկ ցանկութեամբն վարէին ի պէսպէս տեսակս ախտից. (Սարգ. ՟ա. պետր. ՟Գ։)


Խաւարեմ, եցի

va. vn.

cf. Խաւարեցուցանեմ;
cf. Խաւարիմ.

· Calfa

NBHL (1)

Բարձրութիւն ստուերի երկրի ելանէ ծածկէ զլուսին, եւ յայն սակս պակասէ եւ խաւարէ. (Վեցօր. ՟Թ։)


Ճահաւորեմ

va.

cf. Ճահեմ;
— զգոյնս, to match colours.

· Calfa

NBHL (1)

Պարտ է առ սմա ի սակս այնմիկ ճահաւորել, եւ ոչ զայնոսիկ ի սակս այսորիկ ուսանել. (Պղատ. օրին. ՟Է։)


Ճարտարեմ, եցի

va.

to exercise one's wits, to seek expedients, to devise means, to invent;
to make use of stratagems, to use artifices, wiles, shifts;
to pretend to be learned, to affect learning;
մի՛ ճարտարեր առաւել, զի մի՛ թիւրեսցիս, let the cobbler stick to his last.

· Calfa

NBHL (1)

Այլոց սակս ջերման բժշկութենէ ճարտարիցէ. (Սարգ. յկ. ՟Թ։)


Ճիգն, ճգունք, ճգանց

s. adv.

effort, endeavour, attempt, study;
labour, work, pains, suffering, hardship, toil, fatigue;
danger, hazard, jeopardy;
crisis;
conflict, contest, combat, fight;
cf. Ճգնութիւն;
— ի —, close or hard by, one after the other, without intervals;
ամենայն ճգամբք, with all one's strength or ability;
ճգունք մարտի, the toils of war;
տանել մեծամեծ ճգանց, to bear or sustain great hardships;
զամենայն յանձին ունել, թափել, ի մեջ առնուլ, բազում ճգունս առնել, to strive or struggle hard, to do one's best or utmost, to redouble one's endeavours, to make superhuman efforts;
— դնել, to make an effort, to strive, to endeavour;
— դնել զյետին —, յետին ճըգամբք գուն գործել, to make a last effort, or final efforts.

· Calfa


Ճիւաղ, աց

s.

monster;
phantom, spectre;
night-mare, incubus;
—ք դըժոխայինք, the Furies;
— շառաչեմ, to drone, to hum, to buzz, to whiz.

· Calfa


Կերպ, ից

s. adj.

form, figure, shape, cut, fashion, make;
aspect, look, appearance, air, deportment;
կերպս ի կերպս, in many shapes or forms;
in many ways, diverse;
կերպս ի կերպս լինել, to assume a borrowed shape or appearance, to be disguised, dissembled or concealed;
ի կերպս կերպս առնել, to transform into various shapes.

· Calfa

NBHL (1)

Զկերպից մարդկան փոփոխումն։ Գուցէ նախախնամութեան սակս զտարբերութիւն կերպիցն. (Նիւս. բն. ՟Խ՟Ա։)


Կիսակ

s.

sharp, diesis;
cf. Կիսակատար.

· Calfa

NBHL (2)

Մի՛ ճանաչեսցուք զաստուած իբրեւ զկիսակս, եղբարք, իբր թէ այլ ոք իցէ արարիչ, եւ այլ ոք դատաւոր, այլ կատարելապէս ծանիցուք. (Վրք. հց. ՟Ժ։)

Երեսուն զաւուրս մի լուսին ասէ, որ ի պակասեցուցանել զվերադիրսն եւ զկիսակսն՝ զծնունդ լուսնին յայտ ածէ։ Կիսակ ամսոց այսպէս արա՛. կա՛լ զնաւասարդի ամիսն, եւ ե՛րթ ՟Ի՟Թ, եւ կէս, մնայ կէս. եւ կէս օրն՝ կիսակ է հռւոյ։ Նորէ, եւ լնի լուսինն ի նորէ նոր՝ ՟Ի՟Թ աւուր եւ կիսոյ. եւ կէս օրն՝ կիսակ կոչի. (Տօմար.։)


Կշտամբեմ, եցի

va.

to reproach, to reprove, to scold, to reprimand, to admonish, to chide, to reprehend, to rebuke, to censure;
to correct, to punish;
to raise an outcry against, to cry out, to inveigh against;
to adjure, to exorcise.

· Calfa

NBHL (1)

Կշտամբեալ ի նմանէ սակս չար գործոց։ Աստուածային իմն երկիւղիւ կշտամբեալ. իբր ընդոստուցեալ, խրատեալ. (Յհ. կթ.)


Մակածեմ, եցի

va.

to infer, to induce.

· Calfa


Մահ, ու, ուան, ուց

s.

death, decease, departure from this life;
massacre, slaughter, carnage, butchery;
plague;
— անասնոց, epizooty, murrain, rot;
—ունք, mortality;
արհաւիրք —ու, pangs, terrors of death;
վճիռ —ու, sentence, decree of death;
—ու չափ, mortally, to death;
at the cost of one's life;
մեղք —ու չափ, deadly or mortal sin;
այն հիւանդութիւն չէ ի —, that illness is not to death, not mortal, or fatal;
քեւ մազապուր եղէ ի —ուանէ, I owe you my life;
բնական, երջանիկ, փառաւոր, յաւերժական —, natural, happy, glorious, eternal death;
յանկարծական, անճողոպրելի, բռնական, տարաժամ, եղեռնական, աղետալի, ողբալի, ցաւագին, ամօթապարտ, խայտառակ —, sudden, certain, violent or unnatural, untimely, tragical, sad, deplorable, painful, shameful, ignominious death;
մերձ ի — լինել, to be dying, near one's last moment, to breathe one's last, to be at the point of death, at the last gasp;
ի դրունս —ու հասանել, to be at death's door;
հիւանդանալ ի —, to be deadly sick;
բնական —ուամբ մեռանել, to die a natural death;
ընդ —ուամբ արկանել, —ու պարտ առնել, to sentence, to condemn to death;
ի — մատնել, տալ ի —, —ու սպանանել, to deliver to death, to put to death;
երթալ ի —, to go in search of death;
to rush on death;
դիմագրաւ լինել, խիզախել ի —, to face, to dare death;
խնդրել — անձին, to desire, to wish for death;
երկնչել ի —ուանէ, to dread, to fear death;
—ու հասանել, to meet death;
խոցիլ առ ի —, to be mortally wounded;
զ—ու գան հարկանել, to beat to death;
—ու վախճանիլ, ճաշակել զ—, to die, to depart from this life;
ածել —ունս, to carry or bring death.

· Calfa

NBHL (1)

Յայն սակս պատուին առաւել, զի այնպիսի մահուք կատարեցան. (Ոսկ. ես.։)


Մաղատեսակ

adj.

cellular.

· Calfa

NBHL (1)

Երբեմն ի մաղատեսակս ի միասին հոսիլ գործեաց կակղապէս՝ իբրու օդ գոլով, եւ երբեմն հոսմանն ի վեր դառնալ ընդ մաղատեսակս (ի պէտս շնչառութեան). (անդ։)


Մայրաքաղաք, աց

s.

metropolis, capital;
— վանք, cf. Մայրավանք.

· Calfa


Մանկակրթութիւն, ութեան

s.

cf. Մանկավարժութիւն.

· Calfa


Հորմայք, յից

s.

necklace, necklet, string of pearls.

· Calfa

NBHL (1)

Պսակս ծակ զմրխտեայ մարգարտով կազմեալ, հորմայս յիսուն, եւ անծակ մարգարտաց. (Պտմ. աղեքս.։)


Հրեշտակատեսիլ

adj.

cf. Հրեշտակատիպ.

· Calfa

NBHL (1)

Հրեշտակատեսակս պատկերագրութիւնս։ Ո՛չ հրեշտակականս, այլ հրեշտակատեսակս անուանեաց. (Դիոն. երկն. ՟Բ։ Մաքս. անդ։)


Հիւսակ, աց

s.

tress;
braid;
plait;
— վարսից, tresses, plait of hair.

· Calfa

NBHL (3)

Յաղագս հիւսակին բերինիկեայ։ Զհիւսակս իւր հատեալ։ Վերադրեաց բերինիկէ զհիւսակս իւր. (Նոննոս.։ (որ եւ կոչի անդ պսակ հերաց։))

Մի՛ ի հիւսակս ոսկեմանս. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 24։)

Էին հերք գլխոյն յերկոտասան հիւսակս բաժանեալ. (Հ=Յ. դեկտ. ՟Ժ՟Ա.։)


Հնանամ, ացայ

vn.

to grow old;
to wear out, to waste;
— լուսնի, to wane;
— ախտից, to grow inveterate, to get rooted, to take root, to become chronic, inveterate, rooted;
— սովորութեան, to become obsolete, disused;
— ուրեք, to make a lengthened sojourn, to pass many years in a place;
հնացեալ մոլորութիւն, inveterate or rooted error;
հնացեալ աւուրբք or ծերութեամբ, հնացեալ եւ մաշեալ ալեւոր, wasted, worn out with old age, aged, very old, in years, decrepit;
հնացեալ աւուրբք չարութեան, aged in guilt.

· Calfa

NBHL (1)

Ոչ հնացան ձորձք ձեր։ Որ իբրեւ զտիկ հնացեալ են։ Իբրեւ զձորձս հնասջիք։ Քսակս առանց հնանալոյ (յն. ոչ հնանալիս)։ Կօշիկք նոցա ոչ հնացան։ Քուրձս հնացեալս։ Հողաթափք կամ հանդերձք հնացեալք։ Որ հնանայն եւ ծերանայ, մերձ է յապականութիւն։ Ամպարիշտք հնացեալք, եւ ի մեծութեան են։ Ա՛յ հնացեալ աւուրբք չարութեան։ Զբազմութիւն ծերակոյտ ալեացն հնացելոց։ Բորոտութիւն հնացեալ իցէ ի մորթ մարմնոյ նորա. Վէմ հնասցի ի տեղւոջէ իւրմէ. եւ այլն։


Հնարաւորեմ, եցի

va. vn. cf. Հնարաւորիմ.

· Calfa

NBHL (1)

Երկու երկիւղից տեսակս՝ գրեթէ ներհականս՝ հնարաւորիմք (այսինքն կարեմք) իմանալ։ (Պղատ.օրին. ՟Ա։)


Հնարաւորիմ, եցայ

vn.

to invent, to find means or expedients, to contrive, to excogitate.

· Calfa

NBHL (1)

Երկու երկիւղից տեսակս՝ գրեթէ ներհականս՝ հնարաւորիմք (այսինքն կարեմք) իմանալ։ (Պղատ.օրին. ՟Ա։)


Հողածին

cf. Հողածնեալ.

· Calfa

NBHL (1)

Ազգ մարդկան տիրեմք հողածին կենդանեաց։ Զհողածին եւ զծովային տեսակս կենդանեաց։ Բնաւ հողածին կենդանեաց զարմս ծննդովքն եւ ձագուցն երամովք. (Պիտ.։)


Հաւաքաբանութիւն, ութեան

s.

syllogism.

· Calfa

NBHL (1)

Մասն իմաստասիրութեան է հաւաքաբանութիւն։ Ապացուցական հաւաքաբանութիւն, եւ այլն։ Բազում առաջարկութիւնս կարօղ է դնիլ ի հաւաքաբանութեան. եւ աստուստ եւ անուն հաւաքաբանութեան գտաւ, որ նշանակէ բաղհաւաքումն, սակս բազում ինչ միանգամայն հաւաքաբանելոյ. (Անյաղթ վերլծ. արիստ.։)


Հեռուստ, ի հեռուստ

adj. adv.

afar, distant;
far, from afar.

· Calfa

NBHL (1)

Ի հեռուստ սակս ճշմարտութեան այնքան համբերութիւն ստացան. (Սարգ. յկ. ՟Ժ՟Ա։)


Ձախակողմեան

adj.

left, that is on the left.

· Calfa

NBHL (1)

Ըդ դասակս այծեաց ձախակողմեան հաղորդեալք. (Փարպ.։)


Ձօնեմ, եցի

va.

to give, to present, to offer, to dedicate, to devote, to consecrate;
to sacrifice;
to initiate.

· Calfa

NBHL (1)

Բազում հմտութեամբ փորձեալ զտեսակս արհեստին՝ այնպէս ձօնէինի զնոսա նորին արհեստի. (Սահմ. ՟Ժ՟Բ։)


Մօրանամ, ացայ

vn.

to stagnate, to be stagnant, to form a swamp or bog, to stand.

· Calfa


Մօրուանի, նւոյ, նեաց

adj.

bearded.

· Calfa

NBHL (1)

Ստրատոնիկոս ի նմին աւուր զմանկաւոյ եւ զմօրուանեաց չորս պսակս առ. (ուր ըստ յն. անմոռուաց. ἁγένειος imberbis.)


Յ (hi)

s.

the twenty first letter of the alphabet, and the sixteenth of the consonants;
three hundred, three hundredth.

· Calfa

NBHL (1)

Յ. Որպէս թարմատար՝ կամ ի վայելչութեան եւ կամ ի սաստկութեան սակս դնի ի սկիզբն բառից սկսելոց ձայնաւորաւ, պահելով զնոյն նշանակութիւն. զոր օրինակ նոյն են Աջող, Յաջող. Անկանել, Յանկանել. Ապահով, Յապահով. Եղանակ, Յեղանակ։ Թո՛ղ զզանազանեալս նշանակութեամբ. Ածիմ, Յածիմ. Առնեմ, Յառնեմ. Եղանակեմ, Յեղանակեմ. Հեղում, զեղում, Յեղում. եւ այլն։


Յակնթեայ

adj.

hyacinthine.

· Calfa

NBHL (1)

Թագս եւ պսակս յակունթեայ եւ յասպիս. (Թղթ. դաշ.։)


Յաղագս

prep.

for, on account of, for the sake of, in consideration of.

· Calfa

NBHL (1)

περί, ἔνεκα, ἔνεκεν, διά , ἑπί, χάριν ob, de pro, propter. Աղագաւ. վասն. սակս. ի պատճառս. ի պէտս. ի վերայ. ղ, (պատմական) (ի ձայնէս Աղագ. թ. ըլաճ. դեղ. հնար. ճար. նպաստ) համար. իչին.


Յաղթանք, նաց

s.

victory.

· Calfa

NBHL (1)

Որոց եւ վարձս իսկ խոստանայ, եւ պսակս յաղթանաց. (Հ. յուլ. ՟Ժ՟Բ.։)


Յանդգնագոյնս

adv.

boldly, impudently, saucily, daringly, rashly, hardily, precipitately, audaciously, temerariously.

· Calfa

NBHL (1)

Յանդգնագոյնս զմտաւ ածել եւ սակս լռեցելոյն. (Աթ. ՟Ժ՟Բ։)


Յանկարծադէպ

adj. adv.

happening unexpectedly, unforeseen, unexpected, unhoped or unlooked for;
extraordinary, fortuitous, casual, accidental;
unawares, suddenly;
by chance, fortuitously.

· Calfa


Յիշեցուցիչ

s.

monitor, admonisher;
prompter;
cf. Գրապանակ.

· Calfa

NBHL (1)

(Օրինականք) որք ոչ կամին յիշել ինչ՝ յորոց եղեն եւ եդան, զի պահեալ լիցին, այլ զյիշեցուցիչն զարդու սակս կրեն լայնելովն եւ երկայնելով. (Իգն.։)


Յոգն, յոգունք, գունց

adj.

much, many, more, several, numerous.

· Calfa

NBHL (1)

Ոմանք սուղ, եւ ոմանք յոքն ունին զվշտալի տրտմութեանն տեսակս։ Յոքունս բուսուցեալ շառաւեղս. (Պիտ.։)


Յոյր, յուրից, րաց

adj. gr.

big, fat, plump, fat and lusty;
aspirate.

· Calfa

NBHL (1)

զանասուն պաճարս բազմացուցանեն, մեծահասակս, քաջամարմինս, եւ յոյրս (կամ յովրս) ցուցանեն համակեալս ի գիրութեան. (Խոր. ՟Գ. 59։)


Յոռի, ռւոյ, ռեաց

adj.

wicked, bad, defective, paltry, wretched, low, vile, sorry;
unseemly, detestable.

· Calfa

NBHL (1)

Զամենայն տեսակս յոռի բանիցն ի միասին խառնեալ՝ անկարգաբար ի նոսին բերի. (Սարգ. յկ. ՟Ը։)


Յօժարանամ, ացայ

vn.

cf. Յօժարիմ.

· Calfa


Յօրինեմ, եցի

va.

to fashion, to adapt, to fit to, to adjust;
to arrange, to dispose, to organize;
to get ready, to prepare, to provide with, to furnish, to order;
to form, to trim, to adorn, to embellish;
to compose, to write;
to make, to construct, to build;
— պարս, to dance;
— երգս, նուագս, to sing, to modulate, to tune;
թատրոնական քերթուածս —, to write a dramatic composition.

· Calfa

NBHL (1)

Որ յոչնչէ զամենայն յէութիւն յօրինեցեր։ Յօրինեսցեն անձանց պսակս. (Ագաթ.։ Յճխ. ՟Ի։)