fond of one's son, loving one's children.
Դու միայն աննանդդ եւ որդեսէրդ. (Սարկ. աղ.։)
killing one's own child, child-murdering;
infanticide.
Ոչ միայն մարդեսպան, այլեւ որդեսպան, որ ե՛ւս դժնդակագոյն է. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 17։)
to have the same god-father, to be god-sons.
Խափանել արժան է յամուսնութենէ զայնոսիկ, որք ի սուրբ եւ ի փրկական մկրտութենէն ընդ միմեանս որդիակցին. (Մխ. դտ.։)
hating one's progeny.
Զի յորդիատեաց հօրէն զանխլասցի։ Ոչ այնպէս եմ որդիատեաց։ Ասեն վերջին զոմն զաստուած (կռոնոս՝) որդիատեաց, զամենեսեան կլանել. (Ածաբ. յայտն. եւ Ածաբ. մակաբ. եւ Ածաբ. առ որս. ՟Զ։)
sonship, filiation.
Յորդիութենէն հայրութիւն իմանի, եւ անդրէն դարձեալ ի հայրութենէ որդիութիւնն։ Ամենայն հայրութիւն եւ որդւութիւն։ Զի որոշեսցէ ի մէջ որդիութեանն եւ ծառայութեանն։ Ի կոյսն միայն յարելով զորդւութեանն անուն. (Կիւրղ. գանձ.։ Դիոն. ածայ.։ Նանայ.։ Կիւրղ. ղկ.։)
worm, vermin, grub;
— երկրի, earth-worm;
— փայտի, wood-worm;
հնդիկ —, silk-worm;
— աղեաց or որովայնի, gut-worm, maw-worm;
— միայնուկ, երէզ or երիզ —, tape-worm, taenia;
— փորոտեաց ձիոց, bots;
յորդունս համակիլ, to be full of worms, to be crawling with worms, to swarm with worms;
cf. Թաթաւիմ.
worm-like.
Փախիցեն ի նմանէ ամենայն որդնանման ախտք. (Վրք. հց. ՟Գ։)
to grow worm-eaten, rotten.
Նեխեցաւ մարմին նորա, եւ որդնեցաւ։ Խոցոտեալ որդնեցաւ ամենայն մարմին նորա. (Հ. սեպտ. ՟Ա.։ Տէր Իսրայէլ. դեկտ. ՟Ի՟Թ.։)
cf. Որպէս.
Է պարսաւն ի ձեռն ներբողական գլխոցն. ո՛րզան, յազդէ, ի վարժից, ի գործոց, ի բաղդատութենէ։ Ամենայն քաղաք ըստ առաւելութեան ունի ինչ եւ յատկութիւն. ո՛րզան, թետաղացւոցն գաւառ ունի զերիվարսն. (Նոննոս.։)
orthodox.
Եթէ դու յուղղափառութիւն եկեսցես, եւ իբրեւ զայլ օրթոդոքսն խոստովանեսցիս ընդ մեզ։ Ժողովելով զամենայն որթոդոքս։ Ուղղահաւատ որթոդոքսաց քրիստոնէից. (Բուզ. ՟Դ. 5. 8։)
rook.
Երթան առ ի պատիւ նոցա առ նոքօք եւ որիք։ Յայնմ ժամանակի բնաւ ամենեւին աստ ի մերում աշխարհիս որի ոչ գտանի։ Ոտս ոչ հերձ իբրեւ զորւոյ ունի. (Վեցօր. ՟Ը։)
distinct, separate;
different, other;
separately, apart;
— —, separately;
distinctly.
Ոչ է իմ ա՛յլ կամք որիշ քան զհօրն։ Որիշ անուանս իւրաքանչիւր ոք առնոյր։ Խառն են, եւ որիշ են։ Կենդանեացն դէմքն որիշք էին, եւ թեւքն ընդ միմեանս խառնեալք։ Անձնաւորութեամբ միայն որիշք, իսկ բնութեամբ միացեալք. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 38. եւ 18։ Ճ. ՟Գ.։ Լծ. եւագր.։ Նանայ.։)
Զերկբայեալս որիշ ի յայնմանէ հատանել, որ է աներկբայ. (անդ. ՟Է։)
Ձայնդ ձայն յակոբայ. որ օտար էր եւ որիշ յանխրատ եւ յանհրաժեշտ բարուց։ Պատիւ առեալ ի բնութենէն մեծ իմն զատ եւ որիշ յայլոց. (Փիլ. լին. եւ Փիլ. լիւս.։)
Առաքինութիւն մարդոյ կարծեցեալ՝ որիշ որիշ յամենայն գործոց չարութենէ. (Կանոն.։)
to belch;
to feel inclined to vomit, to retch, to vomit.
Ընդունայն ործալով աղեքսանդր, զգիշերն ամենայն անցուցանէր ցաւագին հեծեծանօք. (Պտմ. աղեքս.։)
Ոչ հեռի յործացելոցն եմք, եւ ի ցնորելոց, որոց շուրջ գալ ամենայն թուի՝ ինքեանք թմբրեալք. (Ածաբ. աղք.։)
to cause to belch;
to convulse the stomach, to cause to vomit.
Որպէս մազն, որ ղօղի յայս կոյս եւ յայն՝ բերանոյն, դժուարակլանելի մնայ, եւ ործացուցանէ. (Լմբ. առակ.։)
oesophagus, gullet, throat;
gluttony;
զկնի —ոյ երթալ, to give oneself up to gluttony.
οἱσοφάγος oesophagus, gula λαιμός faux, fauces γαργαρέων gurgulio. լծ. եւ κόρος satietas. Խողովակ ուտելեաց եւ ըմպելեաց ի կոկորդէ, եւ ի պարանոցէ ցստամոքսն. եւ լայնաբար՝ Որովայնամոլութիւն. շատակերութիւն.
Զորկոր եւ զորովայն իւր. (Վրք. հց. ՟Զ։)
Զկնի որկորոյ եւ շուայտութեան որովայնի երթալով. (Սարգ. ՟բ. պ. ՟Դ։)
gluttonous, greedy, gormandizing, voracious, ravenous;
— լինել, to be gluttonous, greedy.
λαίμαργος, λίχνος, πρόσκορος , προσκορής gulosus, gulae deditus, vorax, liguritor, catillo, avidus, ventri indulgens, helluo. որ եւ ՈՐԿՐԱՄՈԼ. Մոլեալն զհետ որկորոյ՝ ուտելեաց եւ ըմպելեաց. որկորեայ. որկորագահ. որովայնամոլ. անյագ.
cf. Որկորամոլութիւն.
Յաղագս որկորաժէտութեան դիւաց ... ամենայն դեւքն ընդ ճենճերս խնդալով ագահեն։ Յորկորաժէտութենէ, եւ ի ճակաճանութենէ եւ ի շուայտութենէ։ Դատարկութեամբն եւ որկորաժետութեամբն. (Նոննոս.։ Փիլ. լին.։ Պիտ.։)
gormandizing, gluttony, greediness, guttling, voracity;
որկորամոլութեամբ, gluttonously, greedily.
γαστριμαργία, λιχνεία, λαιμαργία , ἁσωτία gula, ingluvies, liguritio, edacitas, epulatio. որ եւ ՈՐԿՐԱՄՈԼՈՒԹԻՒՆ. Մոլութիւն որկորոյ. որկորաժետութիւն. որկորստութիւն. որովայնամոլութիւն. շատակերութիւն. անյագութիւն. շուայտութիւն. անգահութիւն.
Ի ձեռն որկորնմոլութեանն անիմաստասէր եւ աներաժիշտ արասցէ զսեռն ամենայն. (Պղատ. տիմ.։)
cf. Որկրամոլ.
Լեզուանի կոչեսցէ, որկորեայ, ցասնօղ։ Իբրեւ զհէքս եւ որկորեայս։ Որկորայք (կամ որկորոյք) դատարկապորտք։ Որկորեայն (կամ որկորայն), եւ որովայնի ծառայն։ Որկորեայ, եւ անժոյժ. (Ոսկ.։)
the gluttonous, gluttons.
Ցուցցեն որկորեանն լուծումն յառաքելոցն յայն կիւրակէսն. (Խոսրովիկ.։)
cf. Որկորամոլ.
Զորկրամոլսն, եւ զպարկեշտսն ի պահս սուրբս։ Որկրամոլ եւ վատթար մարդկան։ Որկրամոլ, եւ արծաթասէր։ Ո՛վ որկրամոլք, եւ որովայնասէրք. (Յճխ. ՟Թ։ Ճ. ՟Ա.։ Վրք. հց. ՟Է։ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 43։)
attention, application, care, heed, heedfulness.
Ոչ ամենայն ոգի ընդունի մտադրութիւն եւ զխրատ։ Խրատ մտադրութեան ընդունել։ Գրեցան առ ի խրատ մտադրութեան. (Փիլ. լին.։)
seduction, deceit.
Մտախաբութեամբք ոմանք զինքեանս մոլորեցուցին, զայն վարկանելով բարի՝ յոր ինչ իւրեանց միտքն միտեցին. ընթերցի՛ր ըստ յն. մտաբախութիւն։
cf. Մտախորհ.
Ի գաղտնիս նորա մտախորհ լինիցի։ Յայսոսիկ ոչ մտախորհ եղիցի սիրտ։ Յամենայն իրի մտախո՛րհ լեր։ Մտախորհ լինիցի յօրէնս բարձրելոյն. (Սիրաք. ստէպ։)
Զայս ամենայն մտախորհ լինիմ ի տուէ եւ ի գիշերի. (Վրք. հց. ՟Ի՟Բ։)
thought, meditation, consideration, reflection, idea, imagination, fancy;
ըստ իմում մտածութեան, as far as I can judge, according to my idea.
Նստել ի տունս, եւ մտածութիւն առնուլ զաւուրն այնորիկ. (Բրս. արբեց.։)
out of one's mind, extravagant, mad.
Ամենայն անդամօքն է ի խաւարի (արբեալն), խելացնոր եւ մտակորոյս։ Լալ եւ ողբալ զկատակսն մտակորոյս, որ ի մէջ լկտի բազմականացն. (Մանդ. արբ. եւ Մանդ. թատր.։)
to enter, to go or come in, to introduce, insinuate or intrude oneself;
to penetrate into, to slip in;
— առ ոք, առաջին ուրուք, to present oneself, to call on, to visit;
— աղօթից առաջի ուրուք, to be heard, hearkened to;
— առ ումեմն, to be a guest, to receive hospitality, to be lodged;
— առ կին, to know a woman;
— ի վերայ օտարի ամուսնոյ, to commit adultery;
— ի or ընդ գիրկս, ընդ աղեղն, to bend a bow;
ի դատաստան, ի դատ —, to sue, to bring an action against, to summon before a magistrate or court of justice;
ընդ դատաւորաւ —, to act the judge;
ընդ երկիր —, to plunge into an abyss, to be engulfed, swallowed up;
ընդ գետին —, to be overwhelmed with shame, to hide one's confusion under the earth;
— ի ծառայութիւն, to enter a person's service, to serve;
— յորդեգրութիւն, to be adopted;
երաշխաւոր —, to guarantee, to become security;
— ի պայքար, to dispute, to contest;
ի փորձ —, to prove, to try, to make an experiment;
— ընդ մերով մարդկութեամբս, to be clothed with our humanity;
ի քուն —, to be overcome with sleep, to sleep, to lay to sleep;
— արեգական, to go down, to set;
ընդ քիրտն —, to sweat, to work hard, to give oneself much trouble;
— ի նաւ, to embark, to go on board a vessel;
— ընդ անձին, to be at enmity with oneself;
— ընդ լծով or — ընդ ձեռամբ ուրուք, to submit, to become subject to;
— դիւի ի մարդ, to possess;
— ի ճաշ, to sit or be at table.
Մո՛ւտ դու եւ ամենայն տուն քո ի տապանդ. եւ եմուտ։ Եմուտ աբրամ յեգիպտոս։ Մտանել ի տաճարն, կամ ի սրբութիւն։ Ընդ դրունս, կամ ընդ դուռն քաղաքի։ Ի տուն. անդր. ի սենեակ. տանէ ի տուն. ի նաւ. ի ծով. ի կաւ. եւ այլն։
Ամենայն ուրեք մոլորութիւնն ընդ անձին մտանէ, եւ ակամայ լինի ջատագով ճշմարտութեանն. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 36։)
Եւ մտանիցէ արեգակն։ Մտցէ արեգակն ի միջօրէի։ Ընդ մտանել արեւուն մտցէ ի բանակն։ Իբրեւ երեկոյ եղեւ ի մտանել արեգական։ Եւ ընդ մտանել արեւուն։ Մի՛ մտանիցէ արեգակն ի վերայ այնորիկ։ Արեակն ի վերայ բարկութեան ձերոյ մի՛ մտցէ.եւ այլն։
of good comprehension, intelligent.
Համբերութիւն մեծ ստացեալ ունիք յանձինս, ոչ ընդունայնութեամբ, այլ մտառու իմաստութեամբ. (Ածազգ. ՟Ե։)
intellectual, intellective, spiritual;
intelligent, clever.
Ամենայն իրաց բաւական՝ մտաւորաց, սրբոց, նրբից. (Իմ. ՟Է. 23։)
Ոչ ամենայն գնայուն՝ կենդանութիւն մտաւոր եւ բանաւոր ունի։ (Եզնիկ.։)
Առաւելեալ ամենայն լաւ եւ մտաւոր մասամբք. (Փարպ.։)
intelligence, good sense, judgment.
Յամենայն գործ մտաւորութեան եւ հանճարոյ առաջին։ (Խոր.՟Բ. 7։)
whip;
spur;
stimulus;
— չուանեայ, whip-cord;
— հեծելոց, riding-whip;
հարուածք —աց, lash, cut, stroke of a whip;
cf. Կուշտ.
Անմեղ ոք յայնպիսի տանջանս (այսահարութեան) մատնիցի. զոր իբրեւ մտրակ կախեալ ի մեծի տանս ցուցանէ աստուծոյ տեսչութիւնն. զի հայեցեալ ընդ այն բազմաց՝ ամփոփեսցին. (Եզնիկ.։)
fruit-bearing, fructiferous;
loaded with fruits;
— ծառ, fruit-tree.
Դրախտ նռնենեաց՝ հանդերձ պտղովք մրգաբերաց։ Մանրագորք ետուն զհոտ իւրեանց, եւ առ դուրս մեր ամենայն մրգաբերք. (Երգ. ՟Դ. 13։ ՟Է. 13։)
full of fruit.
Վեր յարեւելս կայր քաղաք մի՝ խիստ բարեւէտ եւ մըրգալի. (այն է դրախտն) (Շ. առակք.։)
vile, abject, low, base, mean, despicable;
obscure.
Մրգուզքս ոչ շատեալք միայն ամուսնովք՝ արտաքոյ շուրջ հայելով. (Փիլ. լիւս.։)
to murmur, to mutter, to mumble, to speak through the teeth;
to sing low, to hum, to murmur gently;
to grumble, to whine, to moan.
եւ ն. μελετάω mussito, murmuro ἑπᾴδω, κωμῳδέω , ἑκτραγωδέω cano, recanto ἁποκλαίω defleo եւ այլն. Մրմունջ առնել. մռմռալ ընդ ունչս կամ իբրեւ զմունջ. յերգ առնուլ եւ հենգնել. հծծել. հեծեծել. ողբալ. մեղմաձայն հնչել. մնչել. շշնջել. եւ Քրթմնջել, տրտնջել.
Մրմնջեսցեն ի միասին, որպէս մրմնջեն ի միտս իւրեանց։ Եւ ոչ այնպէս՝ որպէս ողբան ի մովաբ. մրմնջեսցես, եւ պատկառեսցես։ Մրմնջեսցէ իբրեւ զլալիւնն յազերայ։ Այս ամենայն է՝ զոր մրմնջէին զքէն առակօք. (Ովս. ՟Է. 2։ Ես. ՟Ժ՟Զ. 7։ Երեմ. ՟Խ՟Ը. 32։ Եզեկ. ՟Ժ՟Զ. 44։)
Զվիշտսն աղերսիւ մրմնջօր։ Զայս զերկոսեան խորհուրդս յամենայն վիշտս յանձինս մրմնջեալ՝ ցածուսցուք զտրտմութիւնն։ Զի՞նչ քան զայն բերան ցանկալի կայցէ, որ զգիտիցէ թշնամանել, այլ զօրհնութիւնսն մրմնջել. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 13. եւ 10։ ՟Գ. 25։)
Որպիսիս ձայնս մրմնջեցից վհատեցուցիչս. (Նար. ՟Լ՟Թ։)
murmur, whisper;
low utterance, humming;
moan, groan.
ψιθυρισμός susurratio. որպէս եւ μελέτη (յորմէ մեղեդի). declamatio եւ այլն. Մռմռումն ընդ ունչս կամ որպէս զմունջ. մրմնջելն. երգ մեղմաձայն. մեղմ ձայն երգոց. հեծութիւն, ողբոց եւ այլն. մռլտոց, քթին տակէն երգելը, թրմնջալը.
(Լալական կանայք) ձայնիւք մրմնջոցն ի վերայ սպանելոյն ի մէջ կոծոյն բարբառէին. (Բուզ. ՟Դ. 15։)
cf. Մրջիւն.
Ե՛րթ առ մրջիւնն ո՛վ վատ։ Մրջիւն՝ որոյ ոչ գոյ զօրութիւն, եւ պատրաստէ ամարայնոյ զկերակուր իւր. (Առակ. ՟Զ. 6։ լ. 25։)
Եւ մրջեան յամարայնոյն պատրաստելոյ զկերակուր, եւ ընդ երկուս զհատս կարելոյ, զի մի՛ բուսանիցի. (Եզնիկ.։)
ant, emmet, pismire.
Ե՛րթ առ մրջիւնն ո՛վ վատ։ Մրջիւն՝ որոյ ոչ գոյ զօրութիւն, եւ պատրաստէ ամարայնոյ զկերակուր իւր. (Առակ. ՟Զ. 6։ լ. 25։)
Եւ մրջեան յամարայնոյն պատրաստելոյ զկերակուր, եւ ընդ երկուս զհատս կարելոյ, զի մի՛ բուսանիցի. (Եզնիկ.։)
agaric.
Ա՛ռ չար հոտ (կամ ձարխոտ), եղին եղջիւրն, եւ րտիտակի տակն, եւ այծու կճղակն. եթէ ծխէ ոք, փախչին ի նմանէ օձերն, ամենայն ժժմանք։ Ա՛ռ աֆիոն, եւ մրտիտակ, եւ աղա՛ մանր. (Վստկ. ՟Ճ՟Ժ՟Գ։)
cf. Մրրատեսակ.
Որ ինչ մրրախառն էր ի նմանէ, յայնմ մրրոյ են. (Եզնիկ.։)
cf. Մրրատեսակ.
Որ ինչ մրրախառն էր ի նմանէ, յայնմ մրրոյ են. (Եզնիկ.։)
mixed with lees, full of dregs.
Որ ինչ մրրախառն էր ի նմանէ, յայնմ մրրոյ են. (Եզնիկ.։)
causing or producing tempests;
cf. Մրրկաբեր;
նշանք —ք, prognostics, signs which usher in the storm.
Իբրեւ ի բարձրաթռիչս եղեալ՝ զամենայն վնասակար մրրկածին օդովքն անցանիցեմք. (Եղիշ. ՟Ա։)
to tempest, to produce a tempest, to trouble, to ruffle, to agitate violently.
Անհանդարտ գազանն՝ որ բնակեալ է ի նոսա, յամենայն ժամ մրրկէ եւ հարկանէ զիս. ընթերցի՛ր, մտրկէ կամ մտրակէ. յն. խթանել. խթել։
cf. Մրուր.
Ոչ ելանէ ջուր ի վերայ երկրի, որ պարզէ զմրրութիւն նորա եւ զպղտորութիւն. վասն այնորիկ է դառն եւ աղի (ասեն՝ ծով). (Շիր.։)
cf. Մրուր.
Ոչ ելանէ ջուր ի վերայ երկրի, որ պարզէ զմրրութիւն նորա եւ զպղտորութիւն. վասն այնորիկ է դառն եւ աղի (ասեն՝ ծով). (Շիր.։)
to box, to come to blows, to fight, to combat;
to rival, to vie with, to compete;
մրցելով իմն, with emulation, vying.
Յաղթէր ի ստադին. զի զայն եւեթ մրցէին մինչեւ ցերեքտասաներորդ ողոմպիադն. (Եւս. քր. ՟Ա։)
cf. Մրցումն.
Վասն ադոնին դնելոյ, որ են մրցութեան հրահանգք։ Յայնժամ ստադին միայն մրցութիւն էր։ Փանդռնահարացն մրցութիւն. (Եւս. քր. ՟Ա։)
combat, fight, wrestling;
competition, concurrence, rivalry.
Վասն ադոնին դնելոյ, որ են մրցութեան հրահանգք։ Յայնժամ ստադին միայն մրցութիւն էր։ Փանդռնահարացն մրցութիւն. (Եւս. քր. ՟Ա։)
to gorge, glut or cram oneself, to stuff and swill.
ՄՑՌԵԼ. Անյագ ուտել ցյափրութիւն. խճողել զորովայն ցպայթումն.
Մինչ մեք ուռուցանիցեմք զորովայնս որկորստութեամբ, շուայտանայցեմք, մցռիցեմք, (յն. լոկ, պայթիցիմք յորկորստութենէ). նոքա օրհնութեամբքն զմայլիցին. (Ոսկ. ՟ա. տիմ. ՟Ժ՟Դ։)