mixed with mud, muddy;
brown.
· Calfa
Տղմուտ. տղմախառն. (եթէ չիցէ Թխպագին)
Զհողն զամենայն ի վերկոյս հոսեալ յուզէին ... ի բացուստ նկատեալ տեսողացն զտղմագին մթութիւն. (Պտմ. աղեքս.։)
oecomancy, divination by domestic accidents.
· Calfa
Հմայականին մասունք են հաւադիւթականն, եւ տնագիտականն ... Տնագիտական է, յորժամ զպատահեալսն ի տան մեկնեն ասելով, թէ զայս ինչ նշանակէ. (Նոննոս.։)
cf. Տոհմաթիւք.
· Calfa
cf. ՏՈՀՄԱԹԻՒՔ. γενεαλογία . Ժամանակօք չափի եւ շօշափի, եւ ընդ տոհմագիրս մտանէ (այսինքն անցանէ ի գիր ազգաբանութեան). Կոչ. ՟Ժ՟Ա. (ուր թարգմանի, ընդ մատենագիրս մտանել)։
cf. Տրամաչափ.
· Calfa
Այս հրամանք աստուածայինք եւ տիրականք՝ տրամագիծ եւ ճշմարիտ տուեալ եղեւ. (Սամ. երէց.։)
Առաջնորդեսցէ բանին՝ տրամագիծս դասեալ ի ներքոյ. (Անյաղթ պերիարմ.։)
Ձեւ բոլոր շրջագային բաժանի յերկուս կիսագունդս ... եւ հայեցածք երկուց կիսագնդիցն հանդիպութեամբ կշիռն ուղիղ ի վերին եւ ի ներքին տրամագիծսն ... Եւ այնպէս զհաւասարակշիռ կէտն կալեալ՝ կայ եւ յերկոցունց հակառակացն միջոցն զտրամագիծս ունի։ Իսկ կայեան սորա ի տրամագիծ անդր՝ զուղղանկիւն չորեսին առ միմեանս հայեցուցանէ. եւ ի հայել ուղղանկեանցն առ տրամագիծն միջին՝ զամենկայն հարթ, արդակ, զուգամասն յարմարեալ անվնաս պահէ. (Շիր.։)
cf. Վիմագիր.
· Calfa
Եւ ոչ զի իբրեւ սարդից բարակ անկեալ է քարագիր խշտիքն. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
cf. Քարհատ.
· Calfa
Քարուրագի եւ ամենայն անօթ երկաթի ոչ բախեցաւ ի տաճարին. (Եփր. թագ.։)
bought very dear, at a high price.
· Calfa
Երկիրք՝ եթէ քսակագինք. (Եղիշ. ՟Գ։)
all over in perspiration, bathed in sweat.
· Calfa
Աշխատեալ եւ քրտնագին եղեալ՝ որպէս մշակ ի տապ խորշակի. (Ոսկ. համբեր.։)
day & night, a whole day, twenty four hours.
· Calfa
Ի քսան եւ ի չորից ժամուց օրագիշերոյն. (Բրս. թղթ.։)
book-copying;
copyist, transcriber, scribe.
· Calfa
Աղաչեմ զօրինագիծ գծողսդ. (Յիշատ. գր. վկ. ի վարս ոսկ.։)
writer, author, historian.
· Calfa
Մոյ յօրինագիր գրչեաց առաջնոց՝ որ եղեն ի մէջ եկեղեցւոյ։ Պատմէ սոյն իսկ օրինակադիր. (Եւս. պտմ. ՟Ա. ՟Դ.)
Ի ստոյգ օրինակագիր գրչեաց զայս ոչ ընկալաք. (Իգն.։)
συγγραφεύς, νομικός scriptor, auctor, historicus. գրօղ զնախատիպն. մատենագիր. պատմագիր.
ἁστρολογικός astrologicus եւ ἁστρονομικός astronomicus Սեպհական աստեղագիտաց կամ աստեղագիտութեան.
Յաստեղագիտական եւ քաղդէաղանդն կարծեաց օրինեց։ Աբրամ թարգմանի հայր վերամբարձ, երեւեցուցանէ զաստեղագիհականն եւ զվերամբարձայածուն. (Փիլ. իմաստն.։)
Աբուսլիմ ոմն, որ էր քխորամանկ յաստեղագիտական աղանդն. (Ղեւոնդ.։)
Մարգարիտն բազում գնոց արժանի վասն դժուարագիւտութեանն. (Եփր. աւետար.։ Եփր. ի մարգարիտն.։)
Վասն դժուարագիւտութեանն ի հիւսիսային կողմանցն. (Ժող. հռոմկլ.։)
illness, sickness, distemper;
suffering.
· Calfa
Անախտակրին ախտակրութիւն ի մարմնի։ Զամենայն ախտակրութիւնս մերոյ բնութեանս յանձն առեր առանց մեղաց. (Գագիկ առ ռոմանոս.։ Գանձ.։)
astrologer, one who professes judiciary astrology, magician, sorcerer.
· Calfa
գրի եւ ԱԽՏԱՐՄՈՂ. եւ ԱԽՏԱՐՄԱՂ. Մոլեալ յախտարս. զակատեալ զհետ փիլիսոփայութեան ախտարակաց եւ աստեղագիտաց. աստղահմայ. մոգ. քաղդեայ. միւնէճճիմ.
to be derived from, to come from.
· Calfa
Ըստ քերականաց՝ յառաջ գալ կամ ծագիլ ածանցաց ի նախագաղափարաց, եւ բաղադրելոց ի պարզից.
cf. Ածանցումն.
· Calfa
Գոյութիւն ի գոլոյն ասի. իսկ գոլն՝ ածանցութեան իրիք մտածութիւն ենթագրէ. (Մաքս. ի դիոն.։ Յորմէ եւ Մագիստր. լ. եւ ՟Կ՟Ը.)
frightful, terrible to hear.
· Calfa
Ահագին ի լսել. որոյ լուրն է ահարկու. զարհուրելի. անտանելի. սոսկալի, սարսափելի.
frightful, shocking to the sight;
horrible, hideous.
· Calfa
Ահագին տեսլեամբ. ահագնակերպ.
enormity, atrocity;
dreadfulness, hideousness, terribleness, tearfulness.
· Calfa
Ահագինն գոլ՝ ըստ ամենայն առման. ահաւորութիւն. ահեղութիւն. ահարկութիւն.
frightful, alarming, terrible.
· Calfa
φοβερός foridabilis Ահարկու. զարհուրելի. ահագին. պատկառելի. ակնածելի. հիանալի. ահեղ. շքեղ. փառաւոր. մեծ. ահռելի, վախնալու, սոսկալի. գօրգուլու. եօրֆլիւ. հէյպէթլի.
horribly, fearfully, dreadfully.
· Calfa
Ահաւոր օրինակաւ. եւ Ահագին. ահեղ կերպով, սոսկալի.
adj. s. cf. Ահաբեկ;
cf. Ահաբեկութիւն;
— առնեմ, cf. Ահաբեկեմ.
· Calfa
Ահագին ահափետ օրհասք մահու հասուցանէին. (Յհ. կթ.։)
horse hair, mane.
· Calfa
Վիշապ մի ահագին՝ խոզաձեւ բաշով. (Ճ. ՟Ա.։)
Խոզն բարկացեալ՝ զբաշն լարեաց, եզարկ զարջն։ (որ յԱղուեսագիրս գրի.)
to bellow, to low;
to roar.
· Calfa
Ոչ յայտնեաց Աբրահամ որդւոյն իւրում, թէ դու ես գառն պատարագի, զի մի՛ բառաչիցէ ի գոլով . (կամ) զի մի՛ բառաչեսցէ ընդդէմ հօրն. (Եփր. ի նինուէ.։)
subtile;
— ցաւ, ջերմ, phthisis;
cf. Նուրբ;
brach (sporting dog);
nitre;
cf. Բորակ.
· Calfa
Իբրեւ սարդից բարակ անկեալ է քարագիր խշտիքն. (Փիլ. նխ. բ.։)
speech, voice, accent, language, idiom, dialect;
acclamation, exclamation;
cry, clamour;
sound;
կերկերեալ դողդոջ՝ ընդհատ սպառնալից —, a hoarse or gruff, trembling, interrupted, menacing voice;
յօդել —, to offer a word, to speak;
ածել ի —, to make one speak;
— արձակել, to cry, to raise the voice, to exclaim;
հնչեցին օդք ի — ցնծութեան, the air was filled with cries or a thousand cries of joy;
ի Հայ —, in the Armenian language;
— ամպոց, սրաման, thunder, noise;
— ամբոխին, clamour, cry;
— փողոյ, հաւուց, վահանաց, հողմոց, blast of trumpets, ruff;
cackling;
noise or clashing of shields;
whistling or bluster of the wind;
— առիւծու, դաղանաց, cf. Մռնչիւն;
— աղաղակի, rumour
· Calfa
Ետ տէր բարբառս (իբր որոտման), եւ կարկուտ։ Ազգ առնիցէք բարբառով փողոյ։ Քաղցրաձայն հաւուց բարբառ հնչէր։ Բարբառ ահագին գազանաց գոչելոց։ Լցցէ (առիւծ) զլերինս բարբառով իւրով։ Ձայն բարբառոյ (յն. ձայն գոչողի) յանապատի։ Լուան այլազգիքն զբարբառ աղաղակի. եւ ասեն այլազգիքն. զի՞նչ է բարբառ մեծի աղաղակին. եւ այլն։
adj. s. barbarous, savage;
barbarian, cruel.
· Calfa
Քննեալ զբարբարոս զբանս աղուաներէն լեզուին՝ առնէր ապա նշանագիրս. (Կորիւն.։)
to increase, to flourish, to be in repute, in honour, in vogue, to profit, to improve.
· Calfa
Եւ այլոց արուեստագիտացն ըստ քաղաքի քաղաքի, որք բարգաւաճեցան եւ քաջք եղեն. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
very ingenious, — clever.
· Calfa
εὑμήχανος ingeniosus, industrius Քաջ հնարագիւտ. հանճարաւոր. ճարտար.
becoming, conformable, convenient, proper, handsome, pretty;
graceful.
· Calfa
Բարեվայելուչ եւ ցանկալի է աշխարհն աղուանից ամենագիւտ շահիւք ի բարձրաբերձ կոհակացն կաւկասայ. (Կաղանկտ.։)
Առաքեաց զիւր ... արագագիրն բարեվայելուչ. ((այսինքն է զԵւգրափոս, որ է ըստ յն. գեղեցկագիր) Ճ. ՟Ա.։)
beneficent, benefactor, friend, obliging, indulgent, favourable, kind.
· Calfa
Արարիչն բոլորեցուն եւ բարերար։ Որպէս բարերարն է ւ քաղցր, այսպէս եւ ահագին է. բարերար է՝ ըստ որում Աստուած է. ահագին է՝ վասն զի տէր է. (Փիլ. ՟ժ. բան. եւ Փիլ. լին.։)
to hide, to veil, to dissimulate.
· Calfa
Յունաց մատենագիրք կամ քաղդէացիք զախտն բարեքեն, (այսինքն զնաբուգոդոնոսորոյ պատժիլն) ... եւ Աստուած անուանեն զմոլորութիւնն՝ որ եմուտ ի նա. (Եւս. քր. ՟Ա։)
at least, at the least.
· Calfa
ԲԱՐԷ. Այսպէս գրեն ոմանք ի գրչաց զնախակարգեալ բառսբարդեալս սովորաբար ըստ ուղիղ կանոնի ԲԱՐԵ. (ի բարի, բարեաւ, բարեաց) օրինակի վասն աստ դնեմք զքանի մի բառս, որովք լիցի զուղիղն դատել գրագիտաց։
sharp, pungent, acrid;
acid, sour, rough.
· Calfa
Կամ Դժնդակ. կարի խիստ եւ սաստիկ. լի բարկութեամբ. զայրագին. անագորոյն. իբր ὡμός crudelis, δεινός, τραχύς acerbus, acer.
angry, vexed, enraged.
· Calfa
Ցայտեալ սաստկութեամբ՝ որպէս բարկութեամբ. որ ցայտէ զցասումն. ահագին, սաստիկ յուզեալ.
high, elevated;
sublime, eminent, great, excellent;
հոսել ի բարձուէ, to fling, to throw from above;
ի ձայն բարձր, — ձայնի, ձայնիւ բարձու, aloud, loudly;
— առնել, to elevate, to raise on high, to magnify, to exalt, cf. Բարձրացուցանեմ, cf. Վերացուցանեմ, cf. Համբառնամ, cf. Օրհնեմ;
— լինիմ, to be elevated, glorified, cf. Բարձրանամ, cf. Փառաւորեմ;
ճանաչել զբարձունս, to know sublime or profound things;
սեղան —, splendid, sumptuous dinner, banquet;
ի բարձուէ, from above;
— ոճ, elevated style;
— քանդակ, relief, basso-rilievo.
· Calfa
ԲԱՐՁՈՒՆՔ. որպէս Բարձր սեղանք զոհից, կամ բագինք հրէականք ի բլուրս եւ ի լերինս՝ նուիրականք Աստուծոյ, այլ պէսպէս խտրանօք խառն. որ կոչի եւ ԲԱՐՁՐԱՒԱՆԴԱԿ. եւ ԲԱՄԱ. ըստ եբր. պամա. որ եւ յն. վի՛մա, եւ հյ. Բեմ.
very high, much elevated, lofty.
· Calfa
Բարձրաբերձ ահագինս շինեաց աշտարակս. (Խոր. ՟Գ. 59։)
s. adj. seat, the chair, the highest place;
president, the most honourable;
high, elevated.
· Calfa
Սուրբ եւ բարձրագահ արքեպիսկոպոսիդ. (Գագիկ առ ռոմանոս.։)
Բարձրագահ աշտանակ։ Բագին բարձրագահ. (Անան. եկեղ։)
high, elevated;
bold, frank, honourable;
holdly, highly.
· Calfa
Բարձրիգլուխ պարծեսցի։ Ողորմութիւնն՝ անցեալ կայ բարձրիգլուխ, ոչ ամաչէ, ոչ զանգիտէ։ Ըմբշամարտ ոք առ մարտագիրն մատուցեալ բարձրագլուխ զպսակն պահանջէ. (Սարգ. յկ. ՟Զ։)
cf. Բարձրաւանդ.
· Calfa
գրի եւ ԲԱՐՁՐԱՎԱՆԴԱԿ, ԲԱՐՁԱՒԱՆԴԱԿ, եւ կամ ԲԱՐՁՈՒԱՆԴԱԿ. սեռ. բարձու աւանդակի, կամ բարձուանդակի. (ի բարձր, եւ անդր. լծ. եւ լտ. անդէ. իտ. աւանդի. յառաջ. թ. էռնտէ, էօնտէն ). Բարձր, մանաւանդ առաւել բարձր (վայր) բարձրածայրեալ (տեղի, շինուած) բարձունք. ըստ յն. պէսպէս. μετέωρος , ἅκρα, ὐψυλός, βωμός, ἁνάβασις, κρημνός եւ այլն. այսինքն անդր քան զտեսութիւն. ակառն, կամ բարձր ամուր. բեմ. բագին. ծայր, ծագ, վերելք, գահաւանդ, հողաբլուր, դիտանոց. եւ այլն։
Շինեաց Սողոմոն ի բարձրաւանդակն գաբաւոնի։ Կործանեցին զբարձրաւանդակսն, եւ զբագինսն։ Շինեաց զբարձրաւանդակն մահարձանօք։ Գահավէժ առնէին զնոսա ի ծայրից բարձրաւանդակին։ Ի բարձրաւանդակաց քաղաքաց իւրոց։ Ի բարձրաւանդակաց ցուրտ։ Ի բարձրաւանդակի գերեզմանաց.եւ այլն։
evidence;
explanation;
developement, disentanglement.
· Calfa
Վասն բացայայտութեան աստուածային խորհրդոց պատարագին. (Լմբ. պտրգ.։)
distance, interval, great extent, breadth.
· Calfa
Առաւելութիւն ընդարձակութեան, անպարագիր բացարձակութիւն։ Անպարունակ բացարձակութիւն։ Զիշխանականին (անձնիշխանութեան) զամենասփիռ բացարձակութիւն. (Նար.։)
cf. Բդեշխ.
· Calfa
ԲԴԵԱՇԽ ԲԴԵՇԽ. ὔπατος consul, dux Հիւպատոս. դուքս. սահմանակալ. կողմնակալ, կուսակալ. զօրավար. մագիստրոս. փաշայ, խան, պէյ.
sun;
light;
thunderbolt.
· Calfa
Մագիստրոս եւս վարէ զԲեզէկ փոխանակ արեգական յասելն.
to break;
to break to pieces;
to crack, to split;
to dishearten.
· Calfa
Ահագինս բարբառի՝ բեկանել զսիրտս ամենեցուն. (Սարգ. յկ. ՟Զ։)
breaking;
rupture, fracture;
fraction;
refraction;
rebuff;
— ոգւոյ, discouragement, despondency.
· Calfa
Բերան յանդգնելոյ մերձ է ի բեկումն։ Բեկումն ամբարշտաց աղքատութիւն։ Բեկումն այնոցիկ ոյք գործեն զչարիս։ Բերան անզգամի՝ բեկումն է նմա։ Բժշկեսցէ տէր զբեկումն ժողովրդեան իւրոյ։ Կործանումն եւ բեկումն։ Մխիթարել զիս ի վերայ բեկման դստեր ազդի իմոյ։ Բեկումն եւ թշուառութիւն ի ճանապարհս նոցա։ Վա՜յ ի վերայ բեկման քո. զի ցաւագին են հարուածք քո։ Բեկմամբ մեծաւ բեկաւ։ Տեսանել ինձ զբեկումն ժողովրդեան իմոյ, եւ կամ զբեկումն սրբոյ քաղաքին Երուսաղեմի։ Չի՛ք բժշկութիւն բեկման քում. եւ այլն։
step;
sanctuary;
seat, bench, bar;
tribunal.
· Calfa
Ահագին է օրն դատաստանին, եւ դողումն առաջի բեմին. (Շար.։)
come now ! come on!
· Calfa
Եւ գետոյն բերիւք հանգիտակ կղզւոյ առատագիւտս առնէ շուրջ պարունակելով. (Խոր. Գ. 62։ )
product, fruit;
a not in music.
· Calfa
Եւ գետոյն բերիւք հանգիտակ կղզւոյ առատագիւտս առնէ շուրջ պարունակելով. (Խոր. Գ. 62։ )
cf. Բեւեռակապ.
· Calfa
Հոնն վառեալ էր բեւեռապինդ սաղաւարտովն զահագին գլուխն. (Կաղանկտ.։)
prince, bey.
· Calfa
Բառ թուրքաց. պէյ. այսինքն Իշխան։ Ստէպ վարի առ մատենագիրս յետին դարուց։
pupil, apple of the eye.
· Calfa
Բախէ ... ծագել ճրագի ի դուռն բբաց. (Եփր. համաբ.։)
to produce, to cause;
to spread;
to pour.
· Calfa
եւ չ. ԲՂԽԵՄ կամ ԲԽԵՄ. Ծագել, ծագիլ՝ ըստ նմանութեան բազում իրաց. ի դուրս բերել, բերիլ՝ ո՛ր եւ է օրինակաւ. որում հանգէտ ընդհանուր նշանակութամբ չի՛ք յայլ լեզուս. զի ըստ տեղւոյն այլեւայլ բառք հանգիտանան։ Արմատն ի հյ. է՝ Բուղխ կամ բուխ՝ ի յանգս բարդութեան. (լծ. եւ ուղխ, ուխ. որպէս եւ բողբոջ, բոյս, բոյր կամ բուրումն. իսկ ի յն. բիղի. թ. բունղար, այսինքն աղբիւր. եւ յն. ֆի՛օ, վլասդա՛նօ. լտ. բու՛լլուլօ. թ. ֆիլիզ. եւ եւս թ. պուղ, բուխար. լտ. է պու՛լլիօ եւ այլն. որպէս տեսցի յառաջիկայս։)
theme, text.
· Calfa
θέμα, θέσις, γραφή thesis, textus, originals littera Բուն եւ հարազատ բանն գրոց. եւ Բնագիրն. վկայութիւն ի գրոց ի պէտս առաջիկայ ճառի.
to custom or habituate one's self.
· Calfa
Եւ երբեմն՝ Ստանալ զբուն. բուսանիլ. ծնանիլ. գոյաւորիլ. ի վեր երեւիլ. հնարիլ. հաստիլ. եղանիլ. ծագիլ. գտանիլ. ի բնէ կարգիլ. φύω, φύομαι (ուստի φύσις եւ fio) gino, nascor (ուստի natura )
heat, violent heat, inflammation, fire;
effervescence;
fervour, rapture.
hot, inflamed, with great heart
· Calfa
Հողմ ուժգնակի շնչեցեալ՝ բորբոք արկանէր հրատին։ Զբորբոք ահագին հրատին շիջուցանել. (Լաստ. ՟Ժ՟Բ. ՟Ժ՟Գ։)
inflamed;
kindled, burnt;
— առնեմ, cf. Բոցակիզեմ.
· Calfa
Որպէս Բոցակիզօղ. կիզանօղ որպէս զբոց. տապագին. տօթագին.
that sends out flames.
· Calfa
Շնչօղ զբոց. հրաշունչ. տօթագին. տապախառն. որպէս այրեցած գօտին. ըստ յն. διακεκαυμένος
thumb;
prop, support;
pin, peg;
coppel, crucible;
cork;
ring put on the thumb.
· Calfa
Ժողովեա՛ զարծաթն եւ զժանգառն ի բութակ, եւ ա՛րկ ի ներքոյ խարոյկ մեղմագին։ Ա՛ռ զերկուս բութակս կաւակերտս, եւ դի՛ր ի վերայ հրոյ. (Ոսկիփոր.։)