lightning, thunder;
thunderbolt;
spark;
live or burning coal, glowing embers;
carbuncle, anthrax;
հրացայտ —կունք, lively sparks;
—կունս արձակել, թօթափել, to emit sparks;
to launch thunderbolts, to blast with lightning.
thunder-struck;
thundermg;
fulminating;
startling;
— ծառ, tree struck with lightning, ablasted tree;
— առնել, սատակել, to blast or strike with lightning, to thunders trike;
— եղեւ տուն նորա, his house has been struck with lightning.
fulmination.
sparkling, bright, brilliant.
purified by fire.
lightening, flashing.
cf. Կարմրագեղ.
little spark.
percussion-cap.
furuncle, boil;
cf. Փոսուռայ.
silex, flint.
to be established, consolidated, rooted.
mast;
sail;
weaver's beam;
— դրօչու, flag-staff;
կանգնել զ—ն, to raise a —;
խոնարհեցուցանել զ—ն, to unmast;
to dismast.
• (ի հլ. ըստ ՆՀԲ, թէև առանց վկա-յութեան) «նաւի մէջ տնկուած սիւնը՝ որի վրայ առագաստ են պարզում» Ես. լգ. 53. Եզեկ. իէ. 5. «առագաստ» Ոսկ. մ. բ. 1 և ես «ոստաւնանկի եղէգ, ջուլհակի ճնճղուկ» (ըստ ԱԲ) Ոսկ. եփես. 806. (այս վերջին նշանակութիւնը թարգմանաբար յունարէ-նից, ուր ἰετός նշանակում է «կայմ նաւու-2. ոստայնանկի առէղ»)։ Նոր բառեր են՝ երկկայմ, եռակայմ, անկայմ։
• ՆՀԲ հանում է կալ «կենալ», կայ «կեցուածք» բառից, ճիշտ ինչպէս յն. ἰστός հոմանիշը ծագում է ἴοτημι «կալ, կանգնիլ» բայից։ Հիւնք. էջ 348 տճկ. gemi «նաւ» բառից։
stability, firmness.
cf. Կայութիւն.
stable, firm, constant, durable, immoveable;
— ինչք, real estate, houses & lands, lauded estate.
stability.
boisterous wind.
• «օդը պղտորող մի տեսակ քամի». մէկ անգամ ունի Պիտառ. «Օդքն ծածկեն զճառագայթսն. կայս անուն է հողմըյն, արդ ծածկի արեգակն յամպն»։ ՋԲ չունի այս բառը։
• Անշուշտ պատահական նմանութիւն ունի արաբ. [arabic word] qoys «փորի մէջ քամի խաղալ» (Կամուս, թրք. թրգմ. Բ. էջ 397)։
written or signed by the emperor.
of imperial family or race.
imperial;
imperial prince or princess.
imperial.
resembling an emperor, like an emperor, imperial.
associated in the empire, ruling jointly.
to rise to imperial dignity, to become or to be crowned emperor.
to proclaim emperor.
empire;
ի — ամբառնալ, to elevate to the purple, or to the imperial dignity.
emperor, caesar;
Վեհափառ —ն, His Imperial Majesty.
• . ր հյ. (-սեր, ւսերաց) «ինքնակալ թագաւոր Հռովմայեցոց» ՍԳր. Բուզ. որից կայսերագիր Կորիւն. կայսերական Ագաթ. Բուզ. կայսերակերպ Ագաթ. կայսերալուր Արծր. կայսերազարմ Գնձ. կայսրունի Իրեն. հերձ. 100. յետնաբար կայսրանալ «կայսր դառնալ» Մին. համդ. 127, 128. -տարբեր ձևեռոմ ունենք նաև՝ կեսար (սեռ. -ու) Եփր. բ. տիմ. Կոչ. Խոր. Յհ. կթ. կեսառութիւն Ճառընտ. կեսառոս Ուռհ. էջ 402. կիսառոս Յայսմ. նոյ. 29։
• = Յն. ϰαῖσαρ, սեռ. ϰαίσαρος «կայսր» բառից, որ ծագում է լտ. Caesar, սեռ. Cae-saris յատուկ անունից։ Յուլիոս Կեսար ե-ղաւ առաջին հռովմայեցի մեծ ինքնակալը. որից այս անունը դարձաւ հասարաև անուն՝ «մեծ թագաւոր» նշանակութեամբ, ճիշտ ինչպէս Charlemagne յատուկ անունից կազմուեցաւ հսլ. krali, թրք. qraliča, ռուս. «ороль, լիթ. karālius «թագաւոր» հառա-րակ անունը։ Լտ. Caesar ձևը զուտ հռով-մէական չէ, այլ բարբառային. բուն լտ. ձևն է Caeso (Meillet, Esquisse ə'une hist. de la lanque latine. 102), որ մակդիր է և բուն նշանակում է «վիրաբուժական գործո-ղութեամբ ծնուած մօրից»։ Այնուհետև բա-ռը փոխառութեամբ տարածուեցաւ ամէն տեղ. հմմտ. գոթ. kaisar, հբգ. keisur, գերմ. Kaiser, հսլ. cšsari, ռուս. царь, լիթ. ceso-rus, հունգ. császár, արաբ. [arabic word] qaisar, արամ. qaisar ևն (Berneker 127, Kluge 236)։ Հայերէնի մէջ կայսր հին ժողո-վըրդական փոխառութիւն է (հմմտ. նոյն իսկ Յուլիոս կայսր ձևը Եւս. քր. տպ. 1818, Ա. 9), իսկ միւս ձևերը գիտական ձևեր են։ -Հիւբշ. 354։
• Ուղիղ մեկնեցին նախ ՀՀԲ և ՆՀԲ։
elector.
electoral.
electorate.
empress.
health, vivacity, loveliness;
sprightliness, liveliness, gaiety, sportiveness.
marks or veins in alabaster.
rejoicing, exultation;
capering, friskiness, frolicsomeness, playfulness;
aquatic animal, fish.
to rejoice, to exult, to leap, to frisk or skip for joy, to romp, to sport, to frolic, to play, to be all alive.
cf. Կայտռամ.
cf. Կայտռամ.
kick (from an animal).
containing fish or aquatic animals.
cf. Կայ.
having a wife, married, conjugated.
gynecaeum;
harem, seraglio;
nunnery, convent.
feminine, weak, timid, cowardly, pusillanimous.
born of & woman.
womanish, feminine.
extremity;
tail;
— հանդերձի, train;
skirt.
• , ն հլ. (սեռ. տտան) կամ ՏՏՈՒՆ, ո հլ. «մի բանի ծայրը կամ վերջը, ագի, պոչ» ՍԳր. Եւս. քր. Ոսկ. ես. «շորի՝ զգեստի ծայր, քղանցք» ՍԳր. «փայտի ծայրը» Անկ. գիրք նոր կտ. 192. որից ոսկետտուն Ես. դ. Եւս. քր. տտաղեղն «մի տեսակ թռչուն՝ հա-ւանաբար աղեղնաձև պոչով» Լաստ.։
• = Բնիկ հայ բառ՝ հնխ. dud-ձևից, որ պահուած է միայն գերմանական լեզուների մէջ. հմմտ. նիսլ. toti «մռութ», tota «ծայր, քիթ (կօշիկի)», նորվ. գւռ. tota «կտուցի պէս դուրս ցցուած բան», գերմ. tote «ծայր, ծիծ», մանգլ. tote «ծայր». այս ձևերը են-թադրում են նախագերմանական *tutan-։
• Հիւնք. դուն «քիչ» բառից։ Աճառ. ՀԱ 19Ո8, 122 և Արրտ. թ. 1911, էջ 412 դնում է խալդեան շրջանի բառ՝ ցեղա-կից տակի կովկասեան ձևերին, որոնցից փոխառեալ է։ Սագրզեան ՀԱ 1909, 335 և Karst Յուշարձան 408 սումեր. tidnu «յետոյք»։ Վերի մեկնութիւնը տուաւ Petersson. Ar. u. Arm. Stud. 100։
• ԳՒՌ.-Տփ. տուտ «պոչ» (միայն ձկան), Ագլ. Երև. Ջղ. տուտ, Ղրբ. տօ՛տնը «ծայր», Մշ. տուդ «կամուրջի տակի քարէ սիւնը», Մկ. Շտ. տուտ «կամուրջի կամարը»։
• ՓՈԽ.-Վրաց. ტოტი տոտի «վարտիքի ծայրերը», մինգ. dudi «գլուխ», t'udo «ծայր, վերջ», վար. dudi «ծայր, վերջ», լազ. dudi «գագաթ, ծայր (սկիզբ կամ վերջ)» (օր. uǰisi dudi «ականջի ծայրը»), dude «տակ», dudele «տակը», tude, tudele, ttuže «տակը, վար, վարը», ududi «անվերջ»։-Հյ. գա-ւառականների մէջ ունինք նաև Տփ. տուտ «գետի ճիւղ» և տուտ «կտրուած ծառի վրայ ձգուած ոստ. ֆր. gaulis» (ըստ Նուպարեան, Բառ. ֆրանս. էջ 468)։ Առաջինը փոխառեալ է վրաց. ტოტი տոտի «գետի ճիւղ» բառից (տե՛ս վերը տուտ «ոստ»), երկրորդը (եթէ ստոյգ է) պէտք է հասկանալ «ճիւղերի ծայ-րերը կամ տուտերը՝ որոնք մնում են ծառի վրայ։
cf. Տպազիովն.
• (կամ տպազիովն) (ի, ի-տ հլ. ըստ ՆՀԲ, բայց առանց վկայութեան, յետնաբար գտնում եմ գրծ. տպազիոնաւ Եփր. յհ. մկ. 133) «մի տեսակ ազնիւ քար» ՍԳր. Նչ. եզեկ. Լմբ. յայտ. Արծր. համառօտ-ուած տպազ ձևն ունի ստէպ Գնձ. որից տպազիոնափայլ Մ. մաշտ. 24ա։
• = Յն. τοπάζιον, ըրից փոխառեալ են նաև լտ. topazium, գերմ. Topas, տճկ. tobaǰ ևն հոմանեշնեոր։-Յոյն բառի ծագումն ան-յայտ է։-Հիւբշ. 385։
• Ուռիղ մեկնեց ՆՀԲ։
• Ուղիղ մեկնեց ՆՀԲ։
sour, rough, sharp, acerb, hard, tart, astringent, acrid, pungent;
— գինի, racy or brisk wine.
• (յետնաբար ո, ի հլ.). «փոթոթա-համ» Պղատ. տիմ. 139. Լմբ. իմ. Ճառընտ. որից տտպատեսակ Վրդն. երգ. Երզն. ժ. Խոր. էջ 8, տտպատեսիլ Վահր. տտպութիւն Բժշ. տտպել Մխ. բժշ. գրուած տետպել «կծկել» Մխ. բժշ. 12 (Կաշուն չորութիւնն վասն այնոր եղև, որ գործեցաւ տըտպելով, զերդ զգործած կաշին գխտորով կամ նռան կեղևով... Երակն այրնեն տետպինտ ի դրուց անդամոցն տետպելովն)։ Վերջին օրինակից երևում է որ բառիս նախնական նշանակու-թիւնն է «կծկել, հաւաքել, սեղմել, ամփո-փել, կուչ ածել» (հմմտ. լտ. adstringo «կա-պել, սեղմել, ճնշել, շրթունքը կծկել, փորը պնդացնել, բերանին տտիպ համ տալ», ո-րից և ֆր. saveur astringente «տտպա-համ»), և այս իմաստով դառնում է
• = բնիկ հայ բառ՝ հնխ. stib-«սեղմել, ճնշել ևն» արմատից. հմմտ. յն. στείβω «ոտ-քի տակ կոխոտել՝ աւելի խիտ ու հաստա-տուն դարձնելու համար», στοιβά-ω «դիզել», στοιβή «խցկելու բան, խցան», στιβαρός «սեղմ, խիտ, հաստատուն», լտ. stipo «սեղ-մելով կապել, ճխտելով լցնել, դիզել, բազ-մութեամբ հաւաքուիլ, խճողուիլ, խտաց-նել», անգսք. stīf «կոշտ, խիտ», լիթ. stipti «կարծրանալ» (Pokorny 2, 646-8)։ Նոյն արմատի steib-ձևից է հյ. ստէպ, ստիպել, որ տե՛ս առանձին։ Հայերէնի մէջ stib-տու-ել է նախ *ստիպ (տե՛ս տակը լազերէն ձևը), որից ս-ի անկումով *տիպ և կրկնու-թեամբ *տիտիպ >տտիպ (տե՛ս տակը վրա-ցերէն ձևը)։-Աճ.
• ԳՒՌ.-Երև. Ջղ. Տփ. տտիպ, Ղրբ. տր-տրէ՛պ, տտը՛պ, Գոր. Շմ. տտէպ, Ագլ. տը-տայպ, Մշ. տդում! Սլմ. (բարդութեամբ միայն) տտպիխամ «տտպահամ», և միայն բայական ձևով Ախց. տտըփէլ «տտպել», Պլ. գըբդէլ «տտպել», գըբդան «փոթոթա-2в-2045 համ» (իբր տտպել >*տպտել >կպտել). նոյն են նաև Մկ. տըտըպիլ և Ղրբ. տըտըպէլ «լուացքը վատ լուացումից կռտիլ»։
• ՓՈԽ.-Վրաց. ტიტიბი տիտիբի «տտիպ» (Չուբինով 1222 «նռան կեղև՝ որ ներկի համար են գործածում») և լազ. ստիպո «Ոթու»։ Վերջինս ներկայացնում է հայե-րէնի հնագոյն ձևը և հնդևրոպական պարզ արմատը։ Վրաց. բառի նշանակութեան հա-մար հմմտ. Շիր. տտիպ «սև ներկ տուող վայրի բոյս, որով բրդեղէններ են-ներկում» (Ամատունի, Հյ. բառ ու բան 638)։
trapeze, table;
trapezium.
• (ի-ա հլ. ոստ ՆՀԲ. բայզ կայ միայն աեռ. ի) «սեղան կամ ևեղանի տախտակ». Յհ. կթ. 231։ Թէոդ. խչ. 171. Օրբել. հրտր. Էմինի, էջ 164, 176 և 230։ Տե՛ս և յաջորդըս
• = Յն. τράπεζα «սեդան», որ ծագել է հին τέτράπεζα «քառոտանի» ձևից. (haplologia-ի օրէնքով՝ ըստ Boisacq 979). յոյնից են փո-խառեալ նաև լտ. trapezium, ֆր. trapèze, վրաց. თრაბეზი տրապեզի «սեղան կամ երկ-րաչափական ձևը»։-Հիւբշ. 385։
• Ուղիղ մեկնեցին նախ ՀՀԲ և ՆՀԲ։ ԳԻՌ.-Ննխ. դրաբէզ «սեղան»։
money-changer;
table-companion, messmate.
• (ի հլ. ըստ ՆՀԲ, բայց առանց վկայութեան) «լումա-յափոխ, սեղանաւոր» Եւս. պտմ. 408, Ոսկ. մտթ. Խոսր. 72. Սկևռ. լմբ. 28. «սեղանա-կից, բազմական» Կղնկտ. հրտր. Էմ. էջ 14բ,
• = άն, τραπεζίτης «լումայափոխ», որ կազմուած է ττάπεζα «սեղան» (տե՛ս տը-րապիզ) բառից. իսկ Կղնկտ. «սեղանակից, բազմական» իմաստը թերևս յն. τραπεζητης «ուրիշի սեղանից ապրող, հացկատակ» բա-ռից է։-Հիւբշ. 385։
• Ուղիղ մեկնեց նախ ՆՀԲ։
cf. Ստաշխն.
• «ծառից հոսող մի տեսակ խէմ կամ խունկ» Խոր. աշխ. 600 (այլ ձ. տրա). ունի միայն ԱԲ։
• Պատև. Aрм. reorp. 30 համարում է յն. τράϰτη, որ մեկնում է «ϰαϰϰουμπεόν δένδρον τον σοφὸρον ἡλέϰτρον», չեն իմանում ո՛չ Bailly և ոչ էլ Sophocles։
sandal;
wooden-shoe, clog;
— հովուի, calage.
• , ի-ա հլ. «տրեխ» Մխ. դտ. Շնորհ. ընդհ. որից տրեխաւորիլ «տրեխ հագնիլ» Յհ. կթ.։
• -Շատ նման է հնչում արաբ. ❇ tiraq «կօշիկի կաշի. 2. արաբական փա-պուճի վրայ գամուած կաշիի թերթերից իւրաքանչիւրը, 3. վահանը պատելու հա-մար կլորակ կտրուած կաշի» (Կամուս, թրք. թրգմ. Գ. 11). բայց սրանց յարաբե-րութիւնը իրար հետ՝ չեմ կարող որոշել։-Աճ.
• ՆՀԲ մեզնից է համարում ռմկ. (իմա՛ տճկ.) չարըխ, չարըգ «տրեխ»։ Հիւնք. տառեխ բառից։ Փ. Տ. Մովսէսեան, Arm. Bauernhaus 139 և Գազանճեան, Արև. մամ. 1907, 934-5 տճկ. չարըխ բառի հետ։
• ՓՈԽ.-Մեզնից պէտք է լինի գնչ. triák «կօշիկ», որից triakhengoro «տրեխ շինող»։ (Paspati այս բառերը մութ է համարում և ևասկածով համեմատում է սանս. trikš «եր-թալ, շարժիլ» բառի հետ, որ անյարմար է)։
the fourth month of the ancient Armenian calendar (November).
• (սեռ. տրեայ Լաբուբ. էջ 2) «Հայ-կական չորրորդ ամիսը, որ ըստ անշարժ տո-մարի համապատասխանում է հռովմէական նոյ. 9-դեկտ. 8» Ասող. Վանակ. տարեմ.։ Նոյն բառն է և տրեկան «տրէ ամիսը» Գիրք թղ. 273 (Ըստ Հռովմայեցւոցն ի 10 հոկ-տեմբեր և ասորերէն Թշրին կտիմ և ըստ հայոց տրեկանի), որ յայտնի չէ թէ գրչա-գրական սխա՞լ է, թէ ահեկան և մեհեկան ձևերից ազդուած և իրօք գոյութիւն ունեցող ժողովրդական մի ձև, որ գրուածքի հեղի-նակը կամ գրիչը գործածել է, ինչպէս որ մի քիչ յետոյ էլ ունի ժողովրդական կթոց ամ-սանունը՝ փոխանակ սահմի (տե՛ս իմ Հայ. նոր բառեր հին մատ. Բ. 254)։
• = Պհլ. tir «Շնիկ աստղը» (Nyberg, Hilfsb. 2, 225), գւռ. *tīrē ձևից. հմմտ. պրս. [arabic word] tir «արեգակնային չորրորդ ամի-սը», և լայնաբար «ամառ», կապադովկ, τήρι, τειρει, τειδ «կապադովկիական չորրորդ ամիսը», զնդ. [other alphabet] tistrya «Շնիկ աստղը», tištryehe mā «զենդական չորրորդ ամիսը՝ որ նուիրուած է Շնիկ աստ-ոին» (Bartholomae, Altir. Wtb. 651), սանս. [other alphabet] tšya «մի աստեղատուն և նրա համապատասխան ամիսը», տոգդ. tiš, բուդդայական չին. (սոգդիականից փոխա-եեալ)՝ tir «փայլածու»։ Հայերէնը գալիս է հնագոյն *տիրէ ձևից. է վերջաւորութիւնը իրանական մի գաւառականի ուղղականի վերջաւորութիւնն է, ինչպէս ունինք քրիստ. սոգդ. ē, հմմտ. մարգարէ, բազէ. որ և -ալ. հմմտ. կամայ ակամայ, աշկարայ ևն (Bai-ley лRAS 1930, էջ 17)։
• Հներից Վանակ. տարեմ. մեկնում է «զի տայ կամ կրէ գիշերն յօրէն «ժամն և զմասունքն» (այսինքն ցերեկը կար-ճանում է և գիշերը երկարում)։ Նոյնը Տաթև. հարց. 200. իսկ Տաթև. ձմ. ա. «Տրէ՝ զտէրունական խորհուրդն ասէ, ւորժամ տիրեաց Աստուած ի վերաւ ա-ռառածոռ»։ Brosset JAs. 1832, 529 հեռաւռր նմանութիւն է ուզում նշմա-րել վրաց. ოთხი ոթխի «չորս» բառի հետ։ Böttich. ZDMG 1850, 365 պրս. Tī յատուկ անունի հետ։ Lag. Ges. Abhd. 294, 9, Beitr. bktr. Lex. 56 սրանց է կցում սանս. taš̌tar և զնդ. tistrya, ո-րոնք չի ընդունում Lag. Arm. Stud. § 2245։ (Սրանց վրայ տե՛ս Horn, Grdr. § 406)։ Պատկ. O назван. дрeв. apм. мecяц. 39 պրս. և կապադովկ. ձևերի հետ նաև վրաց. տիրիս-կոնի, տիրիս-դենա «վրացական 11r։ և 12ր։ ամիս-ները»։ Հիւնք. պրս. թիր, Հիւբշ. 89 Տիր աւստուծու անունից։ Սոգդ. և չին. նո-րագիւտ ձևերի միջոցով մեկնեց Gau-thiot MsL 19, 122։
tribune.
• «րերապետ, ազգապետ, հազա-րապետ ժողովրդեան կամ զօրաց» Պրպմ. 424 1ծ. առամ. 766. Վրք. սեղբ. 71Ս. Ճառընտ. Մխ. անեց. 35. Մխ. դտ. Հ. կիլիկ. յետնաբար տռիվովն Անկ. գիրք առաք. 241. զուտ յունական ձևով՝ տրիբունոս Վրք. սեղբ. 708 (Եւս. պտմ. 239 տրիբունս ուղղել ըստ յն. Տուրբոն՝ յատուկ անուն). որից տրիբու-նական (չունի ԱԲ) Յայսմ. մայ. 21. հմմտա-նի տրիրուն։
pastinax, puffin, poison-fish, sting-ray.
• «վահանաձև տափարակ մի տե-սակ ձուկ, կատուաձուկ, pastinaca raja L». մէկ անգամ գործածում է Վեցօր. 153. «Այլ և խայթոցք տրիգոնին, որ է ձուկն ծովուն, որ և յետ մահու իւրոյ մեղանչական է». ու-րիշ վկայութիւն չկայ։
• Ուղիղ մեկնեցին ՀՀԲ և ՆՀԲ։
— նաւ, three-benched galley, trireme.
• «եռաթի (նաւ, ցռկանաւ)» Եւս. քր. բ. ուրիշ վկայութիւն չկայ։
triens, trimessis.
• «8 կերատի քաշ կամ 1/︎ դահե-ևան» Շիր. 27. Վրք. հց. բ. 240։
• = Յն, τριμί́σσιον, որից և լտ. tremissis՝ նոյն նշ. ըստ Մանանդեան, Կշիռները էջ 21 տանում է 1,51 1/ջ գրամ։-Հիւբշ. 385։
• Աւգերեան, Բցտր. չփ. և կշռ. 179 պրս. թէրմէսէ ձևի հետ, այն է ❇ tarmasa «երկու եղջերակ որիզ, կէս դանկ»։ ՆՀԲ պրս. թէրմէսէ և լտ. tre-missis, trimesis։ Պատկ. Շիր. 27 ա-րաբ. ❇ ︎ tr m § և [arabic word] tarmasa։
rake;
hay-rake.
• = Բրք. [arabic word] ︎ tərməq «տրմուխ», որի գւռ. և ռմկ. ձևն է tərməx-բնիկ ալթայա-կան բառ է. հմմտ. Կազանի թթր. [arabic word] tərmn «տափան, ցաքան», [arabic word] qol tərmasə «տրմուխ», [arabic word] ︎ tərmalamaq «տափա-նել», Սիբիրի թթր. [arabic word] ︎ tərnavuè «փո-ցըխ». բոլորի արմատն է թրք. [arabic word] tərnaq, չաղաթ. [arabic word] tərnaγ, ույգուր. [arabic word] tən-graq «եղունգ». [arabic word] tərnamaq, [arabic word] ︎︎ tarmaman «քերել, ճանկռել» (Будaговъ 1, 735)։-Աճ.
• Այս մեկնութիւնս տե՛ս ՀԱ 1908, էջ 122։ Petersson, Ar. u. Arm. Stud. էջ 80-81 դնում է սխալմամբ բնիկ հայ բառ՝ հնխ. dorgh-արմատից՝ մ և -ուխ (հմմտ. գլուխ) մասնիկներով. ցեղա-կիցներն են ռուս. дергать. «քաշել, խը-լել, փետել, դրդել», дерrалка «եղան» և նմաններ։
• ოՈԽ. -lsti Dict. Kurde 98 հայերէնից է դնում քրդ. tirmix. նոյնպէս և Մխիթարե ան (Բիւր. 1899, 865) և Պէտէլեան (Արև-ելք 1888, նոյ. 9) էնկ. և Ատն. թրքախօս հայոց, նաև յունաց ու թրքաց գործածած dərməx ձևը, որոնք ընդհակառակը զուտ թռք. բառեր են։
inexperienced, inexpert, raw, unpracticed, new;
untamed, wild.
• (սեռ. ի) «անվարժ, դեռ չլծուած ձի, եզ (նաև վզի համար ասուած)» Երեմ լա. 18. Ոսկ. մ. ա. 6. և եբր. լա. Բուզ. 262. Եւս. պտմ. Սեբեր. 185 որից տրմոու-թիւն Ոսկ. մ. ա. 6 և կրկնութեամբ՝ տրմուղ կրմուղ Կոչ. 209 (երկու անգամ), որից և կրմուղ (ի հլ.) Ոսկ. մ. գ. էջ 54. Կիր. պտմ. էջ 132, կրմղութիւն Դիոն. երկն.։
• -Կարմուած է մուղ «մղել, վարել» ար-մատից՝ տր-բացասական մասնիկով, որ այլուր անսովոր է. հմմտ. համապատաս-խան անմուղ ձևը՝ Ոսկ. մտթ. ղկ. յհ. Վռռ. և վկ. ա. 653, Մագ. Զքր. կթ. նոյն նշա-նակութեամբ. Յիշեալ տր-մասնիկը պէտք է համարել բնիկ հայկական տ բացասակա-նի երկրորդ ձևը. հմմտ. սանս. dur-, հհիւս. անգսք. tor-, հբգ. zur-բացասական մաս-նիկները (Pokorny 1, 816)։
• ՀՀԲ տար-մուղ «ոչ մդեալ»։ ՆՀԲ թու նոյնպէս հանել մուղ արմատից։ Հիւնք. մտրուկ բառից։
• , ի հլ. «բաժանում» Պղատ. մինովս. որից տրոհել «բաժանել, ջոկել, զանազա-նել», Խոր. Յհ. կթ. Կիւրղ. ղկ. Խոսր. Նար. կգ. էջ 161. (ըստ Նորայր, Կոր. վրդ. 213 և Բանաս. 1900, 139 մէկ անգամ գործած-ուած է Ոսկեդարեան մատենագրութեան մէջ՝ Ոսկ. եփես. ժզ. 838). տրոհութիւն Փիլ. այլաբ. Մագ. տրոհումն Խոր. Շիր. Նար. տրոհարկել Երզն. քեր. գերատրոհ Նար. մծբ. եռատրոհ Շնորհ. տարատրոհել Նար. խչ. 40z։
humble, lowly, unworthy, inferior, least, vile, abject, despicable.
• , ի-ա հլ. «նուաստ, ստրրին ւե. տին, փոքր, խեղճ» Ա. կոր. ժե. 9. Եփես. դ. 8 Ոսկ. մ. ա. 9 և եբր. որից տրպանալ Լծ. ածաբ. տրպագոյն Բրս. ծն. կրճատմամբ՝ րուպ Գնձ.։
• = Բնիկ հայ բառ՝ հնխ. drōb-ձևից. այս ձևի հետ հմմտ. հսլ. drobg, drobiti «ջար-դել, մանրել», drobinu «փոքր», նսլ. drób «մանը կտորներ», ռուս. дробь «կոտորակ, մաս, կտոր», дробить «մանրել», дpeбeзrи «փշրտանք, մանրուք», nо-дробныи «ման-րամասն», չեխ. drob «մանը բան», drobny «փոքրիկ, չնչին», բուլգար. drebolija «չըն-չին բաներ», droben «փոքր չնչին», լեհ. dro-bny «շատ փոքր, աննշան», սերբ. droban «փոքր», ուկր. dribnyj «փոքրացրած, նուրբ, թոյլ, տկար, անուժ», հհիւս. dnafna «մանը մասերի լուծուիլ», գոթ. gadraban «քանդա-կել», հհիւս. draf, անգսք. droef «անկում», որոնք հանւում են հնխ. dhrebh-«ջարդել, փշրել» արմատից։ Կայ նաև նոյն արմատի dhreb-ձևը, որից հհիւս. drepa, անգսք. drepan «զարնել, հարուածել, սպանել», ռեռմ. Treff «հարուած» ևն (Pokorny I. 875, Berneker 225-6)։ Հայերէնի մէջ նախա-ձայնն էլ վերջաձայնին նմանուելով ստաց-ուել է drōb-ձևը, որ անսովոր է հնխ. ձայ-նաբանութեան. հմմտ. ბեծ • ՆՀԲ լծ. հյ. տառապեալ, արաբ. turāb «հող»։ Հիւնք. արաբ. [arabic word] dubr «յետին»։ Bugge KZ 32, 63 լիթ. trum-pas «կարճ» բառին ցեղակից։ Փորթու-գալ փաշա, Եղիշէ 124 զնդ. տրիվիշ «աղքատութիւն» բառեու trochilus, gold-crested wren. • «մի տեսակ թռչուն» Փիլ. լիւս. 155. գրուած նաև տրոքիղոս Պիսիդ. Վեցօր. տող 983. սխալմամբ տրոքոս Վրդն. ծն. (տե՛ս ՆՀԲ հիւղոս բառի տակ), արաքոս Յայսմ. մրտ. 21 (որ տե՛ս և առանձին)։ • = Յն. τρυχίλος «ցանկապատերում բնա-կող մի թռչուն է. ֆր. roitelet» (որից և լտ. trochilus). ծագում է *ρεχω «վազել» բա-յից (Boisacq 983)։-Հիւբշ. 385։ • Ուրիղ մեկնեց ՆՀԲ։ sad, sorry, afflicted, chagrined, melancholy, dull; • «տխուր, վշտալի» ՍԳր. Եղիշ. Խոր. որից տրտմիլ ՍԳր. Ոսկ. փիլիպ. և մ. ա. 15. տրտմագին Առակ. իզ. 23. Ոսկ. եբր. ե. 19. Ոսկ. Ես. տրտմեցուցանել ՍԳր. Ոսկ. ա. թես. անտրտում Ագաթ. Եդիշ. տրտմա-կից Ես. ծա. 19. Ոսկ. մ. գ. 80։ Նոր բառեր են տրամաթախիծ, տրտմալար ևն։ • = Բնիկ հայ բառ՝ կրկնուած հնխ. drom-արմատից, որ տալիս է *տրում, կրկնութե-ամբ *տուտուրմ, *տուրտում>տրտում։ Ար-մատը նշանակում է բուն «քնել», որի ժա-ռանոնեռո տե՛ս հլ. տարտամ բառի տակ։ Ոմանք ուզում են նոյն արմատի տակ դնել նաև հսլ. dirmo, dirméti, սերբ. drmim, drmljoti «տրտում, մռայլ, տխուր լինել» (Berneker 256), բայց նշանակութեան տառռեռութեան պատճառաւ շատ անաաա-հով են համարում (Pokorny 1, 821)։ Հալե-րէնը գալիս է նոր ապահովութիւն տալու սոյն համեմատութեան։-Աճ. • Brosset JAs. 1834, 378 վրաց. տրր. տոլա։ ՆՀԲ լծ. թրք. տէրտլի «ցաւոտ»։ Peterm. 21 պրս. (որից և թրք.) dard «վիշտ», լտ. tristis «տխուր»։ Böttich Arica 77, 279 պրս. dard «ցաւ»։ Նոյնը նաև Sniegel. Huzw. Gram. 189, Mül-ler SWAW 38, 574 և 46, 464, Հիւբշ. KZ 23, 19 և Հիւբշ. Arm. Stud. § 278։ Lag. Ges. Abhd. 257 -ում մասնիկ է համարում։ Պրս. բառի համեմատռու-թիւնը մերժեց նախ Lag. Arm. Stud. § 2246 և յետոյ Հիւբշ. Arm. Gram. 498, որովհետև պրս. բառի նախաւոր ձևերն են պհլ. dart, զնդ. darətō։ Հիւնք. տըր-տունջ բառից։ Petersson, Ar. u. Arm. Stud. 85-87 գոթ. trigo, հհիւս. tregi, նիսլ. tregi, նորվ. trège, շվէղ. troeghi «տխրութիւն, ցաւ», սանս. draghate «յոգնիլ» ևն բառերի հետ հնխ. di-drōgh-mo-կրկնեալ ձևից, gh-ի անկու- • մով։ Ըստ Meillet (Dict. étym. Lt. 1016) յիշեցնում է լտ. tristis «տխուր», որի ծագումը անյայտ է, բայց կրկնա-կան է թւում. սակայն հյ. t պահանջում է հնխ. d։ • ԳՒՌ.-Մշ. տրդում, Մկ. տռտում։ complaint, grumbling, murmur, lament, cry, quarrel; • , ո հլ. «գանգատ, դժգոհու-թիւն, բամբասանք, չարախօսութիւն» ՍԳր. Ոսկ. փիլիպ. Փարպ. «տրտնջող, գանգատա-ւոր» Ա. մկ. ժա. 39. Կոչ. Եփր. ա. տիմ, էջ 243, Եղիշ. որից տրտնջել ՍԳր. տրտնջալ Խոսր. Լմբ. տրտնջիւն Թուոց ժէ. 10, տըր-տրնջումն Ես. ծը. 9. Ագաթ. անտրտունջ Յճխ. գետնատրտունջ Ոսկ. փիլիպ.։ • = Բնիկ հայ բառ՝ հնխ. der-, կրկնութեամբ der-der-, drdor-, կրճատ կրկնութեամբ dor-d-, dr-d-«մռմռալ, մրթմրթալ, յանդի-մանել, շաղակրատել» բնաձայն արմատից. քրա ժառանգներն են սանս. dardura. «ռոոտ, սրինգ», իռլ. deirdrethar «ռռռոս-ռալ», dord, fodord «մռմռոց, մրթմրթոց, բամբ ձայն», andord «երգ», dordaim «եղջե-րուի ձայնը», յն. δάρὸα «մեղու», կիմր. dordd «հնչիւն, աղմուկ», լիթ. dardéti, լեթթ. dārdèt «ճարճատել», բուլգար, durdóru, սերբ. drdljati, սլով. drdráti «շաղակրա-տել, ճարճատել, ճայթել ևն» (Pokorny 1, 795, Berneker 254)։ Հայերէնի մէջ -ունջ մասնիկ է, ինչպէս շշունջ, մրմունջ. պարզ արմատը գտնում ենք վրաց. դրտվինվա, ա-լրտվինեբա «տրտունջ, գանգատ» բառի մէջ։ • ՆՀԲ իբր ընդ ունչս տրտմել կամ տըռ-տռալ։ Հիւնք. տենչալ բայից։ Liden, Arm. Stud. 17 զնդ. drənlaveiti «ա-ղօթք մրմնջել», պհլ. dranǰītan «սովո-հիլ», հիռլ. drengaitir «արտասանել» բառերին ցեղակից։ Վերի վրաց. ձևերին միացրեց Աճառ. ՀԱ 1908, 123, որից յետոյ Մառ Иппoл. 59 դրաւ նոյն ձևին ցեղակից։ Karst, Յուշարձան 424 թրք. dərdərlanmaq, վրաց. drdenva։ Մաք-սուտեան, Շողակաթ 165 համարում է կրկնաւոր՝ իբրև տր-տունջ։ Վերի մեկ-նութեւնը տուաւ Petersson, Ar. u. Arm. Stud. 74-77 և յետոյ IF 43. (1925), • 69՝ մերժելով Lidén-ի մեկնութիւնը։ Անկախաբար նոյն կարծիքն ունեցած եմ նաև ես, հիմնուելով վրացերէնի վրայ և -ունջ համարելով մասնիկս • ԳՒՌ.-Ախց. տրտունչ, Կր. տրտնջալ, Սեբ. դըրդընջ'ալ, Մկ. տռտունջ։ • ՓՈԽ.-Վրաց. დრავინვა դրտվինվա կամ ტრტვინვა տրտվինվա, ადრტვინςბა ադրտվի-նեբա, დატრტვინვა դատրտվինվա «տրտունջ, գանգատ, ծածկեալ դժգոհութիւն»։ • , ո հլ. (ՆՀԲ դնում է ի հլ., բայց առանց վկայութեան. գտնում եմ սեռ. տօսա-խոյ Եփր. թուոց, էջ 253) «մի տեսակ կարծր փայտ և նրա ծառը. շիմշիր. լտ. buxus» Ես. խա. 19. Վեցօր. 92. Ագաթ. գրուած է նաև տուսախ. որից տօսախի Կիւրղ. ծն.-փոխաբերաբար ասւում է հիւանդոտ դեղ-նած գոյնի համար՝ Ոսկ. Ճառք, էջ 61 և 355 (վկայութիւնները մէջ է բերում Նորայր, Բառ. ֆրանս. 710բ)։ in haste, hastily. • «արագ արագ, ճեպով, վազե-լով, շուտով» Նար. տաղ. ուրիշ վկայութիւն չկայ։ rod; • (կամ նաև րաբդոն, ռաբդոն) «գաւազան». մէկ անդամ ունի Արիստ. աշխ. 613. «Իսկ բաւդոսք է Իրիսի ներերևութիւն ուղիղ, որ թարգմանի ցուպ»։ • = Յն ի βი ς «գաւազան, ձող. 2. անձրևի ժամանակ կամ արևի հողից խոնաւութիւն ծծելու միջոցին հորիզոնի վրայ երևցած գծե-րը»։-Հիւբշ. 386։ • Ուռեո մեկնեց նախ ՆՀԲ։ second; • , ի հլ. «ակնթարթ, մանրերկրորդ կամ երկվայրկեան» Վեցօր. 117-118 (Զրո-պէսն, այսինքն զթօթափել ական. Մի ի 60 մասանցն ունի վաթսնից վաթսուն րոպէ, այսինքն է ական թօթափել), Սարկ. տոմ. «տիեզերք, համօրէն աշխարհ, ժամանակք, բովանդակութիւն էից» Գնձ. Շար. Նար. որից րոպէահամար Վեցօր. 118. Շիր. րոպէական (նոր բառ). կրճատ ձևով րոպ «ժամանակ» Նար. տաղ. «կոլոր, շրջանակ, ոլորակ» Գնձ. գրուած է րոպպէ Մոլութ. 447 բ։-Նոր գրականի մէջ արևմտեան բարբառով րոպէ քիչ է գործածւում և միայն անորոշ ու կարճ ժամանաև է զոյզ տալիս. արևելեան բար-բառով շատ սովորական է և նշանակում է ժամի 1/εօ մասը, այս իմաստը սխալ է. հմմտ. վերը Վեցօրէից վկայութիւնը. այս-պէս նաև Վեցօր. 119՝ ժամք անհամար րո-պէիւք անցանեն. նոյն սխալը գտնում ենք նաև վայրկեան բառի մէջ։ • = Յն. ῥόπղ «րոպէ, moment», որից և ասոր. [syriac word] [arabic word] rōpā «րոպէ». գալիս է οεπω «ծռիլ» բայից և նշանակում է բուն «հակում, թեքում, կշիռքի թեքումը, որոշիչ պատճառ. ճգնաժամ, կրիտիկական րոպէ» և այս վեր-ջինից էլ «ժամանակ, րոպէ»։ Բայց ի՞նչ փոխաբերութեամբ ձևացած է մեր մէջ րոպէ «տիեզերք» նշանակութիւնը։-Հիւբշ. 386։ • ՀՀԲ դրած է յունարէնից։ ՆՀԲ րոպէ «moment» յուն. թօπή-ից, իսկ րոպէ «տիեզերք» լտ. orbis ձևի հետ. Broc-kelmann, Ուս. փոխ. բառից 102, 107 րոպէ «տիեզերք» յն. Νῦρωπη «Եւրոպա» բառի ց։ • ԳՒՌ.-Ագլ. րօ՛պէ, Երև. հրօպպէ, Սեբ. ռօբբէ, որոնք փոխառեալ են գրականից։ vile, abject, despicable, miserable. • «նուաստ, տրուպ, խեղճուև» ժմ. 39. Րախճական ձայնին րոտինս ոչ լուայ։ • -Իրան. *fravatin ձևից, որ նշանակում էր «ստորին». հմմտ. պհլ. frot, պրս. [arabic word] furū, firū, [arabic word] firūd, furūd (<իրան. *fravatā) «ի վայր, ստորև. 2. տկար և ան-զօր», [arabic word] ︎ furudīn «ստորնագոյն կամ վայրագոյն». կազմում է նաև զանազան բարդութիւններ. ինչ. [arabic word] ︎ furūtan «հա-մեստ, խոնարհ, նուաստ», [arabic word] ︎ furūmāsa «ստոր, վատթարազգի, վատատոհմիկ», [arabic word] ︎ furūdast «տկար, անզօր, նուաստ» ևն (Horn § 825)։ Հյ. բառի նախաձևն էր *ճրոտին, որ տաղաչափների լեզւով դար-ձաւ րոտին։ • Ուղիղ մեկնեց Nyberg, Hilfsb. 2, 76։ լտ. rudis «տխմար, գեղջուկ»։ cf. Տրուպ. • = Համառօտուած է տրուպ բառից՝ ր նա-խատառով բառ ստեղծելու նպատակով՝ տա-ղաչափութեան համար։-Աճ. • Բառ. երեմ. էջ 316 և ՀՀԲ րուպ հաս-կանում են «դոյզն, դուզնաքեայ»։ ՆՀԲ տրուպ կամ գուցէ րուտ, որպէս լտ. rota «անիւ»։ Վերի ձևով մեկնեց Աճառ. ՀԱ 1908, 123։ branches, brushwood; • «հազի ծառ» Վրդն. ծն. «ծառի ճիւղը՝ տերևներով միասին» Վստկ. էջ 79. Մառթին. «մացառ, խռիւ» Հին բռ. «անտառ կամ այրելի (վառելափայտ)» Բռ. երեմ. էջ 316. ըստ Տիրացուեան, Contributo § 341 Arica arborea L, որ է «ցարասի, հաւամրգի, խալանճ, bruyère», որից ցախեայ «ցախի փայտից շինուած» Յհ. պտմ. գ. առ լեհ. ցախսարեկ «ցախերի մէջ ապրող սարեակ» Մխ. առակ. ցախել «ցանքը ցախերով տափ-նել» ի գիրս Խոսր. էջ 19։ • =Բնիկ հայ բառ, որի նախաձևը (գոնէ նախաձայնի կողմից) անստոյգ է. ցեղա-կիցներն են ստնս. çákha-, պրս. [arabic word] ︎ sax լիթ. šaká, հսլ. sakù, կիմր cainc, միռլ. gēc, նիռլ. gēag «ճիւղ, ոստ», լիթ, šaknis, հպրուս. sagnis, լեթթ. sakne «արմատ», գոթ. hōha. «արօր» և թերևս հսլ. soxa, բուլգ. sochá, ռուս. coxá «ձող, փայտ, արօր» (Pokorny 1, 335, Trautmann 297)։ Սրանց նախաձևը դրւում է k'ak, որ և ունի իր ռըն-գային ձևը՝ k'ank. հայերէնի համար Bar-tbolomae Stud. 2, 41 ենթադրում է հնխ. k'hakhā, Meillet MSL 8, 294 ի 9. 323 ձան ենթադրում է երկու ձև, որոնցից մէկը ներ-կայացնում են հայն ու պարսիկը, իսկ միւսը սանսկրիտը. վերջապէս Petersson, Ar. u. Arm Stud. 98 հայերէնի նախաձևը դնում է հնխ. sk'ə-kho.-Հիւբշ. 499։ • ՆՀԲ «իբրու ռամկականն ձայնիս ձաղկ... որպէս թրք. սըգ է. խիտ. իսկ զախ մօրուօք ասի պրս. սուք, սէվէք րիշ»։ Böttich, ZDMG 1850, 363, Arica 74, 204, Lag. Urgesch. 592 կցում են վերի սանս. պրս. և լիթ. ձևերի հետ։ Pictet 1, 197 սրանց հետ է համեմա-տռում հյ. tsaghi, որով թերևս հասկա-նում է զախ։ Lag. Arm. Stud. § 2258 մերժելով նախորդները՝ կցում է պրս. istāx «ճիւղ» բառին, որ մերժում է • Horn. Grdr. § 82։ Հիւբշ. KZ 23, 21 և Arm. Stud. § 279 վերի ձևով։ Մառ ИАН 1913, 422 քարթ. տղե, մինգր. տղա, լազ. տկա «անտառ, մացառ, մա-սուր ևն», սվան. ցխեկ «անտառ», իսկ ИАН 1915, 837 սվան. ցահրա, մինգր. ցը «կնձնի», վրաց. ցոցխի «աւել» և ցախի ծիթելի «жидра բոյսը»։ • ԳՒՌ.-Հմշ. ցախ «մացառ, թուփ», զա-խուդ «անտառ», Կր. ցախ «բարակ փայտ». Ախց. ցախ ու ցուխ «փայտի կտորտանք, խռիւ», Խրբ. Ասլ. Մշ. Մրղ. Պրտ. Սլմ. Վն. Տփ. ցախ «ծառի չորացած ճիւղեր», Երև. ցախ «վառելափայտ», Ղրբ. Սլզ. ցախ «կարճ թուփ կամ խռիւ, որ դնում են շերամի առաջ, որպէսզի վրան բոժոժ կապէ», Զթ. ցօխ, ցոխ «ծառի, յատկապէս խաղողի որթի տերև», Սվեդ. ցիւխ «թոնրի մէջ վառելու ճիւղեր», Բն. ցախ «գիհի ծառի տերևները՝ որ իբր կեր տալիս են անասուններին». Հմշ. «մի տեսակ թուփ է և սրանից շինուած աւել»։-Սրանց հետ նոյն է և Ղրբ. ցmք։ (որ և Ագլ. Լ. Ղրդ.) «մի տեսակ փշաբուս. որի ճիւղերով ցանկապատ են շինում» կամ ցաքի Գնձ. Ղզ. Լ. Ղրբ. Շլ. «փշոտ վայրի մի բոյս. paliurus aculeatus (Ազգ. հանդ. Ե. 292)», Խտջ. «մի տեսակ ծառ» (տե՛ս և վարը ցաքի)։ Նոր բառեր են ցախատուն, ցախւոր, ցախուտ, ցախաւել (>Ռ. Սեբ. ցախավէլ, Ագլ. ցղա՛վիլ, Մկ. ցmխmվիլ, Պլ. ցախավէր. վերջինը՝ միայն փխբ. «ան-ճարակ, ձախող»), իսկ Ղրբ. ճխէ՛վիւլ «ցա-խաւել»։ • ՓՈԽ.-Վրաց. ❇ახი ցախի կամ ჩახი չա-խի «շերամին իբր կեր տրուած թթենու ճիւ-ղեր», ცახე ցախե «մի տեսակ քոլ. былин-ка».-ցախաւել բառից փոխառեալ ձևերը տե՛ս աւել։ • . անստոյգ բառ. մէկ անգամ ունի Պիտ. հա, ըստ Լեհ. «Ըմպեն ցախիճանի նուագօք զհամեղ գի-նիս»։ ՆՀԲ և ՋԲ մեկնում են «ցախի փայտէ շինուած»։ Բառ. երեմ. էջ 316 էլ ունի ցախ-խէծան «ծաղերմայր կամ մատնեղևին», ո-րով անշուշտ բոյս է հասկանում։ low, lower; • , ո հլ. «խոնարհ, հեզ, համեստ» Ա. տիմ. գ. 3. Տիտ. ա. 8. Ոսկ. եբր. «մեղմ, կամաց» Վրք. ոսկ. «նուաստ, ստորին, ցած» Լմբ. սղ. Շնորհ. եդես. «դէպի վար» Եղիշ. խաչել. որից ցածնուլ «վար իջնել, մեղմանալ, թեթևանալ» ՍԳր. Եւս. քր. Ոսկ. Եփր. ել. ցածագոյն Ոսկ. յհ. բ. 6. Եզն. ցածութիւն ՍԳր. Եւս. պտմ. Ոսկ. մտթ. ցածուցանել ՍԳր. Ոսկ. Եզն. ցածուն Տիտ. բ. 2. 4. Եւս. պտմ. Ոսկ. ա. տիմ. Եւես եբր. ցածնագոյն Ոսկ. մ. բ. 12. ցասացա-ծոյց Փարպ.։ • Հիւնք. ծածք բառից։ Karst, Յուշար-ձան 425 թթր. tat. dat «հաստատուն, հանգիստ»։ Scheftelowitz BВ 28, 287 իբր բնիկ հայ՝ լտ. čado, սանս. çad-, զնդ. sad-«ընկնել» բառերի հետ։ Ըն-դունում են Walde 105 և Pokorny 1, 339 հնխ. k'ad-«ընկնել» արմատի տակ։ Կասկածելի է նախաձայնի պատ-ճառաւ. սպասելի էր *սատ կամ *սած։ Մառ, O полояс. aбхaз. էջ 6 ափխազ. ծխա «ցած» բառի հետ։ • ԳՒՌ.-Ախց. Կր. Մրղ. ցած. (Մրղ. զա-նազանում է ցած «դէպի վայր» և ցա՛նձըր «զած. 2. խոնարհ»). Ալշ. Խրբ. Հմշ. Ննխ. Պլ. Ռ. Սեբ. Սչ. ցաձ (բայց բայական ձևով Պլ. զազնալ), Ասլ. ցաձ, ցազ, Սլմ. ցած, ցածր, Մշ. ցաձ, ցաձր, Տիգ. ցmձ, Զթ. ցօճ, ցոձ, Հճ. ვօձ, Սվեդ. ցուձ, Երև. Մկ. Վն. Տփ. զածր (ր յառաջացել է բարձր բառի նմա-նութեամբ)։ Նոր բառեր են ցածահոգի, զած-լիկ, ցածրիկ, ցածկեկ, ցածկլիկ, ցածկուկ, ցածրահան, ցածրաշէն։-Թրքախօս հայե-րից՝ ցածլանմաք Ատն. «բարկանալ»։ thin, scarce, rare; • «նօսր, ոչ խիտ» Վստկ. որից ցանցառակի, ցանցառանալ, ցանցառութիւն (նոր բառեր)։ • ԳՒՌ.-Երև. Մկ. Մշ. Ննխ. Շմ. Ջղ. Սչ. զանցառ, Ախց. ցանցար «նօսր», փխբ Ախց. Երև. Ղրբ. Ննխ. Տփ. (վերջինը ցա՛ն-ցար) «անմիտ, խենթուկ»։ • ՓՈԽ.-Վրաց. ცანცკარა ցանցարա, ცანცა-რაკი ցանցարակի «խենթուկ», საცახცარე սացանցարե «թափառականութիւն», քրդ. [arabic word] čančar «ցանցառ», clair, bois clair blé clair, toile claire» (Justi, Dict. Kurde 126)։ • «աւել շինելու բոյսը» Մխ. առակ (Քաջունի, Գ. էջ 240 ֆր. bruyère, Տիրա-ցուեան, Conributo § 341 erica arborea L)։ ibis, Egyptian bird • (գրուած նաև ցէծ) «եգիպտական մի թռչուն, քաջահաւ» Փիլ. տե՛ս 8 և լին. 117։ 1ծ. փիլ.։ tribe, caste, race, branch; • , ի հլ. «ազգատոհմ, սեռ. տոհմ. ՍԳր. որից ցեղապետ ՍԳր. ցեղընտիր Ոսկ. մ. ա. ձ. և ես. ցեղիլ «սերիլ, աճիլ» Լմբ. իմ. Ճառընտ. Շնորհ. վիպ. ցեղենալ «բուսնիլ, յառաջ գա՞լ» Տիմ. կոյս 58 (ըստ Ակինեա-նի), ցեղակից Լմբ. սղ. Արիստ. աշխ. բազ-մացեղ Աթան. երկցեղ «երկփեղկ, պառակ, տուած» Եղիշ. դ. էջ 72, երկցեղեալ Սոկր. երկնացեղիկ Յհ. կթ. համացեղ Ոսկ. յհ. բ. 30, 32. Պիտ. նոր բառեր են ցեղագրութիւն, ցեղագրական, ցեղաբանութիւն, ցեղաբանա-կան, ցեղական, ցեղային ևն։ • = Բուն նշանակում է «բաժանմունք». այս իմաստն են ցոյց տալիս երկցեղ «երկփեղկ, պառակտուած» Եղիշ. դ. էջ 72 (հայոց ազգի համար է ասում՝ նրանց անմիաբանութիւնը ակնարկելով և ո՛չ թէ երկու ցեղից բաղկա-ցած), երկցեղեալ «պառակտուած, անմիա-բան» Սոկր. 15, երկցեղութիւն «անմիառա-նութիւն, պառակտում» Սոկր. 15, սրանից երևում է՝ որ բառս նոյն է վերի ցել «ճեղքել, պատռել» արմատի հետ։ • ՆՀԲ մեկնում է իբր «ցելեալ ազգ»։ Հիւնք. ցելուլ բայից։ Patrubány SA 1, 196 ցելուլ բայի հետ լիթ. skeliu ևն։ Karst, Յուշարձան 425 ցելուլ բայի հետ հմմտ. չաղաթ. tire և չուվաշ. tordu «ընտանիքի ճիւղը»։ • ԳՒՌ.-Ալշ. Մշ. Ջղ. Սչ. ցեղ, Ագլ. Ախց. Երև. Գոր. Խրբ. Մկ. Ռ. Տիգ. ցէղ, Ղրբ. ցըէղ, ցըղ, Տփ. ցիղ, նաև տաճկախօս հայե-րից՝ ցեղ Ատն.։-Շտ. ցեղ ստացել է «պէս, կերպ» նշանակութիւնը. այսպէս՝ Դու իմ ցեղ չես ապրի «դու ինձ պէս չես մեծացած». հմմտ. այսցեղ քաջութեամբ «այսպիսի քա-ջութեամբ» Սմբ. պտմ. 113. որից և Ակն. ի*նչէխ, Ախց. ի՞նչխ, ի՞նչղ «ի նչպէս» (<ի՞նչ ցեղ)։ comet; • «գաւազան, փայտ, բիր, ցից» Վստկ. 166, 179։ • Յիշեցնում է պրս. [arabic word] barsam, որ է բարսմունք «զրադաշտականների ճիւ-ղերի կապոցը՝ զոհի ժամանակ» (տե՛ս բարսմունք). բայց այսպիսի զուտ իրա-նական մի կրօնական բառ կարո՛ղ էր այնպէս հասարակ իմաստ ստանալ մեր մէջ և այն էլ այդքան ուշ ժամանակ։ bark, barge, boat. • (ի հլ. ըստ ՆՀԲ, բայց առանց վկայութեան) «նաւակ». մէկ անգամ ունի Յայսմ. ապր. 14. «Տարան զնա ի գետն և կապեցին վէմ մի մեծ յոտն և արկին ի վար-քայ մի և տարան ի ներքս»։ «α ևն, բոլորն էլ «նաւակ» (Walde 83, Boi-sacq 115, Kluge 40բ)։-Հիւբշ. 383։ • Ուղիղ մեկնեցին ՀՀԲ և ՆՀԲ. • = Յն. βάρϰα «նաւակ» բառն է, որ նոր հըն-չումով արտասանւում է varka։ Բառս բուն եգիպտական է (հմմտ. խպտ. barī) և նշա-նակում էր Նեղոսի վրայ բանող մի տեսակ նաւ. սրանից փոխառեալ յն. βάρις, որից լտ. bāris և նւազականը՝ լտ. *bārica>barca. վերջին ձևով անցաւ բազմաթիւ լեզուների, ինչ. բիւզ. յն. βάρϰα, իտալ. barca, ֆրանս-barque, գերմ. barke, անգլ. bark, ռուս. баp- luxurious, profligate, licentious, dissolute, lewd, rakish, libertine, lecherous, obscene. • (ի, ի-ա հլ. ըստ ՆՀԲ. բայց առանց վկայութեան) «ցանկա-սէր, տռփոտ, բղջախոհ» Նխ. ծն. Պամ աղէքս. Խոր. Մագ. Տօնակ. Պիտառ. որից վաւաշոտ Փիլ. իմաստ. վաւաշոտել Կղնկտ. Նիւս. բն. վաւաշալից Պիտ. վաաշանալ Փիլ. իմաստ. Խոր. չարավավաշ Յհ. կթ.։ • ՆՀԲ «ձայնակից հեշտական մաեռա-յի վա՛շ վա՛շ»։ Տէրվ. Մասիս 1881 մա-յիս 8 և Նախալ. 105 հնխ. vaç, vansk «բաղձալ» արմատից. հմմտ. սանս. զնդ. վաս, սանս. վա՛նկշ, վա՛նչ, յն. έϰών «յօժարակամ», գերմ. wunsch «բաղ-ձանք». հյ. կրկնութեամբ վա-ւաշ. զուտ արմատը աւշ ձևով պահած են զաւշո-տել, աւշ թէ. հնագոյն կերպարանքն ա-նի վա՛շ։ Հիւնք. յն. βέβιλος «պիղծ, աննուէր»։ a constellation. • Պատահական նմանութիւն ոյնի ա-րաբ. [arabic word] fakt «մի համաստեղութիւն» (Կամուս, թրք. թրգմ. Գ. 108), որ սա-կայն պարսկերէն թարգմանութեան մէջ աւելի լաւ բացատրուելով դառնում է «շատ կարմիր մի աստղ՝ հիւսիսային կողմը»։ cf. Վեհերոտ. • (ի, ո հլ. ըստ ՆՀԲ, բայց կայ մի-այն յետնաբար ո հլ.) «վախկոտ, պղերգ, վեհերել կամ վեհերիլ Ոսկ. յհ. ա. 12, 30 և մ. ա. 1. բ. 8. վեհերեալ Վեցօր. 67. Եփր. փիլիպ. վեհերոտ Հռ. ժբ. 11. Կոչ. 6. վեհե-րոտել Մծբ. վեհերութիւն Ոսկ. յհ. ա. 43. Սեբեր. անվեհեր Ագաթ. Փարպ. ևն։ • ՆՀԲ «ի բառիցս ահ և վախ... երկու-ցեալ ահիւ ի վեհ իրաց և կամ ի վհաց և ի վախից», անվեհեր «լծ. հյ. անահ, անվախ, որ և յն. ἂφοβος, իսկ լտ. impi-ger «անպղերգ»։ Հիւնք. հյ. երևոյթ բա-ռից։ Թիրեաքեան, Արիահայ բռ. 18 պրս. bāk, հյ. պակնուլ, վախ բառերի հետ։ hood, cowl. • «կնգուղ, կրօնաւորի գլխանոց» Լմբ. առ լև. որի հետ նոյն է վաղար «թա-գաւորական ոսկեայ մի զարդ» Մխ. դտ. 261, որ և գրուած է բեղար Մխ. դտ. էջ 267. նոր բառեր են վեղարաւր, անվեղար։ • -Բեւր. լն. *βελάριον ձևից, որ չէ աւանդ-ուած և որ փոխառեալ պէտք է լինի լտ. ve-larium «քօղ, ծածկոյթ, վարագոյր» բառից, ինչպէս որ Բիւզ. յն. βηλον «ծածկոց, վարա-գոյր» փոխառեալ է լտ. velum «քօղ, վա-րագոյր» բառից (Sophocles 307)։ Այս նա-խաձայն β-ի համար է որ մեր բառը ունինք թէ՛ վեղար և թէ բեղար ձևով։-Աճ. • ՆՀԲ վեղար և վաղար իրար լծորդ է համարում. բայց առաջինը մեկնում է լտ. velum, velamen «ծածկոյթ, քօղ», իսկ երկրորդը յն. φάλαρον «արքունի թագ, խոյր»։ Հիւբշ. 382-3 երկուսը բաժա-նում է իրարից և վեղար բառը կասկա-ծով դնում է լտ. velarium, իսկ վաղար մերժում է կցել φάλαρα «սաղաւարտի զարդ» բառի հետ։ • ԳՒՌ.-Իբր կրօնական բառ՝ պահուած աւ. նինք շատ տեղ. ինչ. Ջղ. Սլմ. վեղար, Ախց. Ասլ. Երև. Կր. Մշ. Ննխ. Մկ. Պլ. Սեբ. Վն. վէղար, Տիգ. վէղmր, Զթ. վէղօյ, վէղոր, Տփ. վիղար, Սվեդ. վիղուր. cf. Խեռ. • «կամապաշտ, վէս». անստոյգ բառ. մէկ անգամ ունի Ախտարք. «լինի վեռ, կա-մապաշտ, լեզուանի»։ Թերևս պէտք է ուղղել խեռ կամ վէս։ cf. Վեստ. • «ազատ, ազնուական, իշխան» Մագ. թղ. 104, 213 (գրուած վէստ). Ապմ. անեց. 106, Կիր. պտմ. ամէնից վաւե-րական վկայութիւնն ունի Խծկոնից արձա-նագրութիւնը՝ 1033 թուից, որ վէստ ձևով է (տե՛ս Շողակաթ, էջ 180 և տախտակ ժԱ). նշանակութիւնը ճշդում է Սամ. անեց. 107, որ գրում է. «Տէր Պետրոս և ազատ Սարզիս (այլուստ գիտենք վեստ Սարգիս) և Գրիգոր Բջնեցին նենգեցին զԳագիկ և զԱնի ետուն ի կայսրն Յունաց»։ • ՆՀԲ սրանից է դնում վստահ։ Վար-դան Պատմչի հրատարակիչը՝ Վենետ. 1862, էջ 105, ծան. 1 դնում է լտ. a ves-te «պաշտօնեայ զգեստաւորիչ»։ Էմին, Baxarн-вмшапакаx և Uтветъ. dlaтк. Մոսկուա 1874, էջ 23 (արտ. Изслед. 75 և 100) զնդ. vahišta «լաւագոյն» (իբր «վեհագոյն») բառից։ Թիրեաքեան, great, noble, illustrious. • «ազատ, ազնուական, իշխան» Մագ. թղ. 104, 213 (գրուած վէստ). Ապմ. անեց. 106, Կիր. պտմ. ամէնից վաւե-րական վկայութիւնն ունի Խծկոնից արձա-նագրութիւնը՝ 1033 թուից, որ վէստ ձևով է (տե՛ս Շողակաթ, էջ 180 և տախտակ ժԱ). նշանակութիւնը ճշդում է Սամ. անեց. 107, որ գրում է. «Տէր Պետրոս և ազատ Սարզիս (այլուստ գիտենք վեստ Սարգիս) և Գրիգոր Բջնեցին նենգեցին զԳագիկ և զԱնի ետուն ի կայսրն Յունաց»։ • ՆՀԲ սրանից է դնում վստահ։ Վար-դան Պատմչի հրատարակիչը՝ Վենետ. 1862, էջ 105, ծան. 1 դնում է լտ. a ves-te «պաշտօնեայ զգեստաւորիչ»։ Էմին, Baxarн-вмшапакаx և Uтветъ. dlaтк. Մոսկուա 1874, էջ 23 (արտ. Изслед. 75 և 100) զնդ. vahišta «լաւագոյն» (իբր «վեհագոյն») բառից։ Թիրեաքեան, wardrobe-keeper. • -Բիւզ. յն. βεστιάριος «դերձակ», որ փո-խառեալ է լտ. vestiarius «հանդերձավա-ճառ» բառից (Sophocles 306)։-Աճ. haughty, uncontrolled, stiff-necked. • «հպարտ» Փիլ. լին. 369, որից վզա-նիլ «հպարտանալ» Փիլ. լին. 433. վզանու-թիւն, վզանումն Փիլ. լին. 385, 417. վզա-նուտ Պիտ. Սարկ. աղ. 138։ • կայ հյ. ընդվզիլ և յն. αδχη «հպարտու-թիւն» և «ὸxήν «վիզ»։ (Բայց այս երկու-էջ 321 և Boisacq 104)։ Scheftelowitz KZ 54 (1927), 251 յն. ἰσχός «ուժ, կո-րով», լիթ. vêžiu «կարենալ», լեթթ. vīǰigs «հպարտ» բառերի հետ։ • «վնաս, տուգանք» Մխ. դտ. Մար-թին. Լմբ. Գիրք թղ. 505. (ռմկ. կրճատ վզէն ձևն ունի Վստկ. 16, վզէն Անսիզք 73, 81). որից վզենակ «ծախս» Ոսկ. յհ. բ. 33, 41. Սռևր. 245. վզենկիլ «տուգանուիլ, պատիժը կրել» Մխ. դտ. Անսիզք 3, 51. Սմբ. դատ 77. վզենկեցուցանել «տուգանքի ենթարկեւ» Մխ. դտ. վզենկարար «վնասակար» Վստկ. z99, • = Զնդ. vīzуana-հոմանիշ ձևից, որ կազ-մուած է yī-նախամասնիկով՝ zуāna-ռա-ռից. աւելի ընդարձակ տե՛ս զեան։-Հիւբշ. 150, 512։ • ՆՀԲ զեան բառի հե՜տ։ Müller SW. AW 42, 257 և WZKM 8, 276 պռս. [arabic word] guzand, փարսի wazant «վնաս»։ Lag. Arm. Stud. § 2130 զեան բառի հետ։ Վերի մեկնութիւնը տուաւ Հիւբշ. Pers. Stud. էջ 159։ dispute, debate, contest, discussion, variance, contestation, quarrel, wrangling; • (ի-ա հլ. ըստ ՆՀԲ, բայց առանց վկայութեան) «վէճ, կռիւ». ասւում է միայն ոճով ի վէգ գալ «վիճել, կռուիլ» Ա. մկ. զ. 59. Կիւրղ. ծն. Պիտառ.։ • = Պհյ. *yεg ձևից, որ չէ աւանդուած. հմմտ. զնդ. [arabic word] b vaεγa-«հարուած, բաղխում, զարկ, մէկի վրայ յարձակիլը» (ձևի համար հմմտ. զնդ. ❇ maēγa> հյ. մէգ, ❇ ︎ taēγa->տէգ). ունինք նաև արս. [arabic word] ︎ vaγa «կռիւ, վէճ», որի մեկնու-թիւնը չունի Horn։ Վերոյիշեալ բառերը ծա-գում են հնխ. ueig-արմատից, որի միւս արիական ժառանգներից են սանս. vēga-«դող, ուժգին շարժում, թափ, սեղմում, ճըն-շում», abhi-vēga «գրգռում», զնդ. vaeg «զէնքը ճօճելով վրան նետել», պրս. an-gēxtan «վարել, քշել, հեռացնել», vextan «նետել», օսս. vēγun «շարժել, ցնցել», բե-լուճ. gējag «ճօճել, շարժել» (Pokorny 1, 233-4, Berneker 241, Trautmann 339)։ • ՆՀԲ պրս. վէղա, թրք. գավկա, չավ-ղա։ Lag. Beitr. bktr. Lex. 72 զնդ. vaēγa=սանս. vēgá։ Տէրվ. Altarm. 86 սանս. vega, զնդ. vōiγna։ Karolides, Γλ συγϰρ. 76 իրար է կցում հյ. վէգ «կը-ռիւ և քուէ», կպդվկ. vékas «կոճ», յն. εἰϰή «դիպուածաւ», լտ. vices «հերթ», čicissim «փոխառփոխ», vincere «յաղ-թել», pervicax «յամառ» ևն։ Հիւնք. վէգ «ոտքի կոճ» բառից։ Scheftelovitz BВ 28, 306 հսլ. vékù «ուժ», հհիւս. veig «ուժ», գոթ. weihan, հիռլ. fichim «կռուիլ», լտ. vinco «յաղթել, նուաճել»։ Մերժում են. Walde 838 և Pokorny 1, 233, որովհետև սրանց արմատն է հնխ. leiq-, որ պիտի տար հյ. *գէք։ Աւելի • յետոյ Scheftelovitz KZ 54 (1927), էջ 232 և 244 հյ. վէճ բառի հետ միասին կցում է ռուս. визтъ «ճիչ, կական», գոթ. swiglō̄n, հբգ. swèglon «փչել» բառերի հետ։ • , ի-ա հլ. «ոտքի կոճ, կոռ» Վստկ. 222. սրա հետ կապ ունի՞ յոյգ հոմանիշը՝ որ տե՛ս առանձին։ • Karolides տես նախորդը։ Գարագաշ-եան (անձնական) վեց բառից, որովհե-տև վէգը վեց կողմ ունի։ Հիւնք. քուէ բառից։ Թիրեաքեան, Արիահայ բռ. էջ 352 զնդ. vaεγa-իբր նետելու բան առ-նելով։ • ԳՒՌ.-Հճ. վէգ՝, Զթ. վեգ՝, Ախց. Ակն. Երև. Կր. Ռ. Սեբ. վէք, Ղրբ. վէք1, Գոր. վէք, վի՛քի։ • ՓՈԽ.-Վրաց. ვეგი վեգի «վէգ», կապա-դովկ. յն. βέϰος (կարդա՛ vékas) «վէգով խաղ, վէգ» (Karolides Γλ. συγϰρ. 76)։ quarrel, controversy, litigation, contention, difference; • (յետնաբար ի, ո հլ.) «կռիւ, հակա-ռակութիւն, խօսքով կռիւ» Ոսկ. յհ. բ. 10, 32. Նիւս. բն. Մխ. դտ. Պարապմ. որից վի-նիլ ՍԳր. Ոսկ. ես. Սեբեր. վիճաբանել Կոր-իւն. վինումն Ոսկ. եբր. վիճութիւն Մանդ. նոնն. վինախնդիր Ոսկ. գծ. դժուարավիճող Առ որս. յարուվէճ ԱԲ. նոր բառեր են՝ ան-վինելի, անվինելիօրէն, վինաբանական, վի-ճելի ևն։ • Müller SWAW 42, 255 հմմտ. սանս. vič, viveka։ Lag. Arm. Stud. § 2143 լտ. per-vic-ax «յամառ»?-Հիւնք. վէգ «վէճ» բառից։ Scheftelowitz KZ 54 (1927), 232, 244 վէգ բառի հետ միա-սին ռուս. визrъ «ճիչ, կական», գոթ. swiglōn, հին բ. գ. swèglon «փչեւո։ Nyberg, Hilfsb. 2, 15 իրան. *vaiča ձևից, որ գտնում է պհլ. aparvečih «յաղթականութիւն», aparvēc «յաղթա-կան» բառերի մէջ։ Բայց «կռիւ» և «յաղ-թութիւն» նոյն բաները չեն։ history, narration, tale, story, account; • , ի-ա հլ. «աւանդական առասպելեալ պատմութիւն» Ոսկ. յհ. ա. 3 և մ. բ. 10-12. Ագաթ. Խոր. Յհ. կթ. որից վիպել Եւս. քր. վիպագիր Եւս. քր. Ոսկ. ա. թես. ը. վիպա-գործ Եւս. քր. վիպասան Եւս. քր. Եփր. ա-թգ. վիպասանութիւն Բուզ. եւս. քր. վիպա-նել Լաստ. ժզ. բազմավէպ Եւս. քր. Խոր. յարմարավէպ Նար. մծբ. նոր բառեր են նո-րավէպ, սիրավէպ, աւանդավէպ, մանրավէպ ևն։ highflown, arrogant, proud, saucy, insolent, haughty, fierce; • (ի-ա հլ. ըստ ՆՀԲ, ծայց առանց վը-կայութեան) «հպարտ, գոռոզ, ամբարտա-ւան» Բ. տիմ. գ. 3. Ոսկ. փիլիպ. Մծռ. ո-րից վիսութիւն Ոսկ. մ. բ. 5. վիսաբարոյ Սարկ. վիսանալ Ոսկ. բ. տիմ. առանց k ձայնի փոփոխութեան՝ վէսական Խոր. վէ-սութիւն Մաշկ.։ • ՆՀԲ լծ. լտ. vesanus «խենթ, ևատա-ղի» և յն. φυσάομαι «փքանալ իբր փըչ-մամբ»։ Lag. Urgesch. 1018 վսեմ բա-ռի հետ՝ հսլ. včisina «բարձրութիւն»։ Հիւնք. վիզ բառից. հմմտ. ընդվզիլ։ Հա-լաճեան, Արևելք 1893 նոյ. 10 վ+ես։ Ադոնց, Aрм. въ ən. Юстин. էջ 402 վսամ բառի հետ միասին հանում է ի-րան. visya, viϑya «գիւղական, հա-մաւնական» բառից, ինչպէս տոհմիկ< տոհմ-ից։ Թիրեաքեան, Ատրպատ. էջ • 2z պհլ. vistāxv, հյ. վստահ, իսկ էջ 350 զնդ. ves, պհլ. veh «վեհ» բառից։ damage, hurt, wrong. • «վտանգ, վնաս» Կիւրղ. թգ. Ոսկ. յհ. ա. 2 (էջ 31), որից վթարել «վնասել, փճացնել» Պիտ. վթարիլ Առ. որս. Պիտ. Վրդն. ծն. վթարանալ Դիոն. ածայ. վթա-րումն Նիւս. կազմ. անվթարութիւն Փիլ. բայց անվթար Ագաթ. Ոսկ. եբր. և մ. ա. 12։ • ՆՀԲ լծ. յն. ֆթօրա՛, տիաֆթօրա՛ «ա-պականութիւն», փի՛թօմէ «կաշկանդել». անվթար=լծ. յն. ա՛ֆթօրօս, հլ. ան-վատթարելի և թրք. ֆէթհ օլմազ։ Հիւնք. յն. φϑάρμα, φϑείρω, ἂφϑαρτον «ապակա-նել, փճացնել»։ Աճառ. ՀԱ 1908, 122 համարում է իրան. *vitar ձևից փոխ-առեալ. հմմտ. սանս. vitarāmi «յաղ-թել, սպանել», պհլ. vitartan. yitirītan «մեռնիլ»? Թիրեաքեան, Հայ-երան. ու-ռումն. էջ 96 վատթար բառի հետ։
Տրոքիլոս
s.
Տրտում
adj. adv.
sadly;
— լինել, to be sorry, grieved, to have one's heart full of affliction or sorrow.
Տրտունջ, տրտնջոյ
s. adj.
complaining, murmuring;
— ունել, to make a complaint, to complain;
— լինել, cf. Տրտնջամ;
— առնել, to dissatisfy, to discontent.
Տօսախ, ից
s. bot. adj.
փայտ —ի, box-wood;
—ի, box-wood, made of box.
Րահիրաբ
adv.
Րաւդոս
s. phys.
beams of light.
Րոպէ, ից
s.
instant, moment;
the world, the universe;
Europe.
Րոտին
adj.
Րուպ
Ցախ, ոյ
s.
furze;
birch-tree;
maple;
— մօրուք, matted beard;
*— ասել, birch-broom.
Ցախիճան
s. adj.
Ցած, ի, ոյ, ից
adj. fig.
humble, lowly, modest, moderate, mild, docile, good;
low, vile, abject, ignoble, base, mean, grovelling, worthless;
— հայելով, looking down, modestly.
*Ցանցառ
adj. s.
glade.
Ցարասի
s. bot.
Ցեծ
s.
Ցեղ, ից
s.
—ից —ից, various, diverse.
Վարսամ, ի
s. med.
epilepsy.
Վարքայ, ից
s.
Վաւաշ, ի, ից, աց
adj.
Վաք
s.
Վեհեր
Վեղար, աց
s.
Վեռ
adj.
Վէստ
Վեստ, ից
adj.
Վեստարիս
s.
Վզան
adj.
Վզեան
Վէգ, վիգաց
s.
ի — գալ ընդ ումեք, to dispute or wrangle, to debate, to contest, to discuss;
knucklebones, cockal.
Վէճ, վիճից
s.
cf. Վէգ.
Վէպ, վիպաց
s.
romance;
poem, poetry.
Վէս, վիսաց
adj.
harsh, hard-hearted, cruel, inhuman, brutal;
cross, crabbed, surly, peevish.
Վթար
s.