Definitions containing the research լեզու : 1245 results

Ճակնդեղ, աց

s.

beet, beet-root;
cf. Բազուկ.

· Calfa

NBHL (1)

Ի լեզուաց ոմանց ճարտարաց ի ճահ ճեմութեանց։ Անդէն՝ ընդ նմին կարգի ի ճահ փոխադրութեանց. (Նար. ՟Ղ՟Գ. եւ Նար. խչ.։)


Ճահ

adj. s. adv.

fit, proper, decorous, suitable, becoming, seemly, decent, befitting, convenient;
fitness;
ի —, properly, fitty, suitably, opportunely, conveniently, to the purpose;
v. imp. ի — է, it is fit, expedient, suitable, becoming;
ի — լինել, գալ, պատահել, to suit, to be proper and suitable, to become, to be beseeming or seemly, right, proper, advisable;
ի — առնուլ, to avail oneself of, to profit by;
to improve, to turn to account, to the best account;
չիցէ՞ի —, is it not suitable ?
ի — թուէր նմա, ի — համարէր, he thought fit to;
առաւել ի — գայ, it would be better, it would be more suitable, expedient, convenient;
ոչ ի — թուեցաւ, it did not seem fitting or becoming;
ոչ ի — պատահէին ակնկալութեան նորա ելք գործոյն, his success did not answer his expectations, he was disappointed in his hopes.

· Calfa

NBHL (1)

Ի լեզուաց ոմանց ճարտարաց ի ճահ ճեմութեանց։ Անդէն՝ ընդ նմին կարգի ի ճահ փոխադրութեանց. (Նար. ՂԳ. եւ խչ։)


Ճայթիւն

cf. Ճայթումն.

· Calfa

NBHL (1)

Բան ասեմք՝ ո՛չ ամենայն իրօք, զոր ի ձեռն լեզուիս ճայթման. (Կիւրղ. գանձ.։)


Ճայթիք, թից

cf. Ճայթումն.

· Calfa

NBHL (1)

Բան ասեմք՝ ո՛չ ամենայն իրօք, զոր ի ձեռն լեզուիս ճայթման. (Կիւրղ. գանձ.։)


Ճայթումն, ման

s.

great noise, crash, cracking, crackling, crick-crack;
bursting, blowing up, explosion.

· Calfa

NBHL (1)

Բան ասեմք՝ ո՛չ ամենայն իրօք, զոր ի ձեռն լեզուիս ճայթման. (Կիւրղ. գանձ.։)


Ճարտասանական, ի, աց

adj.

oratorical;
—ն, cf. Ճարտասանութիւն.

· Calfa

NBHL (1)

Կուրաց եւ համերց լոյս, եւ լեզու ճարտասանական. (Անան. եկեղ։)


Ճարտարախօսեմ, եցի

vn.

to speak with eloquence or art, as an orator.

· Calfa

NBHL (1)

ներգործական բայ չէզոքական բայ Ճարտարաբանել. հաւաստաբանել. իմաստասիրել, եւ իմաստակել. լեզու թափել.


Ճարտարախօսութիւն, ութեան

s.

speaking well, fluency of speech, eloquence.

· Calfa

NBHL (1)

Յղկեալք յօրինեալք ճարտարախօսութեամբ լեզուի. (Վեցօր. ՟Զ։)


Ճեղանակ, աց

cf. Ճեղենակ.

· Calfa

NBHL (1)

ՃԵՂԱՆԱԿ կամ ՃԵՂԵՆԱԿ. Զարդ գլխոյ կամ զգեստուց, թերեւս որպէս ճիւղաւոր. իբր ճղալլը լէլնկ, կամ թէլլի փուլլու ճէլլայի դիպակ, եւ այլն. զի է անյայտ թէ ի բա գրոց ո՞ր բառ պատասխանէ յայլ լեզուս, յասելն.


Ճեղենակ, աց

s.

plume or egret.

· Calfa

NBHL (1)

ՃԵՂԱՆԱԿ կամ ՃԵՂԵՆԱԿ. Զարդ գլխոյ կամ զգեստուց, թերեւս որպէս ճիւղաւոր. իբր ճղալլը լէլնկ, կամ թէլլի փուլլու ճէլլայի դիպակ, եւ այլն. զի է անյայտ թէ ի բա գրոց ո՞ր բառ պատասխանէ յայլ լեզուս, յասելն.


Կերպաձեւեմ, եցի

va.

cf. Կերպագրեմ.

· Calfa

NBHL (1)

Զգիր մերոյ լեզուի կերպաձեւեցին. (Մեսր. երէց.։)


Կիսահագագ

adj.

half uttered;
— բերան, half-open mouth.

· Calfa

NBHL (1)

Իջեալ ի կողմն աղուանից՝ եւ նոցա եւս ստեղծանէ նշանագիր՝ ըստ կիսահագագ եւ խեցբեկոր լեզուի նոցա. (Յհ. կթ.։)


Կծանեմ, կծի

va.

to prick;
to sting;
to nip, to bite;
to pique.

· Calfa


Կծատեմ, եցի

va.

cf. Կծանեմ.

· Calfa


Կծեմ, եցի

va.

cf. Կծանեմ.

· Calfa


Կծեցուցանեմ, ուցի

va.

cf. Կծանեմ.

· Calfa


Կնիք, նքոց

s. mus.

seal;
signet;
stamp, impression ot a seal;
signature;
mark, figure, sign, character;
proof, witness;
confirmation, sentence;
sign of the cross;
baptism;
— Հօր, the only Begotten Son;
— — անմահութեան, the seal or stamp of immortality;
անփակ —, flying seal;
— կուսութեան, maidenhead, hymen;
— դրամոյ, die, stamp;
— բանից, conclusion, end;
— հարկանել, to affix one's seal to, to seal;
լուծանել՝ քակել զ—, to unseal, to break the seal;
— տալ, to baptize;
to seal up, to terminate, to finish;
— առնուլ to receive baptism, to be baptized;
առնուլ զոք ի կնքոյ, to stand godfather or godmother to;
— բանիս, after all, in fine, in short, in a word;
— դնել բանից, to wind up a speech, to conclude a discourse. tone, sound.

· Calfa

NBHL (1)

Առնոյր զճշմարտութեան եւ զյանդիմանութեան նշան յաղթութեան, որ կոչի ըստ մերում լեզուի կնիք. (Տօնակ.։)


Կնտնտոց, աց

s.

plectrum, ivory wand to play on a musical instrument with;
bow, fiddle-stick.

· Calfa

NBHL (2)

Որ յաղիսն կտնդոցին շարժումն որոշեալ երգեսցէ։ Որպես երաժշտական ոք զթուլացելովք աղեօք քնարին բախեալ զկտնտոցն (կամ զկտնգոցն)։ Որք զկտնդոց ածեն։ Գործարանք ձայնի բազումք, իսկ խօսիցն բերան, լեզուիցն եւ կոկորդիցն զկնանտւցի (կամ զկտնդոցի) օրինակ ունելով, եւ վերնատանն՝ հնչման. (Նիւս. կազմ. եւ Նիւս. բն.։)

Բան մարգարէին իբրեւ կտնդոց բախէր զլեզու կիտոսին. (Անան. ի յովնան.։)


Կոկորդախօս

adj.

speaking gutturally;
guttural.

· Calfa

NBHL (1)

Ստեղծ զնշանագիրս՝ կոկորդախօս, Խժական գարգարացւոց լեզուին. (Խոր. ՟Գ. 54։)


Մագիլ, գլի, գլաց

s.

claw, talon, nail, paw;
երկաթի —ք, torturing hooks;
ըմբռնալ մագլօք, to seize with the claws or talons, to clutch, to grapple, to grasp, to hook.

· Calfa

NBHL (1)

ՄԱԳԻԼ ὅνυξ unguis. (գրի եւ ՄԱՔԻԼ, ՄԱԿԻԼ, ՄԱԳԱԼ. արմատն երեւի Մատն, եւ Քիլ) Ճապուռն. ճիրանք. որ է սո՛ւր եղնգամբք թաթ հաւուց, եւ գազանաց. ըստ այլ լեզուաց՝ եղնգունք, ոտք, յօդք թաթից, եւ այլն. ճանկ, ըղունկ.


Մալխ

cf. Մալուխ.

· Calfa

NBHL (2)

ՄԱԼԽ կամ ՄԱԼՈՒԽ. κάμηλος camelus եւ restis, funis crassior, rudens navis. Փոխադրութեամբ տառից լինի խամուլ, խամլ. այն է յայն լեզուս՝ քա՛միլօս, քամէ՛լուս, կամալ, ճամալ. այսինքն Ուղտ։ Եւ յայս միտ իմանան յոլովք զբան տեառն,

Բայց նոյն բառ ի մեզ, եւ գրեթէ յամենայն լեզուս նշանակէ երբեն եւ զՀաստ չուան, որ եւ Կառան, եւ Պարան նաւու. ... ուստի Մենինսքի ի լտ. դնէ անխտիր որպէս ուղտ, եւ պարան նաւու. եւ զանազանէ յարաբացին զբառքս ճէմէլ, ուղտ. եւ ճիւմմէլ. յորմէ եւ իտալ. կօ՛մենա, պարան.


Մակաւասար

adj.

plain, level, even, equal.

· Calfa

NBHL (1)

Սերք են երեք. ար. իգ. չէզ. եւ են ոմանք՝ որ յաւելուն ի նոսա այլ եւս երկուս, հասարակ, եւ մակաւասար. եւ է հասարակ, ձի, շուն. (յն. ἅνθρωπος, ἴππος մարդ, ձի) իսկ մակաւասար, ծիծառն, աքիս. (յն. χελιδών, ἁετός ծիծառն, արծուի). (Թր. քեր.։) Ուր հյ. մեկնիչք ի զուր ճգնին ի մեր լեզու յարմարել զբանքս.


Մայր, մօր, մարբ, մարք, մարց

s. fig.

mother, mamma;
matrix, mould;
mother, author, cause, source, spring, rise;
cf. Մայրագիր;
— անասնոց, dam, mother;
— թռչնոց, mother, ben;
մեծ —, grand-mother;
— հասարակաց, our common mother, earth;
— եկեղեցի, եկեղեցեաց, mother church;
cathedral, basilic;
— լեզու, mother tongue;
— քաղաքաց, metropolis, capital;
— արեւու, the west, sun-set;
— վանից, մարց պետ, abbess, prioress;
— գեղեցիկ, nurse, wet nurse;
foster-mother;
անգործութիւնն է — ամենային ախտից, idleness is the mother of all vice;
ազնիւ, գորովագութ —, good, tender mother;
անպիտան, չար —, bad, ill-natured mother;
— լինել, to be a mother;
կորուսանել զ— իւր, to lose one's mother;
ի — դարձուցանել, to put out, to extinguish or blow out;
թաղիլ ի —ն ամենեցուն, to return to mother earth;
արեգակն ի —ն դառնայր or մտանէր, the sun was setting.

· Calfa


Հոռոմ, ի, ոց

s. adj. roman, latin;
greek.

· Calfa

NBHL (2)

Գրեաց ի լեզու հոռոմ։ Այս ի լեզուէ անտի հոռոմէ առաւ ի յոյն այսր. (Եւս. պտմ. ՟Ե. 5։ ՟Ը. 17։)

Մկրտութիւնն հոռոմ լեզուաւ լուսաւորութիւն անուանի. (Լծ. ածաբ.։)


Հոռոմարէն

cf. Հոռոմերէն.

· Calfa

NBHL (2)

ՀՈՌՈՄԱՐԷՆ ՀՈՌՈՄԵՐԷՆ. Հռովմայեցերէն, եւ հռովմայեցի (լեզու).

Եցոյց զխորհուրդս թագաւորին հոռոմարէն։ Ըստ հոռոմերէն լեզուի։ Ասէ ի հոռոմերէն ցամենայն ժողովուրդսն. (Եւս. պտմ. ՟Թ. 1։ եւ ՟Ե. 1։)


Հոռոմերէն

adv.

in latin or greek.

· Calfa

NBHL (2)

ՀՈՌՈՄԱՐԷՆ ՀՈՌՈՄԵՐԷՆ. Հռովմայեցերէն, եւ հռովմայեցի (լեզու).

Եցոյց զխորհուրդս թագաւորին հոռոմարէն։ Ըստ հոռոմերէն լեզուի։ Ասէ ի հոռոմերէն ցամենայն ժողովուրդսն. (Եւս. պտմ. ՟Թ. 1։ եւ ՟Ե. 1։)


Հովուեմ, եցի

va. fig.

to tend, to pasture, to feed one's flocks;
to have the cure of souls;
to lead, to conduct, to guide;
մահ —եսցէ զնոսա, death will pasture on them.

· Calfa

NBHL (1)

Մահ հովուեսցէ զնոսա. յայլ լեզուս նշանակէ անխտիր, արածել, եւ ճարակիլ.


Հոտոտիմ, եցայ

vn.

to smell, to scent;
to sniff up, to breathe;
to touch, to approach;
— ի հոտ անուշից, to accept the sweet savour or odour.

· Calfa

NBHL (1)

Ոչ ունկն տեսանէ, ոչ լեզու հոտոտի. (Ագաթ.։)


Հուն, հնի

s. bot. adj. adv.

ford, shallow passage, way;
cf. Հոյն;
fordable, passable;
— մի, a little, something;
briefly, succinctly;
ի — ելանել, to obtain one's scope.

· Calfa

NBHL (1)

Ի ՀՈՒՆ ԵԼԱՆԵԼ. որպէս ռմկ. գլուխ ելլա .... Մարդ հետ լեզուանի կնոջ ոչ ելանէ ի հուն։ Բռնութեամբ բան ի հուն չելանէ. (Ոսկիփոր.։)


Հռետորութիւն, ութեան

s.

the rhetorical art, rhetoric, oratory.

· Calfa

NBHL (1)

Ելից զլեզուն հռետորութեամբք վասն քրիստոսի. (Շ. յկ.։ ՟Խ՟Դ։)


Հռոմ

cf. Հռովմ.

· Calfa

NBHL (1)

Այս ի լեզուէ անտի հռոմէ առաւ ի յոյն այսր. (Եւս. պտմ.։)


Հռովմայերէն

adj. adv.

latin;
in latin.

· Calfa

NBHL (1)

Ի լեզու կամ ի գիր լատինացւոց. եւ Լատինական. cf. ԴԱՂՄԱՏԵՐԷՆ.


Հռովմայեցի, ցւոյ

adj. s. roman.

· Calfa

NBHL (1)

Հռոմայեցի լեզուաւ։ Ի հռոմայեցի լեզուէ։ Հռովմայեցի յիշատակարանօք. (ՃՃ.։)


Հրաբուղխ

adj. s.

ignivomous, fire-breathing;
burst of flame, eruption, volcano.

· Calfa

NBHL (1)

Հրաբուղխ եւ կայծակնատարած ցոլացմամբ կիզանօղ լեզուացն. (Նար. յովէդ.։)


Հրազինեմ, եցի

va. fig.

to arm or furnish with fire;
to inflame, to kindle.

· Calfa

NBHL (2)

Հրով սպառազինեալ. հրեղէն լեզուօք եւ զօրութեամբ վառել ի հոգեւոր մրցանս.

Հրազինեաց զնոսա ի լեզուս հրանիւթս. (Լմբ. հանգ.։)


Հրանամ, ացայ

vn. fig.

to ignite, to become fire, to be on fire, to kindle, to be inflamed;
to catch or take fire, to burn, to be lighted, set on fire;
to take fire, to be all fire, blaze or excitement.

· Calfa


Հրանիւթ

cf. Հրանիւթեայ.

· Calfa

NBHL (2)

Հրազինեաց զնոսա ի լեզուս հրանիւթս. (Լմբ. հանգ.։)

Բաժանեալ ի լեզուս հրանիւթս՝ նստաւ ի վերայ. (Տօնակ.։)


Հրեղէն, ղինի, նաց

adj. s.

of fire, fiery, igneous;
empyreal, celestial, spiritual, angelic;
—ք, the angels;
— երկինք, the Empyrean.

· Calfa

NBHL (2)

Զշրթունս նոցա հրեղինօք զարդարեցեր լեզուօք. (Ճշ. ձ։)

Հրեղինօք լեզուօք։ Լեզուացն հրեղինաց. (Շար.։)


Հրէարէն

adv. adj.

in hebrew;
cf. Հրէական;
— ուսանել, խօսել, գիտել, to learn, to speak, to know hebrew, the hebrew language or tongue.

· Calfa

NBHL (1)

ՀՐԷԱՐԷՆ կամ ՀՐԷԵՐԷՆ. ἱουδαϊστί judaice. որ եւ ՀՐԷԱՅԵՐԷՆ. ՀՐԵԱՐԷՆ. եւ ՀՐԷԱԲԱՐ. Հրէից լեզուաւ կամ գրով. ըստ սովորութեան յուդայեանց. եւ Հրէական.


Հնագիտութիւն, ութեան

s.

antiquity.

· Calfa

NBHL (1)

Երրորդ կարգել զլեզու եւ զհնագիտութիւնս. (Երզն. քեր.։)


Հնազանդեմ, եցի

va.

cf. Հնազանդեցուցանեմ.

· Calfa

NBHL (1)

Զտանջիչն հնազանդեաց։ Զլեզու մարդկան ոչ ոք կարէ հնազանդել. (Իմ. ՟Ժ՟Ը. 22։ Յկ. ՟Գ. 8։)


Հնդկերէն

adj. s.

in Indian, in the Indian language;
the Hindoostanee language.

· Calfa

NBHL (2)

Ձայն եկն ի ծառոցն հնդկերէն խուժադուժ լեզուաւ. (Պտմ. աղեքս.։)

Հնդկաց լեզուաւ, բարբառով.


Հոգեշարժ

adj.

moved by the Holy Spirit;
soul-stirring, pathetic, moving, touching, affecting.

· Calfa

NBHL (1)

Ընդ մարգարէական հոգեշարժ լեզուս. (Ասող. ՟Ա. 1։)


Հողմակոծութիւն, ութեան

s. fig.

storm of wind, squall, tempest;
agitation, trouble.

· Calfa

NBHL (1)

Անձնիշխան միտք յորժամ ոչ ամբոխի ի հողմակոծութենէ լեզուիդ. (Լմբ. պտրգ.։)


Հաւաստութիւն, ութեան

s.

cf. Հաւաստիք.

· Calfa

NBHL (1)

Զաչացդ հաւաստութիւն, զլեզուոյդ ժուժկալութիւն առաջի՛ դիջիր. (Մաշկ.։)


Հեբրայական, ի, աց

cf. Եբրայական.

· Calfa

NBHL (1)

Իսրայէլ սրատեսօղ թարգմանի ի լեզու հեբրայեցի։ Ղեւոնդ.։


Հելլենական, ի, աց

adj.

hellenic, grecian, greek.

· Calfa

NBHL (1)

Հելլենական իմաստութիւն, դպրութիւն, հանճար, լեզու, կրօնք. (ՃՃ.։ Կորիւն.։ Մագ. ՟Է։ Շ։ բարձր։ Ճ. ՟Ա.։)


Հելլենացի, ցւոյ, ցւոց

cf. Հելլեն;
— լեզու, the greek tongue or language;
— գրել, խօսել, to write in greek;
to speak greek.

· Calfa


Հեռաբնակ

adj.

living far off, remote, distant.

· Calfa

NBHL (1)

Վրիպեալք ի բնական հայրենի լեզուէն յաղագս հեռաբնակն լինելոյ. (Արծր. ՟Բ. 7։)


Հերիւն, րան, րեան

s.

bodkin;
awl, pricker.

· Calfa

NBHL (1)

Հերինով խոցոտեցին զլեզուն. (անդ. Հ=Յ. մայ. ՟Լ՟Ա.։)