Your research : 1 result for խոստովան

Խոստովան exact entry

Etymologies (3) · Adjarian

. արմատ առանձին անգոր-ծածական. ոճով ունինք խոստովան առնել, խոստովան լինել «դաւանիլ» ՍԳր. Ագաթ. Կոչ. որից խոստովանիլ «խօսք տալ» Ածաբ. «գոհանալ, բարեբանել, դաւանիլ, մեղքը ա-պաշխարել» ՍԳր. Կոչ. Ոսկ. եբր. խոստո-վանութիւն ՍԳր. Եւս. պտմ. Բուզ. չխոստո-վանութիւն Կոչ. խոստովանող «որ ընդունում է ճշմարտութիւնը» Շար. «հաւատքի համար չարչարուած» Ագաթ. ևն։-Եփր. թգ. 409 դտնում եմ խոստավան գրչութիւնը, որ թուի Արմատական բառարան-26 թէ տպագրական սխալ է, բայց վրիպակների ցանկի մէջ չէ նշանակուած։

ԳՒՌ (dialectal) Ալշ. Ջղ. Վն. խօստօվանել, Կր. Շմ. խօստօվանիլ, Երև. խօստօվանէլ, Մկ. խօս-տօվmնիլ, Ոզմ. խոստավանիլ, Հմշ. խօսղօ-վանուշ, Ննխ. խօստըվանվէլ, Սլմ. խօստը-վանվել, Ախց. Մշ. խօստըվանիլ, Խրբ. խօս-դըվանանք, Գոր. Ղրբ. խօստըվա՛նվիլ, Ագլ սըստըվա՛նիլ, Տփ. խօստօվանիլ, խօստօվնիլ, խօստօվնահէր, Սչ. խօսդ'օվանել, Մրղ. խօս-տավանւըէլ, Ակն. Պլ. Ռ. Սեբ. Տիգ. խօսդը-վանիլ, Ասլ. խէօսդըվանիլ, Զթ. խըսդըվանըլ, -կրճատ ձև է խոստովանք փոխանակ խոս-տովանանք.-էնկիւրիի թրքախօս հայոց մէջ ունինք խօսդանանք «խոստովանանք», խօս-դանանքայր «խոստովանահայր» (Բիւրակն 1898, 789)։

ՓՈԽ (borrowing) Ասորոց Բար-Շուշան հայրապետի Հայոց կաթուղիկոսին ուղղած թղթի մէջ կայ հայ. խոստովանութիւն բառը՝ ասորատառ ❇ տառադարձութեամբ (տե՛ս ՀԱ 1913, 127)։ Կեսարիոյ թուրթեռս գործածում են xosdovanak «խոստովա-նանք». օր. heč xosdovanaγcn sok mu? «Բնաւ խոստովանած չե՞ս» (Բիւր. 1898, 212)։ Ագուլիսի թուրքերն էլ ունին xōsdö-vank' olsun «Խոստովանք լինի, ուրիշին չասե՛ս» ասացուածը։

NBHL (6)

Ոչ ոք է, որ ի դժոխս խոստովան առնի առ քեզ։ Խորհուրդք մարդկան խոստովան առնինառ քեզ.եւ այլն։

Բարի է խոստովան լինել տեառն. բարւոք է գոհանալ զքեն աստուած խոստովանողականօրհնութեամբ. (Լմբ. սղ.։)

Խոստովան եղեւ, եւ ոչ ուրացաւ. խոստովան եղեւ, եթէ ես ոչ եմ քրիստոսն։ Խոստովան եղե, եթէ օտարք եւ պանդուխտք են յերկրի։ Ամենայն լեզու խոստովան լիցի աստուծոյ։ Ամենայն լեզու ց լիցի, թէ տէր յիսուս քրիստոս ի փառս աստուծոյ հօր. եւ այլն։

Մի՛ ամօթ համարեսցիս խոստովան լինել ի խաչանդր. (Կոչ. ՟Ժ՟Գ։)

Հարցեալ միմեանց զպատճառսն՝ խոստովան եղեն զցանկութիւնն իւրեանց. (Դան. ՟Ժ՟Գ. 14։)

Յամենայնի իմատասէրն խոստովան լիցի զգիտութիւն, եւ ուրացեալ զանգիտութիւն. (Մագ. ՟Է։)


Entries' title containing խոստովան : 18 results

Չխոստովանութիւն, ութեան

s.

not confessing or professing.

· Calfa

NBHL (2)

Չդաւտնելն. ոչ կամիլն խոստովան լինել.

Ոչ զմարդն լոկ ասել առանց աստուածութեանն օգուտ է, եւ ոչ զմարդկութիւնն ընդ աստուածութեանն չխոստովանութիւն՝ փրկութիւն է. (Կոչ. ՟Ժ՟Բ։)


Խոստովան՞՞՞առնել

sv.

to confess, to own, to acknowledge;
tomake confession, to confess, to go to confession.

· Calfa


Խոստովան լինիմ

sv.

cf. Խոստովան՞՞՞առնել.

· Calfa


Խոստովանաբար

adv.

confessedly, avowedly;
in confession.

· Calfa

NBHL (7)

Որ յոչէից ի լինելութիւն էած, տիրապէս արժանի է խոստովանաբար հանապազ փառաբանութեան. (Խոսր.։)

Նոքա խոստովանաբար քրհնեն զնա. (Լմբ. սղ.։)

Տէր զնա ասելով եւ աստուած խոստովանաբար, փառակից ընդ հօր. (Խոսր.։)

Ըզգործեցեալ մեղսն ասաց խոստովանաբար. (Ոսկ. ի փարիսեցին.։)

Խոստովանաբար զկիրս իմ եդի առաջի։ Պօղոս զիւր հալածիչն լինել եւ զհայհոյիչն խոստովանաբար պատմէ. (Սարգ. յկ. ՟Է. ՟Ժ՟Ա։)

Ոմանք աներկբայաբար ունին զգոյութիւնն. որպէս՝ մարդ, ձի, արծուի, որք խոստովանաբար գոն։ Բժիշկն առնու խոստովանաբար, եթէ ի չորից տարերց բաղկացեալ գոյմարմին. (Սահմ. ՟Ա. ՟Է։)

Գոյքն եւ ձեւքն, եւ ի նոսին ցանկութիւնքն անմարմինք են խոստովանաբար. (Լմբ. սղ.։)


Խոստովանադուստր, դստեր

s.

penitent.

· Calfa

NBHL (1)

Կին մարդ կամ օրիորդ խոստովանօղզմեղս իւր մասնաւոր քահանայի. Մի՛ ստանար քեզ խոստովանադուստր, եւ այլն. (Ոսկիփոր.։)


Խոստովանադրամ, ոյ

s.

bribe for confession.

· Calfa

NBHL (2)

Դրամ առեալ վասն խոստովանութիւն լսելոյ.

սիմոնական ախտ. Որպէս խոստովանադրամ, հաղորդադրամ, կամ պսակադրամ. (Կիր. Երզն. խր.։)


Խոստովանահայր, հօր

s.

confessor, director of one's conscience.

· Calfa

NBHL (3)

Հայր խոստովանութեան. քահանայ՝ որում լինի խոստովանել զմեղս.

Թողութեան իշխանութիւն եւ այլն ... ո՛չ օտար ոք խոստովանահայր. (Շ. ընդհ.։)

Գնալ եւ առ խոստովանահնրս՝ խոստովանել զմեղս. (Գր. հր.։)


Խոստովանարան, աց

s.

confessional.

· Calfa


Խոստովանեցուցանեմ, ուցի

va.

to confess, to hear confession.

· Calfa

NBHL (1)

Տալ խոստովանել զմեղս. լսել զխոստովանութիւն. խոստովանցընել.


Խոստովանեմ, եցի

va.

cf. Խոստովանիմ.

· Calfa

NBHL (19)

Խոստովան եղէց քեզ օրհնութեամբ ... յուսա՛ առ աստուած, խոստովանեա՛ նմա, փրկիչ երեսաց իմոց աստուած է. (Սղ. ՟Խ՟Բ. 5։)

Շնորհս խոստովանէր, եւ ասէր, ողորմութիւն մեծ արար ընդ իս տէր աղօթիւք քո. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ։)

Խոստովանեսցեսբերանով քո տէր յիսուս, եւ հաւաստասցես ի սրտի քում։ Զի սրտիւ հաւատայք յարդարութիւն, եւ բերանով խոստովանիք ի փրկութիւն։ Հեծեծութեամբ խոստովանել, զի նա միայն է աստուած։ Ամենայն որ խոստովանեսցի յիս առաջի մարդկան, խոստովանեցից եւ ես զնմանէ առաջի հօր իմոյ։ Եթէ ոքխոստովանեցէզնա քրիստոս, ի բաց կացցէ ի ժողովրդենէն։ Խոստովանեցայց զանուն նորա ցին զերկոսեան։ Զպտուղ շրթանց խոստովանելոց յանուն նորա.եւ այլն։

Գիտեմ զինչ խոստովանեցի, եւ յումմէ հրաժարեցի (ի մկրտութեան). (Առ որս. ՟Ը։)

Որդի խոստովանեմք զնա. (Կիւրղ. գանձ.։)

Ուախացաւ, եւ խոստովանեաց. (Եփր. համաբ.։)

Որ խոստովանի ի հայր, խոստովանի եւ յորդի։ Խոստովանէին ի սուրբ աւետարանն. (Կոչ. ՟Է։ Եղիշ. ՟Գ։)

Ամենայն ոք խոստովանի, թէ աստուած բարի է. (Սահմ. ՟Ժ՟Բ։)

Սպասաւորքն յայտնապէս խոստովանեցին զեղեալսն. (Ոսկ. գծ.։)

Զտգիտութիւն խոստովանեաց հռետորն. (Խոր. ՟Գ. 53։)

Ճարտարս զնոսա խոստովանեցեր. (Յհ. իմ. երեւ.։)

Երկոքին կողմանքն զպարտւթիւն խոստովանէին. (Եղիշ. ՟Զ։)

Ոչ քան զընչիցդ այլ ին ահա լեալ խոստովանի պատճառք կենդանութեանս մերոյ։ Այսքանեօք մոլեկան ախտիւք խոստովանեցաւ կատաղութիւն։ Խոստովանեցի յամենեցունց զօրաւորագոյն բնութիւն։ Այսմ նհա քաջայայտ խոստովանեցելոյիրագործութեան. (Պիտ.։)

Աւելորդ է ի խոստովանեալսն յերկարել զբանն. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Դ։)

Ոչ լուայ խոստովանեալ եւ երկրպագեալ գովեալ քո բանիդ։ Խոստովանեալդ քո տենչանաց. (Նար. ՟Ծ. ՟Հ՟Դ։)

Յարիոսէ արարած խոստովանի որպէս զմարմին. (Լծ. ածաբ.։)

Հաճոյ եղեւ նմա այն՝ որ խոստովանեացն զմեղս իւր, քան զայն՝ որ խոստովանեացզարդարութիւն իւր. (Եփր. համաբ.։)

Մեղք՝ որ խոստովանին, նուազագոյն լինին. եւ որ ոչ խոստովանին եւս քանզեւս թանձրանան. (Ոսկ. եբր. ՟Լ՟Ա. եւ այլն։)

Լաւագոյն է ո ուխտեալն քեզ, եւ ոչ խոստովանել ինչ գործել. (Ածաբ. ժղ.։)


Խոստովանիմ, եցայ

vn.

to own to, to acknowledge, to confess;
to protest;
to profess;
to confess, to make confession;
պարտ է —, it must be acknowledged;
— զմեղս, to confess one's sins;
— զյանցանս, to acknowledge one's faults;
զպարտութիւն —, to acknowledge oneself overcome.

· Calfa


Խոստովանող, աց

s.

confessor to the faith.

· Calfa

NBHL (8)

որ խոստովանի զճշմարտութիւն.

Բարեխօս խոստովանողաչս։ Խոստովանողացս զքեզ՝ որդւոյ քո եւ աստուծոյ բարեխօսեա՛. (Շար.։)

Ի տիրապէս աստուած խոստովանողացն զնա. (Շ. թղթ.։)

Զայնպիսի ոչ խոստովանողսն մերժէ յերեսաց իւրոց. (Նար. ՟Հ՟Ե։)

Խոստովանօղ քրստոսի ճշմարիտ վկայ՝ բազմաչարչար նահատակ։ Մեծ խոստովանօղն քրիստոսի. (եւ այլն. Շար.։)

Խոստովանօղ քրիստոսի գտեալ, եւ վկայ ճշմարտութեանն։ Իբրեւխոստովանողիքրիստոսի. (Ագաթ.։)

Այս են խոստովանօղքն հայոց կատարեալք. որ զխեղութիւնս եւ զչարչարանս խնդութեամբ ընկալան. (Եղիշ. ՟Ը։)

Անարատ պահեցեր զխոստովանօղ վկայս քո. (Ժմ.։ որպէս եւ ՃՃ.։ Յայսմաւ. ստէպ։)


Խոստովանորդի, դւոց

s.

penitent.

· Calfa


Խոստովանութիւն, ութեան

s.

confession, avowal, acknowledgment, declaration;
երթալ ի —, to go to confession.

· Calfa

NBHL (15)

Ուղղափառ, կամ ճշմարիտ խոստովանութեամբ. (Յճխ.։ Շար. եւ այլն։)

Առաջին դաւանութեան հաւատն, որ է խոստովանութիւն ի սուրբ երորդութիւնն. (Շ. ընդհանր.։)

Սակս ուղիղ հաւատոյ խոստովանութեան. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Է։)

Դարձելոց յապաշխարութիւն խոստովանութեամբ. (Յճխ. ՟Բ։)

Ընկա՛լ զխոստովանութիւնանձնադատ բանիս. (Նար. ՟Հ՟Ա։)

Վտանգեալ ի ցաւոցն՝ խոստովանութիւն ոչ կնրէ տալ։ Որ ոչ զխոստովանութեամբ անկանին. (Կանոն.։)

Տրամախոհութիւն գտօղ առաջարկութեան ի հասարակաց խոստովանութեանց է. (Սահմ. ՟Ժ՟Գ։)

Ի ձայն օրհնութեան եւ խոստովանութեան մատուցից քեզ պատարագ. (Յովն. ՟Բ. 10։)

Աստուած իմանալի գոլով եւ պարզ ոչ է կարօտ զգալի զգեստուց, այլ զգենու նա խոստովանութիւն գոհութեան։ Սուրբ տեղի խոստովանութեան կոչէ, այսինքն գոհութեան. ասէ՝ թէ վասն զքէն գոհանալոյ սա շինեալ է. (Ի գիրս խոսր.։)

Մատուցանէ զպատարագս իւր ըստ ամենայն խոստովանութեան. (Ղեւտ. ՟Ի՟Բ. 18։)

Մատուսջի՛ք զկամայականս ձեր եւ զխոստովանութիւնս ձեր. (Օր. ՟Ժ՟Բ. 6։)

Առնիցէ առաջնորդնզխոստովանութեան ողջակէզս. (Եզեկ. ՟Խ՟Զ. 12։)

ԽՈՍՏՈՎԱՆՈՒԹԻՒՆ. Հանդէս նահատակութեան կամ խոստովանողական. (որ հայի ի ՟ա նշ)

այն՝ որ փառաւորեցաւ խոստովանութեամբ հա՝ածանաց. (Եւս. պտմ. ՟Զ. 12։)

Յետ խոստովանութեանմահուն իւրոյ. (Բուզ. ՟Գ. 2։)


Խոստովանաքոյր, քեռ

NBHL (2)

ԽՈՍՏՈՎԱՆԱՔՈՅՐ որ եւ ԽՈՍՏՈՎԱՆԱԴՈՒՍՏՐ. Քոյր խոստովանութեան. այսինքն կին կամ օրիորդ, որ խոստովանի զմեղս իւր. որ եւ կոչի հոգեւոր քոյրկամ դուստր քահանային.

Ընդ խոստովանաքոյրս. (Վրք. հց. ՟Բ. ձ։)


Definitions containing the research խոստովան : 287 results

Հայր, հօր, հարց

s.

father;
papa, pa;
dad;
father, chief;
founder;
author, inventor;
— մեր, the Lord's prayer;
— երկնաւոր, գթութեան, heavenly Father, God of mercy;
հարք եկեղեցւոյ, the fathers of the church;
հարք միանձունք, old anchorites;
հարք մեր, our fathers, forefathers, ancestors;
— աշխարհի, Adam;
յարգոյ —, Reverend Father;
բարեյիշատակ —ն իսահակ, Father Isaac of blessed memory;
— սուրբ, holy father;
— խոստովանութեան, confessor;
հոգեւոր —, spiritual father;
— հայրենեաց, ժողովրդեան, աղքատաց, father of his country, of the people, of the poor;
քերթողաց —, father of Armenian literature, Moses of Khoren;
— պատմագրաց, father of history, Herodotus;
— եւ մայր, father and mother, parents;
որդի ի հօրէ, from father to son;
— իբրեւ զ—, like a fatherly, paternal;
ազնիւ, բարեգութ —, good, tender father;
— սիրտ, գութ, սէր հօր, the heart, tenderness, love of a father, paternal, fatherly affection;
սիրել, պատուել զ—, զօրավիգն լինել հօրին, to love, honour and succour one's father;
յաւելուլ առ հարս, to go the way of all flesh, to go to kingdom come, to die;
ննջեաց ընդ հարս իւր, he slept with his fathers;
— որդւովք բերկրեալ, a father happy in his children;
— մարդպետ, kislar-agasi, master of eunuchs.

· Calfa

Etymologies (1) · Adjarian

ԳՒՌ (dialectal) Ագլ. հայր, Ախց. Ակն. Ասլ. Կր. ննխ. Պլ. Ռ. Սեբ. Սչ. հար, Ղրբ. հmր, հէր, Ալշ. Գոր. Երև. Հմշ. Մշ. Շմ. Տփ. հէր, Մկ. Մրղ. Ջղ. Սլմ. Վն. խէր, Ոզմ. խեր.-ջըն-ջուած է Խրբ. Սվեդ. Տիգ.՝ փոխանակուելով պապ կամ տատ բառով.-2. Կր. հօրէխբ'ար, Հմշ. հօրբ'էր, Ագլ. հէ՛րբmր, Գոր. Ղրբ. ղօ՜ր-փէր, Ալշ. Բլ. հօխպէր, Սլմ. խօրախպէր, Ջղ. խօրօխպէր, Սչ. հօբ'ար.-(օտար փոխառու-թեամբ՝ Տիգ. 'ամմօ, Պլ. ամուջա).-3. Ալշ. Ախց. Սեբ. Սչ. հօրքուր, Խրբ. հօրքօր, Ասլ. հէօրքիւր, Մկ. Ոզմ. խօրք'ուր, Սլմ. խորքիւր, Ջղ. խարաքուր, Երև. հօ՛քիր, Ղրդ. հա՛քուր, Ղրբ. հա՛քու։-Նոր բառեր են հաւրտհար. հայրամեռ, հայրապապ, հայրատատ, հայ-րացու, հայրնմանակ, հայրէցորդի «բնաւ ա-մենևին», հարանք, հարանց գնալ. -էնկիւրիի թրքախօս հայերն ունին խօստանանքայր «խոստովանահայր»։

NBHL (1)

Բարսեղ կաթուղիկոս, որ էր հայր խոստովանութեան պաղտոյնին (բագովինոսի). (Ուռհ.։)


Պարտութիւն, ութեան

s.

overthrow, defeat, discomfit;
subjection;
ի — մատնել, դարձուցանել, արկանել, ընկղմել, to overcome, to conquer, to defeat, to rout, to overthrow, cf. Պարտեմ;
ի — մատնիլ, to be vanquished, conquered, defeated, routed, to lose the battle, to be discomfited;
— խոստովանել, to succumb, to yield, to give up, to cede, to surrender, to deliver up the arms, to submit;
to avow or know one's weakness.

· Calfa

NBHL (1)

Պարտութիւն խոստովանեսցուք։ Պարտութիւն խոստովանիմ. (Լմբ. պտրգ. ստեպ։)


Հաւատ, ոյ, ոց

s.

faith, belief, creed;
trust, confidence;
fidelity, faithfulness, good faith, sincerity;
proof, testimony, evidence;
Creed;
—ք, յոյս եւ սէր, faith, hope and charity;
քրիստոնէական —ք, the Christian religion;
դաւանութիւն —ոյ, profession of faith;
լոյս, ջահն —ոյ, the light of faith;
մասունք, սահմանք —ոց, articles of faith;
կենդանի, անյողդողդ or հաստատուն, գայթ ի գայթի, մեռեալ —ք, lively, resolute, constant or unshaken, tottering or wavering, dead faith;
անխտիր ի —ս, indifferent as to religious matters;
դաւանել զ—ս, to confess the faith;
ունել —ս, to have faith;
չունել ոչ —ս ոչ օրէնս, to regard neither law nor gospel;
գալ, դառնալ ի —ս, to become converted;
ածել, ձգել ի —ս, to convert;
հաստատուն լինել ի —ս, to be true to the faith;
—ս ի ներքս բերել, —ս բերել, to believe, to give credit to;
—ս ընծայել, to believe in, to give faith to;
—ս ունել յոք, to trust, to place faith in, to put trust in;
— տալ միմեանց, to make a contract, to contract an alliance, to enter into an engagement, to bind oneself;
ուրանել զ—ս, to deny or abjure the faith;
յորում ոչ գոյ —, unbelief;
անցանէ ըստ —ս, it is incredible;
—ոյ, worthy of credit;
cf. Թերանամ.

· Calfa

Etymologies (1) · Adjarian

Հներից Վանակ. հաւատ. = Տաթև հարց. 769 հետևեալ մեկնութիւններն է յարմարացնում. «Հաւատն լոյս. հաւն սկիզբն և ատն՝ զօրութիւն գործոյ. զհոյն գիր ի բաց առ, աւատ ասի. ամենայն ի դէպ բանի ասեն՝ թէ աւօտ կայ. և առա-ւոտ ասեն ոսկիզբն աւուրն, որպէս աւօտ արեգական գալոյ»։ ՆՀԲ լծ. հյ. հաւա-նութիւն, դաւանումն հաստատ, հա՛. այո՛ յաւէտ, թրք. էվվէթ, եբր. եհուտ «խոստովանութիւն, Յուդա», լտ. fides, իտալ. fede։ Մորթման ZDMG 26, 543 բևեռ. havadubi։ Տէրվ. տե՛ս հաւան։ Հիւնք. Աւետարան բառից։ Ալիշան, Հին հաւատք, էջ 7, 9 լտ. fides, իտալ. fede, ֆրանս. foi կամ հաւ «սկիզբ» և կամ հաւանուռիւն։ Meillet տե՛ս հաւան։ Pat-rubány SA 1, 210 զնդ. hu «լաւ»+ā+ պրս. vāt «բան, խօսք», իբր յն. εύαγ-Հέλιον «Աւետարան», իսկ ՀԱ 1908, 187 սանս. sabhā «ազգ», գոթ. sibja, հբգ. sippe+տալ՝ այն է «իր անձը ազ-գին նուիրել»։ Թիրեաքեան, Կարնամակ ծան. 100 հաւաստ բառից։ Karst, Յու-շարձան 421 տե՛ս հաւան։-Մառ, ИАН 1916, 237 հաւատ, հաւան, հաւաստի, համոզել և ամուր դնում է յաբեթական sam արմատից, որից և վրաց. մծամս «հաւատամ»։-Առհաւատչեայ բառը Lag. Armen. Stud. § 2411 համարում է ձևա-ցած ժողովրդական ստուգաբանութեամբ եբր. [hebrew word] 'erābōn «գրաւական» բառից։

NBHL (1)

ՀԱՒԱՏ մանաւանդ ՀԱՒԱՏՔ. որ եւ ԱՒԱՏ. πίστις fides. (լծ. հյ. Հաւանութիւն կամ դաւանումն հաստատ. հա, այո՛ յաւէտ. եւ թ. էվլէթ կամ եբր. եհուտ. որ է յուդա, խոստովանութիւն. որպէս լտ. իտ. ֆիտէս, ֆի՛տէ ) Որպէս ներգ. է Ընդունելութիւն ճշմարտութեան հանդերձ աներկբայ վստահութեամբ. յանձնառութիւն ստուգութեան բանից այլոց, առաւլ պատգամացն աստուծոյ. հաւատք տին, իման, իթիգաք եւ որպէս կր. Հաստատութիւն բանին. հաւաստութիւն. հաւատարմութիւն. եւ Վստահութիւն.(լծ. ընդ յն. բի՛սդիս). էմինլիգ, վէֆա.


Խոստ

s.

confession;
promise;
ի — ածել, to cause to confess;
ի — գալ, to confess, to tell the truth;
— լինել, to confess one's sins.

· Calfa

Etymologies (2) · Adjarian

«խոստում, ուխտ» Վրդն. առ. էջ 94 (Չէ՛ պարտ զխոստն մոռանալ). ոճով աս-ւում է խոստ լինել «խօսք տալ, խոստանալ» Գոր. և շմ. 79. յետնաբար՝ ի խոստ ածել «խոստովանեցնել, մի բան խոստանալով ռառտնեօը ասել տալ» Մաղաք. աբ. 28. ի խոստ գալ «խոստովանիլ, յայտնել» Ուոհ. t︎ 320. Կոստ. երզն. 100. Մաղար. առ. 18 Վրդռն. առակ. որից խոստանալ «խօսք տալ» ՍԳր. Ագաթ. «խոստովանիլ» Սեբեր. «սպառ-նալ» Ագաթ. «հարս լինելու խօսք տալ» Մծբ. խոստումն Եսթ. դ. 7. Ագաթ. Սեբեր. ի խոս-տումն ածել «խոստովանեցնել» Կղնկտ. հրտր. Էմ. էջ 40. խոստութիւն «խոստում, Տիմոթ. կուզ, էջ 237. աստուածախոստ Սհկ, կթ. արմաւ. խոստաբանութիւն Բուզ. Արծր. խոստուկ լինել «խոստովանիլ» Կղնկատ. խոստմնադրուժ, խոստմնազանց, խոստմնա-պահ, անխոստմնապահ (նոր բառեր). այս-տեղ է պատկանում նաև ոսկեդարեան գե-ղեցիկ բառս խոստաւոր «ուխտի նուէր», որ գործածուած է միայն նորագիւտ Ա. մնաց. իթ. 4 «Եթէ իցէ ոք յօժար խոստատրս բե-րել»։ Այս արմատի հետ նոյն է նաև խռսսո-վաճ, որ տե՛ս առանձին։

= Իրանեան փոխառութիւն է. հմմտ. պհլ. xustūk xustavān, xvastūkik «խոստովա-նող», պազենդ. xustuheδ «խոստովանեալ է», xvastuī «խոստովանող», պրս. ❇ xust «խոստովանութիւն», [arabic word] xustu «խոստովանող», [arabic word] hastu կամ [arabic word] xastu «խոստովանութիւն, խոստովանող», [arabic word] xustuvān «խոստովանողք» (Horn § 485)։ Այս բոլորի պարզական արմատը դրւում է stu «գովել, օրհնա-բանել», որից a մասնիկով ունինք զնդ. aš-tav «օրհնաբանել. 2. հանդիսաւորապէս խոստանալ, 3. երդուել», āstavana «օրհնա-բանեալ, գովաբանեալ, խոստովանեալ», apa-մասնիկով՝ զնդ. apastav «խոստմնա-զանց՝ երդմնադրուժ լինել» (Bartholomae 1593-4), պհլ. āštuvān «հաստատուն, լիա-հաւատ», astuvanih «հաւատք», պրս. [arabic word] ustuvān «հաստատուն. 2. հա-ւատք»։ Նոյն արմատից xva-մասնիկով ձե-ւացած է xvast-, որից հյ. խոստ. սրանից -uk մասնիկով՝ պհլ. xvastūk, որից հյ. խոստուկ և պրս. xustu. և վերջապէս ana, an մասնիկով՝ զնդ. *xvastavana, պհլ. *xvastavān կամ *xvastuvān, պրս. xustu-van, որից հյ. խոստովան։ (Պարզ stu ար-մատի բնիկ հայ համապատասխանութեանո վրայ տե՛ս թովել)։-Հիւբշ. 161։

NBHL (1)

Որպէս խոստումն, եւ Խոստովանութիւն. պ. Խուստուչ իքրար. (որպէս թէ Խոսք տալն)։ ուստի Ի ԽՈՍՏ ԱԾԵԼ՝ է Հաւանեցուցանել խոստմամբք պարգեւաց, կամ տալ խոստովան լինել.


Ամօթ, ոյ, ով

s.

shame, confusion, abashment;
bashfulness;
ignominy, turpitude;
baseness;
յ— առնել, to put to shame, to confound;
յ— լինել՝ զամօթի հարկանել, to be ashamed, to be confounded, to blush;
—ք, privy parts.

· Calfa

NBHL (2)

Յամօթի եղեալ՝ խոստովանին ակամայ, թէ մատն Աստուծոյ է. (Սանահն.։)

Յամօթի եղեալ՝ խոստովանին ակամայ, թէ մատն Աստուծոյ է. (Սանահն.։)


Այլանդակ, աց

adj.

whimsical, odd, capricious, fanciful, fantastical, extravagant, mad, ridiculous, extraordinary, singular, strange, enormous, uncouth;
grotesque, distorted.

· Calfa

NBHL (1)

Ամբարտաւանից եւ այլանդակաց յանդիմանութիւն է բանս, որք իբրեւ ոչինչ գիտեն, զամենայն ինչ գիտել խոստովանին. (Փիլ.։)


Անագան

adv. adj. late, behindhand, tardily, long, slowly;
late, tardy;
long, slow, not ready, not prompt;
— ուրոմն, — երբէք, too late very late;
at latest, at the latest.

· Calfa

NBHL (1)

Անագան ուրեմն խոստովանեալ յայտնեցաւ. (Պիտ.։)


Անայլայլութիւն, ութեան

s.

invariability, immutability.

· Calfa

NBHL (1)

Միութիւն յանայլայլութեան, եւ անայլայլութիւն ի միութեան խոստովանելով. (Յհ. իմ. երեւ։)


Անապաշխար, ի, ից

adj. adv. cf. Անապաշաւ.

· Calfa

NBHL (1)

Այն իսկ է անապաշխար մեղքն, որ ոչ գայ ի խոստովանութիւն. (Եփր. քրզ.։)


Արկանեմ, արկի

va.

to cast, to throw, to shoot;
to put away, to reject;
to reduce to, to bring to;
to sow, to scatter, to spread;
to pour out, to shed;
to mix;
ի մէջ — զանձն, to intermeddle, to intrude, to enter;
— ի մէջ ի ներքս, to thrust in, to introduce, to mix;
— ի միտս, to insinuate;
— զանձն ընդ, ի ներքոյ, to undergo;
— զիւրեւ, զանձամբ, to endorse, to put on one's back;
to put on, to dress one's self;
— աղիւս, to make brieks;
— զկալ, to winnow corn;
— ողորմութիւն, to pity;
ընդ յեսան, ընդ սրոց —, to whet, to sharpen;
— ընդ սղոցաւ, to saw;
— ջուր, to pour water;
գութս —, to pity;
խունկ —, to cense, to perfume with incense;
ի խնդիր —, to seek, to trouble one's self to find;
ձայն —, to cry, to scream, to shriek;
վարձս, սակ —, to bargain, to make an agreement, to contract;
վիճակ —, to cast or draw lots;
ի կիր, ի վար, ի գործ —, to use, to employ, to make use of;
ձեռն —, to undertake;
— ընդ տարակուսանօք, to make doubtful, to doubt;
— ի մոռացօնս, to forget;
— զանձն ի վատնգ, to place one's self in danger;
— ի յուսահատութիւն, to reduce to despair.

· Calfa


Արձանացուցանեմ, ուցի

va.

to convert into a statue;
to raise, to erect;
to establish;
to exhibit, to represent;
to inscribe, to write;
to register, to record.

· Calfa

NBHL (1)

Երկայն բանւք արձանացուցանէ զառաջին իւր զչարութիւն ... խոստովանութեամբ. աստուածաբ. (ի կիպր։)


Աւազան, աց

s.

basin of a fountain;
bath, bathing tub;
pool, reservoir of water;
horsepond;
basin;
— մկրտութեան, font, baptistery.

· Calfa

NBHL (1)

Վերստին առցուք արտասուօք զաւաղանին լուացումնն ի ձեռն հաւատարիմ խոստովանութեանն եւ ապաշխարւոթեանն։ Զհանապազորդ սխալանսն հանապազորդ արտասուօք որպէս աւազանաւ լուանալ։ Արտասուաց աւազանաւն ժառանգաւոր արքայութեանն եղիցին. (Յճխ. ՟Թ. ՟Ժ՟Թ։)


Աւանդութիւն, ութեան

s.

consignment, deposit;
tradition.

· Calfa

NBHL (1)

Զհնոյն օրինաց, եւ զնորոյս աւանդութեան։ Զայս աւանդութիւն խոստովանութեան. (Նար.։)


Անստութիւն, ութեան

s.

veracity, without falsehood.

· Calfa

NBHL (1)

Արժա՛ն է ընդունել զանստութիւն մտացն խոստովանեցելոյ։ Իմացեալ լինի ոչ դուզնաքեայ եւ յայլոցն անստութեամբ եսովպոս. (Փիլ. լին. եւ Փիլ. լիւս.։)


Անվայրափակ

adj.

unlimited, unbounded;
incomprehensible.

· Calfa

NBHL (1)

Անվայրափակ զաստուածութիւնն խոստովանիմ. (Աթ. ՟Ը։)


Անվրէպ

adj. adv.

unfailing, punctual, exact, regular, correct, sure, certain;
without fail, punctually, precisely, exactly, correctly.

· Calfa

NBHL (1)

Որք նորին են անվրէպ՝ ներգործութեանն, նորին էութեանն գոլ լինին խոստովանեալ. (Կիւրղ. գանձ.։)


Անտեղութիւն, ութեան

s.

absurdity, extravagance, incongruity, unsuitableness, unfitness, impropriety.

· Calfa

NBHL (1)

Փախչելի յայսպիսի անտեղութենէ։ Ոչ գիտեն, յորպիսի անկանին յանտեղութիւն։ Փախուցեալ ի բանիս անտեղութենէ՝ հարկաւ խոստովանեսցին զմիւսն. (Կիւրղ. գանձ.։)


Ապաշաւ

s.

repentance, regret;
remorse;
penitence, compunction, contrition;
— առնուլ, զեղջ եւ — լինել, to repent, to feel regret, cf. Ապաշաւեմ.

· Calfa

NBHL (1)

Անկեղծաւոր խոստովանութիւն, ապաշաւ, եւ զղջումն. (Սարկ. քհ.։)


Ապաշաւանք

s.

cf. Ապաշաւ.

· Calfa

NBHL (1)

Զապաշխարութիւն եւ զապաշաւանս (յն. մի բառ) ի վար արկեալ՝ խոստովանեսցէ զխոտորումն յեղման. (Փիլ. այլաբ.։)


Ապաշխարութիւն, ութեան

s.

repentance, penitence;
mortification.

· Calfa

NBHL (1)

Դի՛ք փոքր ինչ ապաշխարութիւն (խոստովանելոյ). (Շ. թղթ.։)


Ապաքէն

conj. adv.

then, therefore;
perhaps;
already;
in effect, in fact, indeed, truly, really;
— ցապաք, nevertheless, however, yet, notwithstanding.

· Calfa

NBHL (1)

Ապաքէն ցապաք կամաւ եւ ակամայ զարարիչն խոստովանի. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 6։)


Ապիրատ, ից

adj.

wicked, iniquitous, rascally, roguish, flagitious.

· Calfa

NBHL (1)

Վասն իշխանացն ոչ խոստովանէին, զի մի՛ ապիրատք եղիցին. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 6։)


Առժամագիւտ

adj.

new found, recent, new fashion.

· Calfa

NBHL (1)

Ոչ գոյ ի քեզ աստուած առժամագիւտ ... Եղիցի առժամագիւտ աստուած խոստովանեալ. (Աթ. ՟Ը։)


Առնեմ, արարի

va.

to make, to do, to form, to produce, to compose, to fabric, to operate, to act, to render, to commit, to effectuate, to execute, to cause;
— յոչնչէ, to create;
— վերստին, to remake;
կին —, to marry;
ատելի —, to make odious;
բարւոք չարւոք առնէք, you do well, — ill;
բարի՝ չարիս՝ վնաս — ումեք, to do good, ill, wrong to some one;
ինչ ոչ արարի քեզ, I have done nothing to you;
զի՛նչ — իցէ զայս, what to do with that ? չգիտեմ որպէս —, I do not know how to do that;
չգիտեմ զի՛նչ —, I know not what to do;
ձայն — հաւուց, the singing of birds;
— ողջակէղ, to sacrifice, to immolate;
խնդիր, մոռացումն, յիշատակ, ծառայութիւն, զյարձակումն, դատաստան, վախճան —, to seek;
to forget;
to remember;
to serve;
to assail;
to judge;
to finish or end.

· Calfa


Արիանոս, աց

s.

Arian.

· Calfa

NBHL (1)

Սաբելիանոսացն պարտ էր երիս խոստովանել պատկերս, իսկ արիանոսացն՝ մի աստուածութիւն երրորդութեան. (Լծ. ածաբ.։)


Աղկաղկութիւն, ութեան

s.

indigence, destitution, poverty, beggarliness.

· Calfa

NBHL (1)

Ղովտ զիւր աղկաղկութիւնն խոստովանէ՝ ասելով ոչ կարել ամենեւին ի բաց կալ ի քաղաքէ. (Փիլ. լին.։)


Ամենագէտ

adj.

omniscient, most wise, all-wise.

· Calfa

NBHL (1)

Զամենագէտն Աստուած՝ անգէտ համարեցաւ։ Թէպէտ եւ նա ամենագէտ է, դու մի՛ յապաղեր խոստովանել նմա զմեղսն. (Եփր. պհ. եւ Եփր. խոստ.։)


Անդարձ, ից

adj. adv.

irrevocable, irreclaimable;
impenitent;
held in mortmain;
Անդարձաբար.

· Calfa

NBHL (2)

Անդարձ խոստովանութիւն մեղաց. (Յհ. իմ.։)

Անդարձ է ասեն, եւ հաստատուն զկնի մահու է կտակն։ Փոխեցաւ խոստովանութեամբ, եւ անդարձիւ ըստ արժանւոյն։ Եւ անդարձն անկրկնելի կոչի ստուգաբանութեամբ. (Վրդն. պտմ.։)


Անդնդական, ի, աց

cf. Անդնդային.

· Calfa

NBHL (1)

Անկեալ ի վիհ գարշութեան մեղաց՝ անդնդականաց ապականութեանց։ Զանդնդականաց գործոց խոստովանեա՛ իբր ի յականջս Աստուծոյ արագ ժամանելոց. (Նար. ԻԸ. ԽԵ։)


Անդրագոյն

adj.

further.

· Calfa

NBHL (1)

Կենագործեալ զանդ խոստովանեալսն. (Նար. ԽԸ։)


Անզղջանալի, լւոյ, լեաց

adj.

not to be repented of, not to be regretted.

· Calfa

NBHL (1)

Անզղջանալի եւ առանց խոստովանութեան ելին յաշխարհէ. (Շ. բարձր.։)


Անսին

adj.

without nourishment.

· Calfa

NBHL (1)

Զորս ի դէպ է անսին խոստովանել զնոսա ծնունդս. (Յհ. իմ. ատ. ՟Է։)


Անսկիզբն, կզբան, անց

adj.

without beginning, eternal;
baseless.

· Calfa


Անսուտ, ստից

adj.

real, true, certain.

· Calfa

NBHL (1)

Անսուտ արեգակն, կամ յարութիւն, կամ խորհուրդ. աւետիք, խոստովանութիւն, երդումն, յիշատակարան, պատմութիւն, բան. (Մամբր.։ Նար. խչ.։ Լմբ. սղ.։ Յճխ.։ Ագաթ.։ Եղիշ.։ Պիտ.։ Նար. ՟Ծ՟Ա։)


Անհաւատ, ից

adj.

incredulous, unbelieving, infidel, irreligious;
incredible;
— լինել, to disbelieve.

· Calfa

NBHL (1)

ἅπιστος. infidelis, infidus, perfidus. Որ չունի զճշմարիտ եւ զսուրբ հաւատս. այլակրօն. հեթանոս. կռապաշտ. այլազգի. ոչ խոստովանօղ զՔրիստոս Աստուած. հեռի յաստուածպաշտութենէ. անհաւատարիմ առ Աստուած. անկրօն. անզգամ. տինսիզ. իմանսըզ.


Անհոգ, աց

adj. adv.

negligent, heedless, indifferent, inattentive;
confident, sure;
Անհոգ, Յանհոգս, negligently, carelessly;
confidently;
indifferently;
յ—ս կալ՝ լինել, to be negligent or indifferent.

· Calfa

NBHL (1)

Մի՛ անհոգ լիցին ժողովրդեան ուխտին։ Ո՛չ անհոգ լինել ի խոստովանութիւնս եւ յուղղութիւնս. (Յճխ. ՟Ի՟Գ։)


Անհոգի

adj.

without soul;
spiritless;
inanimate.

· Calfa

NBHL (1)

Ոչ անհոգի եւ անբան խոստովանին զմարդն. (Առ որս. ՟Ժ։)


Անձն, ձին, ձամբ, ձանց

s.

person;
hypostasis, personality;
creature, being;
soul;
mind;
heart;
myself, thyself, himself;
անձամբ, personally;
անձամբ անձին, by one's self, personally;
զանձամբ դառնալ, to turn back;
զանձամբ արկանել, to put on, յանձին բերել, to imitate;
յանձին ունել, to accept, to approve;
չառնուլ յ—, to refuse, to deny;
սիրէ նա զ— իւր, he loves himself;
վասն անձին եւեթ տամ պատասխանի, I only answer for myself;
երգնում յ— իմ, թէ այդ այդպէս է, on my soul, it is so;
զգաստանալ յանձին, to revive, to recover one's senses;
փոյթ ունի նա վասն անձին, he takes care of himself;
անձին առնել, to commit suicide;
եռն յանձին հարկանել, to boast of, to flatter one's self, to prick one's self;
յ— առնել, to recommend, to confide;
յ— լինել, to commend one's self, to have confidence in, to confide in, to be committed.

· Calfa

NBHL (3)

ՅԱՆՁԻՆ ՈՒՆԵԼ. իբր յանձն իւր կամ ի վերայ իւր առնուլ. ընդունել. պինդ ունել. պահել. եւ խոստովանել, եւ խոստանալ. վըրան առնել. իւսթիւնէ ալմագ. սէօզ վէրմէք, գապուլ էթմէք. տե՛ս եւ ի տառն Փ, ՓՈՅԹ ՅԱՆՁԻՆ ՈՒՆԵԼ.

Իսկ յանձին կալայց արդեօք (յն. խոստովան եղէց), եթէ կարօղ է փրկել աջ քո. (Յոբ. ՟Խ. 9։ Նոյնպէս եւ Ոսկ. մ. ՟Ա. 17.)

Երեք Անձինք եւ մի բնութիւն՝ մի Աստուածութիւն, զքեզ խոստովանիմք յաւէտ Սուրբ Երրորդութիւն։ Երրակի թիւ կատարեալ, յերիս Անձինս բաժանեալ (այս ինքն զանազանեալ), Աստուածութեամբ միաւորեալ։ Երրորդութեանդ Երրեակ Անձին. (Ժմ.։) (Շար.։)


Անձնադատ

adj.

that condemns himself.

· Calfa

NBHL (1)

Սխալեալ անձնադատ։ Անձնադատ գերի։ Ընկա՛լ զխոստովանութիւն անձնադատ բանիս. (Նար. ՟Գ. ՟Ի՟Ը. ՟Հ՟Ա։)


Անծին, ծնի

adj.

unbegotten, unborn;
barren, steril.

· Calfa


Անկանիմ, անկայ, անկիր

vn.

to fall;
to chance, to happen;
to descend, to flow;
to steal away, to slip away, to escape;
to fall to ruin, to decay, to be impaired, to decline, to fail;
to place one's self, to fix one's self, to belong, to have relation to;
to put down, to deposit;
to pass away;
— ընդ, to undergo;
to sink under;
— երեսաց, to be put out of countenance, to be abashed;
— զբանիւք, to hold a long discourse;
— յոք, to associate with (any one), to be intimate with, to confide in;
— ի միտս՝ զմտօք՝ ի սիրտ, to remember, to recall, cf. Յիշեմ;
— ի ճանապարհ՝ իչու՝ յուղի, to voyage, to travel, cf. Ուղեւորեմ;
— ի վերայ, to come upon unawares, to attack, to surprise;
— ի մտաց, to become made, to lose one's reason, cf. Խելագարիմ, cf. Յիմարանամ;
— ի կենաց, to die, to lose one's life;
— ի յուսոյ, to lose hope, to become desperate;
— ի վերայ երեսաց, to fall upon one's face, to prostrate;
— յոտս ուրուք, to throw one's self or fall at the feet of some one;
— ի ձեռս ուրուք, to fall in the bands or power of some one;
— ընդ ումէք՝ ընդ միմեանս՝ այր ընդ այր, to come to blows, to fight, to combat, to quarrel, to dispute;
— յիշխանութենէ, to lose one's authority, to fall from one's power.

· Calfa

NBHL (1)

Որ ոչ զխոստովանութեամբ անկանին. (Կանոն.։)


Անկեղակարծ

adj.

certain, sure.

· Calfa

NBHL (1)

Անկեղակարծելի խոստովանեսցի յամենեցունց՝ զօրաւորագոյն ունելով բնութիւն. (Պիտ.։)


Անկեղծ, ից

adj. adv.

sincere, candid, frank, ingenuous;
true, loyal, faithful;
sincerely, ingenuously, candidly.

· Calfa

NBHL (1)

Անկեղծաւոր խոստովանութիւն. (Սարկ. քհ.։)


Անճառութիւն, ութեան

s.

ineffability;
unspeakableness.

· Calfa

NBHL (1)

Յաղագս Աստուածութեան բանին զանփոփոխութիւն եւ անճառութիւն խոստովանին. (Աթ. ՟Դ։)


Անմարմին, մնոց

adj.

incorporeal, immaterial.

· Calfa

NBHL (1)

Եւ են անմարմինք՝ թիւք։ Զձեւս եւ նոքա անմարմինք խոստովանին գոլ։ Գիծ անմարմին գոլով եւ այլն. (Նիւս. բն. ՟Բ։)


Անմոռանալի

adj. adv.

that does not forget;
unforgotten;
that cannot be forgotten;
without fail, infallibly.

· Calfa

NBHL (1)

Անմոռանալի՝ ի բարեպաշտից մարդկանէ խոստովանեսցի երիցս երանելի։ Յիշատակելն սմին նորոգի անոմռանալի. (Պիտ.։)


Անխզելի, լւոյ, լեաց

adj.

indivisible, infrangible.

· Calfa

NBHL (1)

Եւ Քրիստոս անխզելի՛ ապա զօրութիւն Աստուծոյ է։ Արդ անխզելի իմաստութիւն է Աստուածն Բան։ Անխզելի՛ ապա ի բարի խորհողացն խոստովանեալ է շարադրութիւն. (Աթ. ՟Զ։)


Անխիղճ

adj.

not scrupulous;
unexceptionable.

· Calfa

NBHL (1)

Անխոստովանութեանն անխղճի (ընդդէմ կարգել) խոստովանութիւն խղճիւ մտացն. (Յճխ. ՟Ժ՟Թ։)


Ակամայ

adv.

involuntarily;
by force, with regret, reluctantly;
եթէ կամաւ, եթէ ակամայ, willing or unwilling.

· Calfa

NBHL (1)

Յակամայ տգիտութեան մեղաց։ Ակամայ անգիտութեամբ գործեաց ... Ակամայ խոստովանութեամբ։ Զակամայ սանձիցն բռնադատութիւն։ Ընկալարուք զակամայսդ որպէս կամաւոր։ Զակամայիցն ընդ կամաւորացն. (Ագաթ.։ Պիտ. Յհ. իմ. ատ.։ Յհ. կթ.։ Նար. ՟Խ՟Թ։)


Ակամայ, ից, այց

adj.

involuntary;
forced, constrained.

· Calfa

NBHL (1)

Յակամայ տգիտութեան մեղաց։ Ակամայ անգիտութեամբ գործեաց ... Ակամայ խոստովանութեամբ։ Զակամայ սանձիցն բռնադատութիւն։ Ընկալարուք զակամայսդ որպէս կամաւոր։ Զակամայիցն ընդ կամաւորացն. (Ագաթ.։ Պիտ. Յհ. իմ. ատ.։ Յհ. կթ.։ Նար. ՟Խ՟Թ։)