Definitions containing the research այր : 6515 results

Ճաշակից, կցի, կցաց

s.

dinner-companion or table-companion, messmate, guest.

· Calfa

NBHL (1)

Զմեզ զամենեսեան ճաշակիցս արար նմին չարչարանա. (Եղիշ. հայր մեր.։)


Ճառագայթեմ, եցի

vn.

to radiate, to emit rays, to shine, to blaze, to dazzle, to glitter, to sparkle, to enlighten, to scintillate.

· Calfa

NBHL (1)

Արեգակն գոլով հայր՝ ճառագայթեաց զորդի։ Ճառագայթեալ անբաժանաբար յինքենէ զորչի. (Կիւրղ. գանձ. յորմէ եւ Պիտառ.։)


Ճառեմ, եցի

va.

to discourse, to make a discourse;
to treat;
to narrate, to relate;
to recount, to tell, to recite, to speak.

· Calfa

NBHL (2)

Յայսմ վայրի ճառեցից զվայրենամիտ ազգին զխստասիրտ դառնութիւնն ի գլուխ ելեալ. (Ղեւոնդ.։)

Զայս արդի ճառեալ այրս ասէ. (Եւս. քր. ՟Ա։)


Ճար

s.

remedy, means, expedient;
— or — եւ ճարակ գտանել, to find a means or a way, to contrive, to think of a device, to contrive;
չիք —, ոչ գոյ —, there is no way or means to, there is no help, it is done;
it is past all cure, it is irremediable;
cf. Ճարակ.

· Calfa

NBHL (1)

Որ չկայր (այսինքն զի մի՛ լիցի) գողանալոյ ճար. (Տաղ յար.։)


Ճարակեմ, եցի

va. fig. vn.

to lead the flocks out to pasture, to feed, to pasture;
to remedy, to cure;
to attack, to corrupt, to waste, to devour, to consume;
to pasture, to graze, to browse, to feed, to bait, to feed or live upon, to eat;
to expand, to extend, to dilate, to propagate, to diffuse, to spread;
to take root, to get rooted;
to be cured;
— զանձն, to fatten oneself;
բոցն հողմավար ծաւալեաւ —կէր, the flames, driven by the wind, continued to spread;
յանհնարինս —կէր ի սիրտս նոցա, a deep wound rankled in their hearts;
ցաւն որ յոսկերս նորա —կէր, a pain which penetrated to the very marrow of his bones.

· Calfa

NBHL (2)

ՃԱՐԱԿԵԼ իլ. συγκαταφάγομαι, διανέμω simul devoro, depascor. Նմանութեամբ Ծախել. եւ ծաւալիլ. զայրանալ.

Ճարակի յայրել եւ յապականել. (Յհ. կթ.։)


Ճարճատիմ, եցայ

vn.

to crack, to crackle, to crepitate.

· Calfa

NBHL (1)

Որպէս լծ. յն. լտ. գռօդէօ, գռէբիդօ. իբր Ճայթճայթել. ճայթել. շաչել շառաչել. ձայն հանել խորտակման, պրկման, ճայթման, եւ այրման. ճաթռտիլ, չըթչըթալ, չթըռտալ.


Ճարտարաբան

cf. Ճարտարախօս.

· Calfa

NBHL (2)

Ապեղէս, այր ճարտարաբան։ Այր հանճարեղ եւ ճարտարաբան. (Գծ. ՟Ժ՟Ը. 24։ ՟Ա. Թագ. ՟Ժ՟Զ. 18։)

Դիոնեսիոս՝ այր ճարտարաբան. (Եւս. քր. ՟Բ։)


Ճարտարախօս, աց

adj. s.

speaking well, eloquent, fluent;
good speaker, orator, declamer.

· Calfa


Ճարտարապետ, աց

s. adj.

architect;
master, author;
skilled, well versed, very skilful.

· Calfa


Ճարտարացուցանեմ, ուցի

va.

to render skilful, dexterous.

· Calfa

NBHL (1)

Հրահոսան ճառագայթիւ ճարտարացուսցէ զտեսութիւն հոգւոյ իմոյ՝ որպէս զբեսելիէլ. (Մխ. այրիվ.։)


Ճարտարութիւն, ութեան

s.

art, skill, ability, dexterity, address;
cunning, subtlety, artifice, prank, feint, policy, sharpness;
penetration, sagacity, presence of mind;
knowledge, erudition;
genius, bent;
ճարտարութեամբ, dexterously, cleverly, adroitly, artfully, craftily, cunningly;
ձեռագործ, մշակական, տուր եւառիկ —, manufacturing, agricultural, commercial industry;
լար ճարտարութեան, lead plummet.

· Calfa

NBHL (1)

Շինուածն առանց մարմնական արհեստից ճարտարութեան բարձրանայր. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ա։)


Ճգնաւոր, աց

s. adj.

hermit, anchorite, solitary, recluse;
martyr;
combatant, warrior, champion, athlete;
cf. Ճգնազգեաց.

· Calfa

NBHL (1)

Յայտնեցաւ ճգնաւորի ումեմն։ Ո՛վ սուրբ հայր ճգնաւորաց։ Ճգնաւորօքն անապատին. (Խոր. ՟Բ. 88։ Շար.։ Յիսուս որդի.։)


Ճեղքեմ, եցի

va.

cf. Ճեղքում.

· Calfa

NBHL (1)

Գուցէ ճեղքիցէ զնոսա յեղբայրութենէ. (Ոսկ. ՟բ. թես.։)


Ճեղքում, քի

va.

to cleave, to split, to rive, to rift;
to crack, to chap, to crevice;
to cut, to incise, to make an incision;
to divide, to separate;
to tear, to rend;
to disunite, to sever.

· Calfa

NBHL (1)

Գուցէ ճեղքիցէ զնոսա յեղբայրութենէ. (Ոսկ. ՟բ. թես.։)


Ճենճերոտիմ, եցայ

vn.

to be soiled with grease and smoke;
to be half burnt.

· Calfa

NBHL (1)

ՃԵՆՃԵՐՈՏԻԼ. Ծխոտիլ, կամ այրիլ. առնուլ կամ տալ զհոտ ճենճերոյ.


Ճիղ, ճղի

cf. Ճիւղ.

· Calfa

NBHL (2)

Առ ժամայն ոչ խոնարհեալ ճղոյն. եւ նաի վայր քարշելով յանդգնաբար՝ բեկեալ եղեւ. (Եպիփ. ծն.։)

Խոնարհեցուցանելզճուղս։ Զճուղն ի վայր խոնարհեցուցանէր. (Ոսկիփոր.։)


Ճիւաղաբարոյ, ից

adj.

wild, ferocious, savage, inhuman;
boorish, awkward.

· Calfa

NBHL (2)

ՃԻՒԱՂԱԲԱՐՈՅ կամ ՃՈՒԱՂԱԲԱՐՈՅ. Բարուք նման ճիւաղաց. գազանաբարոյ. դիւանման. վայրենամիտ. անուսումն.

Ժողովեսցեն զվայրենագոյն եւ զճիւաղաբարոյ զաշխարհաբնակն. (Ագաթ.։ Կորիւն.։)


Ճիւաղութիւն, ութեան

s.

monstrosity.

· Calfa

NBHL (1)

Այլանդակութիւն հանգոյն ճիւաղաց. վայրենութիւն.


Ճշմարիտ, րտից, տաց

adj. adv.

true, unquestionable, real, certain, sure;
veridical, faithful, upright, frank, sincere;
in truth, truly, indeed, really, in realty, verily;
— իցէ ? is it true ?

· Calfa

NBHL (1)

Տէր աստուած՝ բազումողորմ, եւ ճշմարիտ։ Օրհնեսցեն զաստուած ճշմարիտ։ Երդուիցեն յաստուած ճշմարիտ։ Կոչեսցի երուսաղէմ քաղաք ճշմարիտ։ Էր այրն այն ճշմարիտ, անարատ, արդար։ Իբրեւ մոլարք, եւ ճշմարիտք։ Բանք ճշմարտի։ Բերանք ճշմարտից։ Գիտեմք, զի ճշմարիտ ես.եւ այլն։


Ճշմարտահաւատ, ից

adj.

orthodox, having a true belief, believing, faithful;
of sound mind.

· Calfa

NBHL (1)

Գտեալ զայր թարգման՝ գրագէտ եւ ճշմարտահաւատ։ Ազգ առնէին ճշմարտահաւատ փառաւորչացն սահակայ եւ մաշթոցի. (Կորիւն.։)


Ճշմարտապաշտ, ից

adj.

worshipping truth.

· Calfa

NBHL (1)

Ղեւոնդիոս այր հաւատարիմ եւ ճշմարտապաշտ. (Կորիւն։)


Ճշմարտատես

adj.

seeing the truth;
having no respect for persons, severe, perspicacious.

· Calfa

NBHL (1)

Ասէ այրն ճշմարտատես. (Թուոց. ՟Ի՟Դ. 4. 15։)


Ճշմարտաքարոզ

adj.

preaching truth.

· Calfa

NBHL (1)

Ճշմարտաքարոզ վկայն քրիստոսի (գր. (լուս). Թէոդոր. մայրագ.։)


Ճոխաբան

adj.

eloquent, fluent.

· Calfa

NBHL (1)

Ոչ ճոխաբան լինել քան զայր մարդ. (՟Ա. Տիմ. ՟Բ. 12։)


Ճոխաբանեմ, եցի

va.

to speak imperiously, authoritatively, presumptuously;
to abound in discourse, to amplify, to enlarge upon;
to talk high, to boast, to brag.

· Calfa

NBHL (1)

Ոչ ճոխաբան լինել քան զայր մարդ. (՟Ա. Տիմ. ՟Բ. 12։)


Ճոխաբանութիւն, ութեան

s. rhet.

haughtiness, arrogance;
amplification;
boasting, bragging;
elocution.

· Calfa

NBHL (1)

Զծայրագոյն յոքնատեսակ ճոխաբանութեա քո սիրական գովասանական բանս. (Մագ. ՟Խ՟Բ։)


Ճոխագոյն

adv.

imperiously, with authority;
opulently, richly, magnificently;
amply, diffusely.

· Calfa


Ճոխանամ, ացայ

vn.

to have, take or exercise high authority or great ascendency over, to prevail, to rule over;
to give oneself great airs, to lord it, to carry it like a lord, to signorise;
to be proud, puffed up;
to grow rich, to abound, to thrive, to make a fortune;
— կործանմամբ այլոց, to build one's fortune on, or to raise oneself by the ruin of another.

· Calfa

NBHL (2)

Զի մի՛ ամենայնիւ ճոխասցի այր քան զկին. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Է։)

Հպարտս առադրէ գիտութիւն. զոր մայր ունելով՝ ի նոյն ապաստան եղեալ ճոխանան. (Լմբ. ատ.։)


Կերպ, ից

s. adj.

form, figure, shape, cut, fashion, make;
aspect, look, appearance, air, deportment;
կերպս ի կերպս, in many shapes or forms;
in many ways, diverse;
կերպս ի կերպս լինել, to assume a borrowed shape or appearance, to be disguised, dissembled or concealed;
ի կերպս կերպս առնել, to transform into various shapes.

· Calfa

NBHL (1)

Իմովս կամ մերովս կերպիւ։ Ի յիմս կերպի։ Հայրենի կերպիդ։ Հողանիւթ կերպիւս. (Նար.։)


Կերպամտեմ

va.

to form an idea of.

· Calfa

NBHL (1)

Զիւրն կերպամտեալ խորհուրդս ապականագործս, խոկայր. (եւ այլն. Արծր. ՟Գ. 8։)


Կերպարան, ի, աց

s.

form, figure, visage, countenance, face, aspect, look;
presence, appearance, mien, bearing, deportment;
attitude, posture;
image, effigy;
semblance, representation;
state, condition;
character, temper, comportment;
rudiment, first element, idea;
idle fancy, whim, crotchet;
feint, pretext;
coat, dress;
cf. Կենդանագիր;
—ք բանից, sense, meaning or interpretation of a word;
անպաճոյճ —ք, a simple exterior;
անյողդողդ, աղաչաւոր —, firm countenance;
supplicating posture;
մեղկ —, an effeminate manner;
— լուրջ անժպիտ, cold, frigid, reserved, constrained air;
լուրջ եւ խիստ —, serious air, severe manner;
— սէգ եւ սպառնական, haughty, disdainful, proud, threatening air or manner;
ի —ս ծառայի, in the form of a servant;
առնուլ զ—ս ուրուք, to counterfeit the character of;
ունել զ—, զ—ս իրիք բերել յանձին, to appear like, to seem, to resemble;
ածել ի —ս, to shape, to form;
to figure;
զկերպարանս ճշմարտութեան ի ներքս բերել, to be probable, to have some truth in it;
կերպարանս տալ մտացածինս, to give false a idea of, to create an erroneous or exaggerated impression;
ընդունել զ—ս վանականութեան, to take the crowl.

· Calfa

NBHL (1)

Զբարբառն լսէին, եւ զկերպարանսն ոչ տեսանէին։ Կերպարանք իւրոց։ Տեսի, եւ ոչ էին կերպարանք առաջի աչաց իմոց, բայց միայն օդ եւ սօսափիւն լսէի։ Ոչ զկերպարանսդ ձեր զիւրաքանչիւր ես նկարեցի։ Այր բարկացօղ տգեղ է կերպարանօք։ Երեւեցաւ այրով կերպարանաւ։ Որ ի կերպարանս աստուծոյ է։ Զկերպարանս ծառայի առեալ։ կերպարանօք տտեալ իբրեւ զմարդ։ Նմանութիւն կերպարանաց մարդոյ։ Կերպարանք չորից կենդանեաց։ Կերպարանք երեսաց նոցա. կերպարանք մարդոյ, եւ կերպարանք առիւծու, եւ այլն։


Կերպարանեմ, եցի

va.

to give form to, to form, to figure, to shape, to fashion, to model;
to represent.

· Calfa

NBHL (1)

Զանազան օրինակօքս զստուեր եւ զունայն եւ զոչինչ կեանս կերպարանէ։ Զմեղսն որպէս զկամսն աստուծոյ կերպարանէ. (Լմբ. իմաստ. եւ Լմբ. հայր մեր.։)


Կզակ, աց

s.

chin;
— կենդանեաց, snout, muzzle;
—ն (խիժ) gum damar (for varnish).

· Calfa

NBHL (1)

Զկզակսն ծայրաբար սոցունց կապակցեաց ըստ բնութեանն դիմաց. (Պղատ. տիմ.։)


Կիզանեմ, կիզի

va.

to burn;
cf. Կիզում.

· Calfa

NBHL (1)

Աղի ցօղով արտասուացս այրիմ, եւ երիկամանցս ազդմամբ կիզանիմ. ((ռմկ. կէրիմ կըտոչորիմ) Նար. ՟Ժ՟Զ։)


Կիզանուտ

adj.

combustible, fit or liable to burn.

· Calfa

NBHL (2)

Կիզելի ըստ ինքեան. Դիւրաւ այրելի.

Անբովանդակելի եւ կիզելի հրովն ոչ այրիմք կիզանուտ մարմնովք. (Նար. երգ.։)


Կիզելի, լւոյ, լոյ

adj.

burning, scorching;
cf. Կիզանուտ.

· Calfa

NBHL (2)

φλεγόμενος cremandus. Իբր Կիզելի, այրելի.

Անբովանդակելի եւ կիզելի հրովն ոչ այրիմք. (Նար. երգ.։)


Կիզեմ, եցի

va.

cf. Կիզում.

· Calfa

NBHL (1)

ԿԻԶԵՄ որ եւ ԿԻԶԱՆԵԼ, ԿԻԶՈՒԼ. Տոչորել. չարաչար այրել. ծախել. էրել մրկել. եագմագ.


Կիզիչ, չի, չաց

adj. s.

combustive;
canstic;
incendiary

· Calfa

NBHL (1)

ἑμπρηστής, ἑμπρηστήρ qui incendit. կիզօղ. կիզանօղ. այրիչ. տոչորիչ. լուցիչ. բորբոքիչ. ծախիչ. էրօղ, վառօղ, բռնկցընօղ.


Կիզումն, ման

s.

causticity;
ignition;
combustion;
burning;
conflagration.

· Calfa

NBHL (2)

καῦσις, κατάκαυσις ustio, combustio եւ այլն. Կիզուլն, մանաւանդ կիզանիլն. այրումն. տոչորումն.

Ոչ զգայր զկիզումն մատանցն՝ ի կիզմանէ ցանկութեան սրտին. (Վրք. հց. ՟Զ։)


Կիզում, կիզի

va.

to burn, to set on fire, to set fire to, to fire;
— արեգական, to tan, to brown, to make swarthy.

· Calfa


Կիպարիս

s. bot. cypress.

· Calfa

NBHL (1)

Մայրն, եւ կիպարին, եւ ձիթենին. (Սարգ. ՟բ. պ. ՟Ա։)


Կիսադաւան

adj.

heretical.

· Calfa

NBHL (1)

Ապա ոչ ունէր բանական ոգի, որպէս կիսադաւանն ասաց ապողինար. (Թէոդոր. մայրագ.։)


Կիսամահ

adj.

half dead, faint;
swooned, fainted.

· Calfa

NBHL (1)

Անկեալ դնի կիսամահ։ Յերկիր խոնարհեալ կիսամահ ի վերայ դիմաց։ Գտանին ի մէջ կիսամահ տագնապի։ Զոմանս կիսամահս կացուցանէր վայրավատինս. (Պիտ.։)


Կիսամարդ, ոյ

s.

monster, half-human;
eunuch.

· Calfa

NBHL (1)

Զկիսամարդն դաւանողաց (ապողինարիտաց) կարկեաց զբերանն. (Թէոդոր. մայրագ.։)


Կիսայար

adj.

partly raised, half afoot, halt up.

· Calfa

NBHL (1)

Ընդ կործանեալս եւ յարուցեալս ... կանգնեցայց անդրէն կիսայր. (Նար. ՟Լ՟Բ։)


Կիսաչափ

s.

half-measure.

· Calfa

NBHL (1)

Կիսաչափ արարեալ (այս ինքն բաժանեալ) զջուրս՝ զկէսն կամար յօրինեաց ի վերայ հաստատութեանն, զի արգելցէ զանշէջ տոչորումն վերին արփոյն, եւ զկէսն եթող ի պետս աշխարհի. (Մխ. այրիվ.։)


Կիսէշ, իշոյ, ոց

s.

mule, half ass.

· Calfa

NBHL (1)

Խառնուրդ կենդանւոյ ի հնարից մարդկան. այն է ջորի, ոյր հայրն է սովորաբար էշ, եւ մայրն ձի.


Կիրառութիւն, ութեան

s.

use, employment.

· Calfa

NBHL (1)

Զբոլորն ուրասցին զփրկանակն զկիրառութիւնս։ Մարմնական կիրառութեամբն պատրեալն զթշնամին. (Թէոդոր. մայրագ.։)


Կից

adj. adv.

united, joined, conjoined, connected, annexed;
contiguous, adherent, adhesive, sticking;
adjoining, abutting, lying close to;
conjointly, together, at the same time;
— ընթանալ, to run together;
to concur with, to cooperate;
to compete;
— լինել, to be annexed;

· Calfa

NBHL (1)

Հեռեգոյն վայրօ՞ք ինչ յերկնից, թէ կից իցեն. (Կիւրղ. ծն.։)


Կլայ, ի

s.

castle, fortress, fort.

· Calfa

NBHL (1)

Կայր ի քաղաքն ուռհայու երեք կլայ։ Հանդէպ կլայն։ Ի վերայ աւագ կլային։ Էր բերդապան ի վերին կլայն. (Ուռհ.։)