suitable, proper, decent, fit;
— պատահեմ, ելանեմ, to brave, to attack, to touch.
Յառաջ խաղալ, առ դիպան պատահել զօրացն պարսից։ Պատեհ է դիպան ելանել զօրացն յունաց. (Բուզ. ՟Դ. 22։ ՟Ե. 4։)
position, situation, posture;
state, place, figure, seat;
system;
theme;
application;
tomb, sepulchre;
— օճառի, bar, stick of soap;
— գրոց;
size of a book;
— եւ տար առնեմ, to scatter, to disperse.
Պիտակաբար եւ դրիւ, եւ ոչ բնութեամբ։ Ծառդ անուն դիր է, իսկ փայտն բնութեամբ։ Անուն. եւ է սա դիր, եւ ոչ եթէ բնութեամբ, որպէս ասէ զոր ինչ եդ անուանս՝ այն անուն է նորա. (Վանակ. յոբ. եւ Վանակ. յուրախացիրն.։)
comptroller;
register.
Ի յիշատակաց դիւանագիր մատենիցն յունաց. (Խոր. ՟Բ. 72։)
deceived by the devil;
diabolic.
Դիւապատիր յուռթիցն արձանաց. (Նար. ՟Հ՟Ե։)
magical, enchanted.
Երթեալ ընտրեցին արս դիւթականս. (Հ=Յ. յուլ. ՟Ժ՟Դ.։)
episcopate, dignity of bishop, bishopric.
Յետ լնլոյ հնգետասան ամաց եպիսկոպոսութեան մեծին վրթանայ։ Կացուցանել յեպիսկոպոսութիւն փոխանակ յուսկան. (Խոր. ՟Գ. 11. 16։)
wonderful, astonishing, surprising.
Եռահրաշ զինու վառեալ, հաւատով, սիրով, եւ յուսով. (Սիսիան.։)
to boil;
to bubble;
to shudder;
to swarm;
to crawl.
ζέω, ἑκζέω ferveo, efferveo, ebullio, aestuo Յեռ՝ այսինքն յեռանդն հարկանիլ. ի ջերմութենէ յուզիլ. պղպջել. պճպճեալ, էփիլ, եփ ելլալ.
of three months;
— ժամանակ, term of three months, quarter.
Եւ այսու յուսացեալ բաւեմք ակնկալութեան եռամսեայ աւուրբք». այսինքն սպասեմք յերից ամսոց հետէ. (Մագ. ՟Ծ՟Ա։)
of yesterday.
Յեռանդեան գիշերին. (Ճ. ՟Ա.։ Հ=Յ. յունիս. ՟Ը.։)
ardour, heat;
warmth, bubbling, ebullition, overheating, effervescence;
fervour, fire, fury, rapture, zeal, devotion;
activity, vivacity, vigour;
abundance;
— մտաց, enthusiasm;
— ածել ումեք, to inspire one with ardour;
— մարտի, ardour for battle.
boiling, ebullition;
cf. Եռանդն.
Ցրտացոյց զեռացումն կատսային. (Հ=Յ. յունիս. ՟Ժ՟Թ.։)
to make to boil;
to warm, to give heat;
to make to swarm or crawl.
ζέω, ἁναζέω ebullio ἑκβράζω ebullire sive fervere facio Տալ եռալ. յուզել ջերմութեամբ, բորբոքել, ջեռուցանել. ջերմ բղխել. եփ հանել, խիստ տաքցնել, տաք տաք վազցնել.
lieutenant, vicegerent;
successor;
stationary, firm, stable.
Երկինք եւ երկիր՝ անօթք ետեղակալք են։ Առնէ զնոսա անշարժս եւ ետեղակալս։ Երկինք ետեղակալք են, եւ լուսաւորքն գնայունք. (Եզնիկ.։)
that explains dreams.
Երազագէտ է այնպիսին ի կեանս իւրում». իբր երազագէտ, յուզեալ սնոտեօք. (Եղիշ. ՟Բ։)
fanatical, visionary.
ԵՐԱԶԱՅՈՅԶ կամ ԵՐԱԶԱՅՈՅՍ. Որ յուզի զհետ երազոց, կամ յուսայ յերազս. իբր պատիր, սնոտի, սուտ.
music-master;
chief of musicians, leader of the band.
Յաղթեցան յայսմ երգոց երաժշտապետքն յունաց. (Ճ. ՟Ա.։)
to instruct in the mysteries of the faith, to catechise, to teach the catechism.
Երախայեցոյց զնա զեօթն օր. (Հ=Յ. յունիս. ՟Ժ.։)
vein;
string, filament, fibre;
metallic vein;
slender thread;
pulse;
պնգել զ—ս, զննել զթնդիւնս —ի, to feel the pulse of;
զարկ, թնդիւն —ի, beating, throbbing;
— առնուլ, հատանել, to breathe a vein, to bleed, to let blood;
զննել զ—, to sound.
Լուծան երակք ըռնկացն, եւ հոսէր արիւնն անդադար. (Հ=Յ. յուլ. ՟Ի՟Թ.։)
happy, blessed;
— առնել, to make happy;
— լինել, to be happy.
Երանելի կանայք քո, եւ երանելի ծառայք քո. (՟Գ. Թագ. ՟Ժ. 8։ Ակն կալցուք երանելի յուսոյն. Տիտ. ՟Բ. 13։)
happy!
cf. Երանութիւն;
— թէ, if it please God! would to Heaven! — նմա որ, happy he who;
— քեզ ! how happy you are! lucky fellow! fortunate man ! — տալ, —ս կարդալ ումեք, to deem or consider some one happy.
Երանի՛ ամենեցուն՝ ոյք յուսացեալ են ի տէր։ Երանի, ում (կամ որում) թողութիւն եղեւ մեղաց։ Երանի առն, կամ երանի իցէ առն, որ, եւ այլն. (Սղ.։ եւ Առակ.։)
to guaranty, to bail, to promise, to become answerable, to assure.
ἑγγυάω spondeo, satisdo Երաշխաւոր լինել. յերաշխի տալ զանձն խոստմամբ. խոստանալ եւ ապահովել՝ միջնորդութեամբ կամ վկայութեամբ.
Սովաւ զյաւիտենական կենացն առ մեզ երաշխաւորեալ տեսանեմ բարութիւնս։ Զառաջիկայ յուսոյն խորհուրդ երաշխաւորեալ սեպհականէ անձին եւ իւրայնոց. (Յհ. իմ. ատ. եւ Յհ. իմ. պաւլ.։)
to violate, to force.
Արքայութիւնն Աստուծոյ աւետարանի, եւ ամենայն ոք զնա բռնաբարէ. (Ղկ. ՟Ժ՟Զ. 16 (յն. է հոմաձայն. որպէս ն. կամ կ. առ նա՝ բռնադատի, կամ բուռն առնէ։))
violent, coercive, troubled, constrained, forced.
Ընդ ժամանակս յուլանոսի բռնադատ արքայի. (Վրք. հց. ձ։)
to violate, to force, to oblige, to necessitate, to compel, to convince, to subject, to constrain, to exact, to persecute.
Բռնադատեաց զնա, եւ էառ։ Բռնադատեաց զնա աներ իւր եւ նստաւ։ Թո՛ղ բռնադատեսցուք զքեզ։ Բռնադատեաց տարաւ զմեզ։ Գինի՝ որ բռնադատէ զայս ամենայն գործել։ Արքայութիւնն երկնից բռնադատի, եւ բռունք յափշտակեն զնա.եւ այլն։
violent, impetuous;
tyrant, usurper.
Զբնաւոր հողմոցն եւ զալեացն զ՝ի վերայ ընթացս համբերել. (Բրս. յուդիտ.։)
Դառն եւ բռնաւոր ծառայութեամբ։ Ըստ բռնաւոր կամացդ. (Փարպ.։)
violence, force, concussion, constraint;
usurpation, tyranny;
push, assault, vehemence, vivacity, transport;
fury, phrensy, impetuosity.
Ազատել զմեզ ի ծառայութենէ բանսարկութիւնն բռնութեան. (Յհ. իմ. երեւ.։)
cf. Բքաբեր.
full of sad news, sorrowful, vexatious.
Բօթալից աւետիք. (Հ=Յ. յուլ. ՟Ժ՟Դ.։)
wild beast;
brute, animal, beast.
Չորից յուշկապարիկ գազանաց։ Ազգի ազգի գազանս վիշապակերպս. (Եւս. քր, ՟Ա։)
cf. Գազանաբարոյութիւն.
brutality, bestiality;
fierceness, ferocity, inhumanity, barbarity, cruelty, rage, madness.
θηριότης feritas, ὡμότης crudelitas, θυμός furor Բնութիւն կամ բնաւորութիւն գազանի. եւ Գազանաբարոյութիւն. անգթութիւն. կատաղութիւն. սրտմտութիւն. հայվանլըգ, վահշէթ, եավուզլուգ.
to make prisoner, to enslave;
to take captive, to take;
to seduce, to gain.
αἱχμαλωτεύω, αἱχμαλωτίζω, ἁποικίζω captivo, captivum duco, in servitutem abduco, deporto Գերի կամ ի գերութիւն վարել. ըմբռնել կալանաւորել ի պատերազմի. վտարել յօտարութիւն. բռնի ձգել ի ծառայութիւն.
skilful, learned man;
magician, sorcerer, astrologer, prophetic.
ի գիտից փիլիսոփայութեան ճշմարտութեան. (Եւս. պտմ. ՟Զ. 13։)
to stumble, to trip;
to commit a fault;
to fail;
cf. Գթեցուցանեմ.
Առաջնորդն նոցա գթեալ թիւրեցաւ յուղւոյն։ Թողութիւն շնորհեցէ՛ք ինձ ե՛ղբարք, զի գթեալ եմք։ Մոլէր դարձեալ ի կին իւր ... գթէի առ կին իմ. (Վրք. հց. ՟Ե. ՟Զ։)
agility, pliableness, mobility, versatility, fickleness
Եւ ոչ ի մի ոք վստահանան յաղագս յերկոսին դիւրաշարժութեան եւ անկայուն գոլոյ. (Առ որս. ՟Ժ՟Գ։)
easy, light, gentle, commodious;
flat.
Որք զցանկութիւն եւ զդիւրինս մարմնոյ իբրեւ զբարեպաշտութիւն համարէին. (Շ. յուդ. ՟Թ։)
to cause to fade, to tarnish, to dry.
Ի չորացուցանել եւ յազազել առաւել փութան զմարդատունկս. (Սարգ. յուդ. շ ՟Բ։)
cf. Ազատազարմ.
Որ ի ծառայութենէ ազատես զազատազգիսն. (Սարկ. հանգ.։)
free-heartedness;
liberalism.
Պահել ազատ (յախտէ) զմտաց գիտութիւն. զի աստէ՛ն արքայութիւն է ազատամտութիւնն. (Տօնակ.։)
to free or rid oneself, to shake off, to break away;
to be ennobled or exalted.
ἑλευθερόομαι, liberor Ազատ լինել. ելանել ի ծառայութենէ. ոչ մնալ ընդ տէրութեամբ.
to liberate, to deliver, to save;
to enfranchise, to emancipate;
to free, to exempt, to disentangle, to disengage.
ἑλευθερόω, libero Ազատ առնել. ապրեցուցանել, զերծուցանել ի ծառայութենէ, ի գերութենէ, եւ յամենայն նեղութեանց. խէլաս էթմէք, գուրթարմագ
Ազատեա՛ զայնոսիկ՝ որ կան ի ծառայութիւն անարգելոց եւ պղծոց։ Ճշմարտութիւնն ազատեսցէ զձեզ։ Ազատեալք (կամ ազատացեալք) ի մեղաց՝ ծառայեցէ՛ք արդարութեանն։ Ազատեցին յօրինացն մեղաց եւ մահու։ Ազատեսցին ի ծառայութենէ ապականութեան. եւ այլն։
to free.
Զնախաստեղծն ի ծառայութենէ մահու ազատեցոյց. (Շար.։)
cf. Ազատարար.
Ազատեցուցիչ յուսոյն ամենեքեան սպասէին։ Սպասէին ազատեցուցիչ յուսոյ. (Ագաթ.։ Շար.։)
liberty, freedom;
exemption;
privilege;
emancipation, deliverance, enfranchisement;
nobleness;
generosity;
frankness.
Ազատեսցին ի ծառայութենէ մեղացն այնու ազատութեամբն, որ ի վեր է քան զամենայն ազատութիւնս. (Ագաթ.։)
Զազատութիւն եկեղեցւոյն արկանէր ի ծառայութիւն. (Եղիշ. ՟Բ։)
Ազատիլն. զերծումն. փրկութիւն. ելք ի գերութենէ, ի ծառայութենէ, եւ յամենայն նեղութեանց. ազատլըգ, գուրթուլուզ
Ազատեսցին ի ծառայութենէ ապականութեան յազատութիւն փառաց Որդւոյն Աստուծոյ։ Ազատութեամբն՝ որով Քրիստոս զմեզ ազատեցոյց։ Նոցա ազատութիւն խոստանան, եւ ինքեանք ապականութեանն ծառայք են. եւ այլն։
Ազատաբարոյութիւն. մեծանձնութիւն.
nation, people;
generation;
race;
gender;
kind, sort, quality;
sex, age, epoch;
century;
manner, way;
Գիրք —ազգաց, Book of Judges;
յագէ յազգ, from age to age, from generation to generation;
ազգ Հայոց, the Armenian nation;
Անգլիացի յազգէ, of the English nation, English;
Ամերիկացի եմ ազգաւ, I am American by birth;
— կանանց, the female sex, the fair sex, the woman kind;
— մարդկան, the human kind, humanity;
ազգով, with all the nation;
մի —, the same, the same manner, equally;
ազգք ազգք բանասիրութեան, the different kinds of literature;
ազգք եւ ազինք, all nations, all people.
Փիւնիկ ասորի յազգէ։ Կղզիք ազգաց։ Ազգ եբրայեցւոց։ Ազգ հայոց։ Ազգ յունաց, եւ այլն։
Որք յուսացեալ են ըստ ազգս ազգս իւրեանց՝ ոչ տկարասցին. (՟Ա. Մակ. ՟Բ. 61։)
Ազգէ յազգ երդմամբ հաստատեաց զքահանայութիւնն. (Եղիշ.։)
genealogy.
Աւետարանչացն ազգաբանութիւնն, կամ առաքելոցն վկայութիւնն։ Զփրկչին մերոյ Յիսուսի Քրիստոսի զըստ մարմնոյ ազգաբանութիւնն գրելով աւետարանիչն. (Աթան. ՟Դ։ Արծր. ՟Ա. 1։)
relationship, consanguinity, kin, cognation;
race, family;
likeness, analogy;
զօդք ազգականութեան, the ties of relationship.
sensible;
sensitive.
Եւ զգայուն.
to inform, to advertise, to announce;
to influence, to inspire, to dictate;
to work upon, move or affect;
to suggest, to insinuate.
ἁναγγέλλω, παραγγέλλω, denuncio, moneo, ἑεργέω, operor efficaciter Ազդ առնել. իրազեկ առնել. յայտ առնել. յուշ առնել. զգացուցանել. ծանուցանել. լսելի առնել. իմացնել, հասկըցնել. տույուրմագ, խապէր վէրմէք
որպէս զգալի լինել. զգացեալ լինել. տույուլմագ