bearing or producing pearls.
ՄԱՐԳԱՐՏԱԾԻՆ կամ ՄԱՐԳԸՐՏԱԾԻՆ. Ծնօղ կամ բերօղ մարգարտի. Խաղաղութեան միայն դու ծոգ՝ մարգըրտածին եւ կոյս գոլով. (Մաշտ.։)
grain of pearl;
— ատամունք, pearly teeth.
Հատ մարգարտի.
Ատամներն ի շարն եղեալ՝ նմանեալ մարգարտահատին. (Տաղ.։)
cf. Մարգարտաշար.
Ի բաց ընկեցեալ զպատուադիր քողն մարգարտահիւս զարդուն. (Արծր. ՟Դ. 14։)
cf. Մարգարտաշար.
Յեռեալ կամ ընդելուզեալ մարգարտովք.
Ւիւսակ հարսին՝ սիրով կիզու, մարգարտայեռ՝ եւ լուսատու. (Շ. յիշ. սղ.։)
strung with pearls.
cf. ՄԱՐԳԱՐՏԱՅԵՌ. Ուր իցեն շարք մարգարտաց.
Ոսկեհուռ եւե մարգարտաշար ընդելուզեալ հանդերձ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)
Մարգարտաշար (կամ մարգըրտաշար) ակամբք զարդարեալ. (Գանձ.։)
Կերպարանք նկարակերտք մարգրտաշարք ծաղկերանգ անկուածոց. (Անան. եկեղ։)
Պետրոս գանձ մարգարտաշար։ Շրջանակ մարգրտաշար. (Ճ. ՟Ա.։)
Կամ մ.
Յեռեալ ընդ ոսկւոյ ակամբք պատուական մարգարտաշար հիւսեմք. այսինքն իբրեւ զշարս մարգարտաց. (Շար.։)
like a pearl.
ՄԱՐԳԱՐՏԱՏԵՍԱԿ ՄԱՐԳԱՐՏԱՏԵՍԻԼ. Որ ունի զտեսիլ մարգարտի. նման մարգարտի.
Մարիա՛մ կոյս՝ պսակ թագաւորական, որ զմարգարտատեսակ զբազմագին ակնն ունիս զքրիստոս. (Եպիփ. ի կոյսն.։)
Մարգարտատեսիլ (կամ մարգըրտատեսիլ) սեղան. (Գանձ.։)
bright as a pearl.
Փայլեալ կամ փայլուն որպէս զմարգարիտ. մաքրափայլ.
Ի փոխումն աստուածածնին մարգարտափայլ սրբոյ կուսին. (Շար.։)
of pearls, pearly.
Որ ինչ է ի մարգարտէ. մարգրտէ.
Արձան մարգարտեայ. (Եփր. ի յհ. մկ.։)
Ի մարգարտեայ զարդուց. (Իսիւք.։)
Պսակ մարգարտեայ. (Մամիկ.։)
Համարձակութիւն տայ նմա վարսակալ ածել մարգարտեայ (կամ մարգարտէ). (Խոր. ՟Ա. 12։)
Կարի քաջ գայ զզարդու, զոսկեօք մատանեօք, եւ զմարգրտեայ գնդօք. (Ոսկ. եբր. ՟Ի՟Ը։)
Դրունք երկոտասան՝ մի մի մարգարտեայ. (Շ. տաղ.։)
pearl-coloured.
ՄԱՐԳԱՐՏԵՐԱՆԳ ՄԱՐԳԱՐՏԵՐԱՆԿ. Ունօղ զերանգ կամ զգոյն եւ զնմանութիւն մարգարտի. մարգարտագոյն.
Ցօղեն արտօսրաթոր վտակս մարգարտերանկն կաթուածոց. (Անան. եկեղ։)
like a pearl.
Ըստ օրինակի կամ զօրէն մարգարտի.
Մարգարտօրէն (կամ մարգըրտօրէն) ծընունդ կուսին, աստուած եւ մարդ՝ մի երկոքին. (Յիսուս որդի.։)
feeding in meadows.
the eleventh month of the ancient Armenian calendar, (June).
• «հայկական տոմարի 11ր։ ա-միսը. անշարժ տոմարով համապատասխա-նում է յունիս 7-յուլիս 6» Եփր. ղևտ. 224, դտ. 335, Կանոն առաք. 291, Յայսմ. Տո-մար. Վանակ. տար. բուն սեռականի ձևով է, որ յետոյ նաև իբր ուղ. էլ սկսեց գործած-ուիլ։
• = Հպրս. *margazana-ամսանունից, որ գործածուած է Բիսիթունի արձանագրու-թեանց Շօշական թարգմանութեան մէջ (Գ. 87). նշանակում է «թռչունների թուխսի ժա-մանակը» (ըստ Oppert, ZDMG 52 (1898), էջ 266, Justi, Die altpersische Monate ZDMG 51 (1897), էջ 234)։-Հիւրշ. 506։
• Հներից Վանակ. տարեմ. և Տաթև հարց. 201 ստուգաբանում են մարգ բա-ռից. «Մարգացն, որ է ժամանակ ածե-լոյ զմարգս որ ի դաշտս և ի հովիտս իցեն, յայգեստանս և ի բուրաստանս»։ Տաթև. ձմ. ա. մեկնում է «Մարգաց՝ մարդ ծնեալ և Աստուած բովանդակեալ և զմեզ դալարացուցեալ և ծաղկեալ և սրբեալ, արար վայելօղս մարմնոյ և արեան իւրոյ»։ Brosset, JAs 1832. 530 մարս բառից, իսկ էջ 532 ասում է թէ թարգմանուած է վրաց դուբայի «վրացա-կան տոմարի 11ր։ ամիսը» բառից, որ
• ծագում է թիբա «խոտ» բառից։ Ըստ Վանականի՝ մարգ բառից են հանում ՆՀԲ, ՋԲ, Dulaurier, Chron. arm. II, Բազմ. 1897, 334, 339, 391։ Մորթման մօտենում է առաջին անգամ ուղիղ մեկ-նութեան, համեմատելով Շօշական ար-ձանագրութեան markazanas ձևի հետ։ Պատկ. O назван. древ. aрм. мъсяцевъ 41 մերժում է Մորթմանի մեկնութիւնը և դնում է մարգ բառից։ Marquart, Philologus 55, 235 ձևաւորելով Մորթ-մանի մեկնութիւնը և ենթադելով որ շօշական ձևը ծագած պիտի լինի հպրս. ձևից, հասնում է ուղիղ մեկնու-թեան։ Karolides, Iλ. συγϰρ. 91, 190 մեր բառի հետ է ուզում համեմատել կապադովկ. μαρϰάλτζα «առասպե-լական հրէշ»։ Յակոբեան, Բանաս. 1900, 42 եբր. մարխէշվան «յունիս» ամսանունից։
Անուն ամսոյ հայոց ի դէպ եկեալ վայելչութեան կամ մարգագետնոյ. զի ըստ անշարժ տումարին անկանի յաւուրս յունիսի.
Մարգացն, որ է ժամանակ ածելոյ զմարգս՝ որ ի դաշտս եւ ի հովիտս իցեն, յայգեստանս եւ ի բուրաստանս. (Վանակ. տարեմուտ.։)
Որ օր եօթն եւ տասն էր մարգաց ամսոյ, էջ ի լեռնէ անտի մովսէս. (Եփր. ղեւտ.։)
Որ օր ՟Ի՟Է էր մարգաց. (Ճ. ՟Ա.։ եւ Տօմար.։ Յայսմաւ. եւ այլն։)
marquis, marquess;
marquee.
• «իշխանական մի աստիճան է» Սմբ. դտ. 15, Վահր. 193, Մին. համդ. 37, Պատմ. սուբ. 214, որ և մարքէզ Հեթ. ժմնկ. էջ 79.-նոր գրականում ունինք այս բառից մարգիզուի, մարգիզութիւն (արևմ. բար-բառ)։
• = Հֆրանս. marchis բառից, որ իշխանա-կան մի աստիճան է՝ դուքսի և կոմսի մէջ-տեղ. ծագում է գերմ. Marka, ֆրանս. mar-che բառից, որով նշանակւում էին «կայսրու-թեան սահմանակից զինւորական ցաւառնե-րը»։ Նոյն են ֆրանս. marquis, իտալ. mar-chese. յն. μαρϰήσιος։-Հիւբշ. 390։
• Ուղիղ մեկնեց ՆՀԲ։
Բառ արեւմտեան. marchio. իտ. marchese. գաղղ. մարգուիզ, մարգիզ. ըստ յն. μεθοριάρχης . իբրեւ Իշխան. կողմնապետ. սահմանապետ.
Ում կոմսութեան պատիւ շնորհեալ, գունց եւ մարգիզ վերաձայնեալ. (Վահր.։)
marquisate.
marchioness.
cf. Մարգճակ.
ՄԱՐԳՃԱԽԻՆ ՄԱՐԳՃԱԿ. Մարգ ճախին կամ ճակ, այսինքն ճախնային. խոնաւուտ եւ ջրարբի վայր մարգագետնոյ.
Մնացին անդէն, եւ այլ զօրն ի մարգճախնին (տպ. ի մարգճախին) առ աղբերն անտառին. (Զենոբ.։)
Խորհեցաւ հանգչել ի մարգճակի պրաստին։ Վիշապն ելանէ եւ շրջի ի մարգճակիդ. (Ճ. ՟Բ.։)
Պատեալ մաքուր կտաւօք՝ թաղեցին ի մարգճակին. (Հ. յուլ. ՟Ի՟Ը.։)
marshy meadow.
ՄԱՐԳՃԱԽԻՆ ՄԱՐԳՃԱԿ. Մարգ ճախին կամ ճակ, այսինքն ճախնային. խոնաւուտ եւ ջրարբի վայր մարգագետնոյ.
Մնացին անդէն, եւ այլ զօրն ի մարգճախնին (տպ. ի մարգճախին) առ աղբերն անտառին. (Զենոբ.։)
Խորհեցաւ հանգչել ի մարգճակի պրաստին։ Վիշապն ելանէ եւ շրջի ի մարգճակիդ. (Ճ. ՟Բ.։)
Պատեալ մաքուր կտաւօք՝ թաղեցին ի մարգճակին. (Հ. յուլ. ՟Ի՟Ը.։)
man;
mortal;
the human race;
կին —, woman;
որդի —ոյ, the Son of Man;
— եւ աստուած, Man-God;
բարի —, worthy or honest man, man of worth;
գեղեցիկ —, handsome man;
բարեսիրտ —, man of feeling, generous-hearted man;
—ն անօրէնութեան, antichrist;
յարգէ —, man of straw;
a scare-crow;
— ի —ոյ, from one man to another;
ամենայն —, every man;
արժանի —ոյ, manly;
անարժան —ոյ, unmanly;
ի բաց մերկանալ զ—ն հին, to put off the old man;
— առ — կուտակիլ, to crowd or rush together, to press, to throng;
արար աստուած զ—ն ի պատկեր իւր, God made man after his image;
ի բարեբաստութիւն —ոյս, for the happiness of mankind;
cf. Այր, cf. Մարդիկ.
• , ո հլ. «մարդ էակը» ՍԳր. Ոսկ. Եւս. պտմ. որից բազմաթիւ ածանցներ, որոնց հնագոյններից յիշենք մի քանիսը. արդախանձ Եզեկ. ժթ. 3, 6. Բուզ. մարշա-թափ Եփր. թգ. մարդակեր Կոչ. մարդաշատ. Ոսկ. ա. տիմ. մարդակերպ Ագաթ. Կոչ. Բուզ. մարդատեաց Վեցօր. աշխարհամարդ Եփր. ա. կոր. 60. մարդամուխ Ոսկ. Փիլիպ. 424 (չունի ՆՀԲ). տմարդի Ոսկ. յհ. բ. 31. մարդիկ (իբր յոգնակի) ՍԳր. Ոսկ., որից էլ բարեմարդիկ (հմմտ. գւռ. լաւամարդի) Գաղ. զ. 12. Ոսկ. մտթ. մարդկախառն Եւագր. մարդկակերպարան Եզն. մարդկութիւն ՍԳր. Սեբեր. չմարդկապէս Ագաթ.-յետին են կը-նամարդի «թոյլ ու մեղկ մարդ» (կազմու-թեամբ ճիշտ այնպէս է, ինչպէս պրս. [arabic word] ︎ zan-mard, որից փոխառեալ է ա-րաբ. ❇ zamarrad «կնամարդի», ըստ Կամուս, թրք. թրգմ. Ա. 615) Խոր. Փիլ. կի-սամարդի Վրդն. ծն. մարդագայլ Մխ. առ. Յիշատ. ժէ դարից (Դիւան ժ. 62), մախա-մարդակ Գր. տղ. Թղթ. անմարդի «վայրենի» Սոկր. 280 (տպ. յարանցան մարդիք, ուղղել յարանց անմարդիք՝ ըստ յն. ἀνδρῶν ἀπάν-ϑρωποւ)-նոր բառեր են՝ մարդավայել, մար-դաբանութիւն, մարդաբանական, մարդա-կազմական, մարդակազմութիւն, մարդահա-մար ևն։
• = Բնիկ հայ բառ՝ հնխ. mrtó-ձևից, որ յառաջանում է հնխ. mer-«մեռնիլ» արմա-տի ստորին mr-ձայնդարձից՝ -tó-մասնի-կով. պարզ արմատի ժառանգները տե՛ս մեռ-անիլ արմատի տակ. իսկ հնխ. mrtó-mórto-և սրանց մերձաւոր ձևերի ժառանգ-ներն են՝ սանս. [other alphabet] marta-«մահկանա-ցու, մարդ», [other alphabet] mártya-«մահկանա-ցու, մարդ», [other alphabet] mrtá-«մեռեալ», [other alphabet] mrti-«մահ», զանդ. [arabic word] mərəta-«մեռեալ», [arabic word] marəta «մահկա-նացու, մարդ», ❇ mašya-«մարդ», հպրս. martiya-«մարդ», պհլ. [other alphabet] mart «մարդ», սոգդ. mart, պրս. ❇ mard «մարդ», [arabic word] murd «մեռեալ», յն. μορτός (Հեսիւք.), βροτός «մահկանա-ցու, մարդ», լատ. mors, mortis «մահ», mortuus «մեռեալ», լիթ. mirtis «մահ» (Walae 4os, Boisaca la4 pakorny z əzé). Ըստ այսմ մարդ նշանակում է ռուն «մահ-կանացու». Հնդևրոպացիները մարդ էակը աւնուանում էին երկու ձևով. մարդ (մահ-կանացու)՝ իբր անմահների հակառակը, և երկրածին (հնխ. g'hmon-. հմմտ. լտ. homo «մարդ» և humus «հող»), իբրև երկնային-ների հակառակը։ Հայերէնի մէջ երկրորդը ջնջուած է, բայց առաջինը կայ և բնիկ է, որովհետև իրանեանից փոխառեալ լինելու դէպքում՝ պհլ. [other alphabet] ︎ mart ձևի դէմ պե-տի ունենայինք հլ. *մարտ։-Հիւբշ. 472։
• Հներից Ն. Շնորհալի (Թուղթ ընդհան-րական, տպ. Երուսաղէմ 1871, էջ 287, Վաղարշապատ 1865, էջ 398) մեկնում է «մարդն անուն, որ է մարթուն, այսին-քըն իմաստուն»։-Յայտնի է նաև հնե-րի մարդ և շրջմամբ՝ դրամ բառախաղը. «Դրամն օրինակ բնութեանս մեր. զի մարդ տառիւքն է անդրադարձութեամբ։ Անդրագարձելով մարդ՝ դրամ վերըն-դարձակի վերծանութեամբ». Մխ. դտ. Կամրջ. «Նարդն դրամ և դրամն մարդ». Տօնակ։--Նորերից առաջին անգամ Klaproth, Asia polygl. 103 համեմա-տեց պրս. mard. զնդ. mereti, սիրյ. պերմ. վօտյ. mort, murt, քրդ. mer. բենգալ. múrd, սանս. murti «անձ» բա-ռերի հետ։ ԳԴ պրս. mard ձևի հետ։ ՆՀԲ լիշում է պրս. mard, marduīt, սանս. martva. լտ. maritus «ամուսին»։ λանօթ ձևերի հետ են համեմատում Pe-term. 30, Windisch. I1, 23, Böttich ZDMG 1850, 359, Muller SWAW 38, 577, Եւրոպա 1849, 200, Bopp. Gram. comn. I. 400 ևն։ Lag. Urgesch. 21։ հյ. մարդիկ ձևը համեմատում է պրս. mardak «մարդուկ» բառի հետ։ Իբրև բնիկ հայ են մեկնում Հիւբշ. Arm. Stud էջ 41, Meillet MSL 9, 151։
• ԳՒՌ.-Մղր. մարդ, Ալշ. Մշ. Սչ. մարդ՝, Ագլ. մօռդ, Ախց. Ակն. Գոր. Երև. Խրբ. Կռ. Մկ. Մրղ. Շմ. Ոզմ. Պլ. Ռ. Սեբ. Ջղ. Վն. Տփ. մարթ, Ասլ. մարթ, մար*, Ղրբ. մարթ, մmրթ, Ննխ. մարթ, մաշթ, Տիգ. մmրթ, Սլմ. մառթ, Սվեդ. մուրթ, Հճ. մօյդ՝, Զթ. մօյդ՝, մորդ՝, Հմշ. մաշտ։-Նոր բառեր են անմարդ, մար-դագլուխ, մարդաթող, մարդաշող, մարդա-խաբ, մարդախօս, մարդակորոյս, մարդա-հան. մարդահաշիւ, մարդահաջ, մարդահոտ, մարդամեռ, մարդամէջ, մարդամօտիկ, մար-դանք, մարդաշարք, մարդաչնման, մարդա-տեղ, մարդնակ, մարդուկ ևն։
• ՓՈԽ.-Սրմագաշեան, Արմէնիա՝ ռումա-նահայ մարդապօյ «մի մարդու հասակի մե-ծութեամբ» (հյ. մարդ + թրք. boy «հասակ» բառերից կազմուած) ձևից փոխառեալ է դը-նում ռում. գւռ. martapoi (կարդա՛ մարզա-պօի). այսպէս են կոչւում այն պատանինե-րը, որոնք ծերերի առաջ իրենք իրենց իբր մեծ բան են ուզում ցոյց տալ, բայց իրապէս ոչինչ են։
մանաւանդ յոքն. ՄԱՐԴԻԿ, դկան, կամբ կամ կաւ կամ կամբք - ἅνθρωπος homo. Բանական կենդանի. ադամ նախահայր, եւ ամենայն ծնունդք նորա. ատամ, ատէմ. (իսկ պ. մէրտ, մէրտիւմ, այր մարդ, կամ այր քաջ. մարդիկ. եւ սանս. մառթէա մահկանացու, եւ մարդ. եւ լտ. մա՛ռիդուս է այր կնոջ. քանզի եւ մարդ՝ առաւել զարանց ասի)
Արասցուք մարդ ըստ պատկերի մերում եւ ըստ նմանութեան։ Արար աստուած զմարդն ի պատկեր իւր. արու եւ էգ արար զնոսա։ Առաջին մարդն յերկրէ հողեղէն. իսկ երկրորդ մարդն՝ տէր յերկնից։ Ի բաց մերկանալ ի ձէնջ զմարդն հին, եւ զգենուլ զնոր մարդն։ Մարդն անօրէնութեան՝ որդին կորստեան (նեռն)։ Մարդք չարք։ Ապրեսցուք յանօրինաց եւ յանզգամաց մարդոց։ Զահի հարան ամենայն մարդիկն։ Ո՞ ոք ի մարդկանէ։ Ի մարդկանդ յայդմիկ. եւ այլն։
Յաստուծոյ երկի՛ր, եւ մի՛ ի մարդկանէ. եթէ ի մարդկանէ երկնչիցիս, ե՛ւ ի նմանէ իսկ ծաղր կայցես. եւ եթէ յաստուծոյ, ե՛ւ ի մարդկանէ մեծարոյ լինիցիս. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 29։)
Մարդ ոք մարդ առ ամենայն ընտանութիւն մարմնոյ իւրոյ մի՛ մերձեսցի. (Կանոն.։)
Դրամն օրինակ բնութեանս մեր, զի մա՛րդ տառիւքն է անդրադարձութեամբ։ Անդրադարձելով մարդ՝ դրամ վերընդարձակի վերծանութեամբ. (Մխ. դտ.։ Կամրջ.։)
Մարդն դրամ, եւ դրամն մարդ. (Տօնակ.։)
ՄԱՐԴ. որպէս Մարդկութիւն կամ մարմին քրիստոսի.
Յառաջագոյն ո՛չ մարդ, այլ՝ աստուած (էր բանն). իսկ ի վախճանի եւ զմարդն էառ վասն մերոյ փրկութեանն. (Առ որս. ՟Թ։)
Զգենուլ զմարդ. (Եւս. պտմ. ՟Ա. 2. ՟Ը. 16։)
Մովսէսի ակն, եւ յիսուսի բովանդակ մարդն փառաւորեցաւ. (Վրդն. ել.։)
ԿԻՆ ՄԱՐԴ, կամ ՄԱՐԴ, որպէս Կին. որ եւ ասի ԿԻՆ ԱՐՄԱՏ. կնիկ մարդ. (որպէս եւ վր. կա՛ցի, է մարդ. եւ տէտա կացի, կին).
Կին մարդ ցածութեամբ ուսցի։ Ուսուցանել կնոջ մարդոյ (յն. կնոջ) ոչ հրամայեմ. եւ ոչ ճոխաբան լինել քան զայր մարդ. (յն. քան զայր) (՟Ա. Տիմ. ՟Բ. 1։)
Թողուլ մեզ զայդպիսի կին ... եթէ ոչ առցուք զմարդդ ... գուցէ ծաղր ինչ առնիցէ զմեզ. (Յուդթ. ՟Ժ՟Բ. 11։)
Զթէանովն կին մարդ զաշակերտ պիւթագորայի հարցեալ, թէ յետ քանի՞ աւուր մերձաւորութեան ի կին մյ՝ արժան իցէ յարքունիս (կամ ի տաճարն) մտանել, եւ նա ասէ. յիւրմէն՝ նոյն օրին. յօտարին՝ ո՛չ բնաւ. (Պիտառ.։)
Կին մարդ ոչ մտանէ ի սկիտէ. (Վրք. հց. ՟Ը։)
ՄԱՐԴ. ըստ հյ. եւ եբր. ուր ըստ յն. մահկանացու (կամ փուտ մարդ). βροτός mortalis homo. տե՛ս (Յոբ. ՟Թ. 2։ ՟Ժ. 4։ ՟Ժ՟Դ. 10։ ՟Ժ՟Ե. 14։ ՟Լ՟Բ. 8. 21. եւ այլն։)
Դուն ուրեք դնի ի մեզ Մարդ, ուր յն. իցէ Այր, ἁνήρ , այլ ստէպ այր դնի ի մեզ, ուր յն. է մարդ, ἅνθρωπος.
anthropology.
cf. Մարդկաբար.
Զարդարութիւն գոլոյ ունի սոկրատէս մարդաբար. (Անյաղթ վերլծ. արիստ.։)
Ձայնիւ եկեալ այն ինչ առ նա մարդաբար. (Ճ. ՟Գ.։)
inhabited by man.
Ուր իցէ բնակութիւն մարդկան.
Յայնկոյս մարդաբնակ՝ զկինոբայ աշխարհն. (Մխ. այրիվ.։)
Արտաքոյ վայրաց մարդաբնակ աշխարհիս. (Պիտառ.։)
ՄԱՐԴԱԲՆԱԿ. որպէս Նա՝ յորում մարդաբնակ ոք բնակեալ իցէ. որում անմարթ է լինել.
Ապա մարդաբնակք եղաք, եւ ոչ աստուածաբնակք ... մարդն ի մեզ ոչ կարէ բնակել. (Սանահն.։)
chimera, bug hear, hobgoblin, ghost.
Մարդագայլ է ո՛րդեակ արտաքոյ. եւ ելեալ մանկանն՝ ետես զծեր ոմն կորացեալ՝ շրջեալ աչօք, եւ կարծեցեալ մարդագայլ. (Մխ. առակ. ՟Ճ՟Հ՟Թ։)
Անուն յօդեալ իբր եղջերուաքաղ. մարդ իբրեւ զգայլ, կամ գայլ իբրեւ զմարդ.
captive, prisoner, slave.
Մարդ՝ որ լինի գերի. ըստ յն. մարմին ասի.
Զամենայն մարդագերի նոցա, եւ զամենայն զկահ եւ զկարասի նոցա եւ զկանայս ոցա գերեցին. (Ծն. ՟Լ՟Դ. 29։)
Զօրքն զմարդագերին վաճառակուր արարին. (Լաստ. ՟Բ։)
slave-merchant, slave-buyer or dealer;
purchase of slaves.
Որ գնէ զմարդ կամ զգերի.
Իբրեւ զոչխարավաճառս եւ զմարդագինս. (Ոսկ. եբր.։)
Եւ գ. Գնումն մարդոյ կամ գերեաց.
Որ զհազար վաճառականսն ի մարդագին ածէր որդւոց հրէիցն. (՟Բ. Մակ. ՟Ը. 34. (յն. այլազգ։))
man-headed.
Ունօղ զգլուխ մարդոյ. որպէս մեկնաբար գրի ի յն.
Ծնանել եւ ցուլս մարդագլուխս. (Եւս. քր. ՟Ա։)
ՄԱՐԴԱԳԼՈՒԽ. մ. ռամկական ոճով, իբր Ըստ մարդաթուի. մարդ գլուխ.
Ամենայն մարդագլուխ՝ ՟Խ թանկայ առնուն. (Մեծոբ.։)
man-stealer.
κλέπτων ψυχήν furans animam. Որ գողանայ զմարդ ոք.
Եթէ ըմբռնեսցի այր ոք մարդագող (այսինքն գողացող զմարդ ոք) յեղբարց իւրոց յորդւոցն իսրայէլի. (Օր. ՟Ի՟Դ. 7։)
Մարդագողն մահու սպանցի. (Նախ. ել.։)
Յաղագս մարդագողող եւ աւազակաց։ Յաղագս դատաստանի մարդագողաց։ Մարդագողաց հրամայեցաւ մեռանել. (Մխ. դտ.։)
man-stealing.
nourished or cultivated by man.
Դարմանիչ մարդոյ. եւ Դարմանեալ ի մարդոյ.
Ծառս մարդադարմանս, բազկաստածուս, համեղահամ. (Նար. խչ.։)
assassin, murderer, man-slayer.
ἁνθρωπόλεθρος homicida. Որ դաւէ զմարդիկ. մարդագող. աւազակ. սպանօղ.
Ճանապարհ գիշերոյ եւ մարդադաւաց. (Խոր. ՟Բ. 36։)
believing in Christ as man only, denying the divinity of Christ, Nestorian.
Որ զքրիստոս դաւանի լոկ մարդ, եւ ո՛չ աստուած. որպէս հրէամիտն նեստոր, եւ աղանդ նորա.
Ոչ եմք մարդադաւան համանման պղծին նեստորա, եւ ոչ աստուածաչարչար՝ որպէս ամբարիշտն եւտիքէս. (Զքր. կթ.։)
cf. Մարդադաւանութիւն.
nestorianism.
Աղանդ նեստորական, մարդ լոկ դաւանելն զքրիստոս.
Զնոցա անհանճար բանիցն զթերակատար խոստովանութիւնն, մանաւանդ եթէ զմարդադաւանութիւն. (Կիւրղ. ղկ.։)
Աշակերտեալ աղանդոյն մարդադաւանութեան զքրիստոսէ. (Սարկ. հանգ.։)
murder, assassination.
Դաւելն զմարդիկ. մարդագողութիւն. աւազակութիւն. յելուզակութիւն.
Զաւազակութիւն եւ զմարդադաւութիւն. (Խոր. ՟Բ. 6։ Ասող. ՟Գ. 7։)
Զաւազակութիւնն մարդադաւութեան. (Յհ. կթ.։)
of a human figure or countenance.
ἁνθρωποειδής humanam formam habens. Որ ունի զդէմս եւ զկերպարանս մարդոյ.
Սիրեցին մարդիկ պաշտել զպատկերս մարդադէմս։ Երկիր պագանել պատկերի խաչին, եւ որ ի վերայ նորա մարդադէմն իցէ պատկեր. (Ագաթ.։)
Մարդադէմք էին կերպարանօքն. (Եղիշ. յես.։)
Բրտացեալ էին ձեռք եւ ոտք մարդադէմ գազանացն. (իմա՛ զգազանաբարոյ մարդիկ. Լաստ. ՟Ժ՟Զ։)
clothed in human nature, incarnate, become man, made flesh.
ἁνθρωποφόρος hominiferus, homo factus. Որ զգեցեալ է զմարդկութիւն. մարդացեալ. տե՛ս ՄԱՐԴ, ըստ որում մարդկութիւն.
Մարմնոյ աստուածազգեստի, եւ աստուծոյ մարդազգեստի. (Առ որս. ՟Ժ։)
man sacrificing;
— լինել, to immolate or sacrifice human victims.
Որ զենու զմարդ ի զոհ. եւ Զենումն մարդոյ ի զոհ.
Ոչ գոյր սովորութիւն ի գաւառին մարդազեն լինել. (Փիլ. իմաստն.։)
Տեսե՞ր զզոհս մարմնոյ եւ մարդազենս. յն. անմարդիս. (Ոսկ. եփես. ՟Ժ՟Ը։)
human sacrifice or victim.
cf. Մարդազեն.
ՄԱՐԴԱԶՈՀ ԼԻՆԵԼ. որ եւ ՄԱՐԴԱԶԵՆ ԼԻՆԵԼ. ἁνθρωεποθυσέω, -θύω hominem immolo, sacrifico. Զոհել զմարդ.
Ամբաստանութիւն մարդազոհն լինելոյ դիւաց. (Նախ. երեմ.։)
cf. Մարդազենք.
ἁνθρωποθυσία victimae humanae. Մարդազենք. զոհելն զմարդ. զոհ մարդկային.
Այնպիսի պղծութեանց եւ մարդազոհութեանց. (Ճ. ՟Գ.։)
Կռապաշտութեամբքն եւ մարդազոհութեամբքն. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Թ։)
Արգել զմարդազոհութիւնն ի վրաց. (Պտմ. վր.։)
Հանգեաւ ճշմարտապէս ի մարդազոհութենէ երկրի. (Տօնակ.։)
cf. Մարդազենք.
unpeopled, uninhabited, desert, wild.
Թափեալ՝ թափուր՝ դատարկացեալ ի մարդոյ. անմարդ. անբնակ.
Երկիրս թափուր՝ մարդաթափ՝ նուազեալ ի բնակչաց. (Եփր. թագ.։)
Քանի՞ մեծանիստ աւանք մարդաթափ ի բնակչաց եղեն։ Մարդաթափ արարին զերկիրն ամենայն սրով եւ հրով եւ գերութեամբ. (Լաստ. ՟Ժ։)
enumeration or numbering of men;
ըստ —թուի, to each person, a-man, a-head.
Թիւ եւ համար մարդոյ ըստ իւրաքանչիւր գլխոյ. որ եւ ՄԱՐԴԱԳԼՈՒԽ. մարդ գլուխ .... յն. ըստ թուոյ անձանց կամ ոգւոց. κατὰ ἁριθμόν ψυχῶν secundum numerum animarum.
Ըստ մարդաթուի իւրաքանչիւր ըստ բաւականի իւրում. (Ել. ՟Ժ՟Բ. 4։)
Յանցս եւ յիջեվանս քար ըստ մարդաթուի՝ կարկառ նշան բազմութեանն թողուլ։ Զոր բաժանեալ ըստ մարդաթուի՝ գտաւ պակաս ժառանգութիւն բնակողացն հաշտենից. (Խոր. ՟Ա. 11. 59։)
Առնուլ հարկս ի կենդանեաց եւ ի մեռելոց ըստ մարդաթուի. (Ասող. ՟Բ. 4։)
full of man, peopled, very populous.
Լցեալ կամ լի մարդկամբ.
Ետես նա զերկիրն, զի էր մարդալից բնակչօք իւրովք. (Եփր. ծն.։)
Պտղալից մարդալից շինեսցի երուսաղէմ. (Լմբ. ովս.։)
man-devouring, eager for human flesh.
Խանձեալ՝ խազեալ՝ մոլեալ ուտել զմարմինս մարդկան. մարդածախ. մարդակեր.
Եղեւ մարդախանձ. յն. ուտէր զմարդիկ. (Եզեկ. ՟Ժ՟Թ. 3. 6։)
Զգազանաց առեալ զբարս՝ սկսար լինել մարդախանձ. (Բուզ. ՟Դ. 15։)
greed of human flesh.
Մարդախանձն լինել. ուտելն գազանաց զմարդիկ, կամ գազանաբար դաւելն մարդոյ զմարդ.
Սովն եւ մարդախանձութիւնն յոլովեցաւ. (Սամ. երէց.։ (ըստ հին ձ. իսկ ըստ նոր ձ. մարդածախութիւն)։)
Սպանութիւն, մարդախանձութիւն ի ներքս եմոյծ. (Սարկ. պատկ.։)
hypostatically united with the human nature.
Խառնեալ՝ այսինքն միացեալ ընդ մարկութեան. զգեցեալ զբնութիւն մարդկային.
Մարդ սոսկ համարէին զնա, եւ ոչ աստուած մարդախառն (կամ մարդկախառն). (Եփր. համաբ.։)
densely inhabited, crowded with inhabitants;
cf. Մարդալից.
Ուր իցէ խտութիւն՝ այսինքն բազմութիւն մարդկան. մարդաշատ. բազմամարդ.
Շինել քաղաքս բազմաբնակս, եւ շէնս գլխաւորս եւ մարդախիտս. (Խոր. ՟Բ. 7։)
Շահաստանն դուին մարդախիտ. (Արծր. ՟Դ. 4։)
Իբրեւ զքաղաք մարդախիտ. (Լաստ. ՟Ժ՟Զ։)
searching, or in search of men.
Խնդրօղ զմարդիկ. կարգեալ ի գիւտ հոգւոց մարդկան.
Յառաջագոյն կատարէր զկերպարանս մարդախնդիր տեսչութեան. (Սեբեր. ՟Ժ՟Ա։)
cf. Մարդախոշոշ.
ՄԱՐԴԱԽՈՂԽՈՂ ՄԱՐԴԱԽՈՇՈՇ. ἁνθρωποκτόνος homicida, sicarius. Որ խողխողէ կամ խոշոշէ զմարդիկ. մարդասպան. արիւնահեղ. արեանարբու.
Փախուցեալ ի հայրասպան մարդախողխող հօրեղբարց իւրոց։ Մարդախողխող տեսանելով զհայր առ որդի. (Եղիշ. ՟Գ. եւ Եղիշ. դտ.։)
Զարէս մարդախողխող, եւ զաքելաս հոմերսսին. (Մագ. ոտ. մանուչ.։)
Ապստամբն բաբան՝ մարդախողխող աշխարհաւեր արիւնարբու գազանն. (Կաղանկտ.։)
Օր տեառն հասեալ է ի վերայ քո մարդախողխողդ։ Տեսանէր զմարդախողխողացն օճիրս. (անդ։)
Մարդախոշոշն անօրէն հայհոյիչն սատակամահ լինէր. (՟Բ. Մակ. ՟Թ. 28։)
Մարդախոշոշ բռնաւոր, կամ վիրագ, կամ բանսարկուն. (Եղիշ. ՟Բ։ Ոսկ. մտթ.։ Փիլ. լին.։)
Մարդախոշոշ գազանք, կամ բարք. (Պիտ.։)
slaughtering or massacring man, murderous, killing, bloody, sanguinary, cruel;
cut-throat, homicide.
ՄԱՐԴԱԽՈՂԽՈՂ ՄԱՐԴԱԽՈՇՈՇ. ἁνθρωποκτόνος homicida, sicarius. Որ խողխողէ կամ խոշոշէ զմարդիկ. մարդասպան. արիւնահեղ. արեանարբու.
Փախուցեալ ի հայրասպան մարդախողխող հօրեղբարց իւրոց։ Մարդախողխող տեսանելով զհայր առ որդի. (Եղիշ. ՟Գ. եւ Եղիշ. դտ.։)
Զարէս մարդախողխող, եւ զաքելաս հոմերսսին. (Մագ. ոտ. մանուչ.։)
Ապստամբն բաբան՝ մարդախողխող աշխարհաւեր արիւնարբու գազանն. (Կաղանկտ.։)
Օր տեառն հասեալ է ի վերայ քո մարդախողխողդ։ Տեսանէր զմարդախողխողացն օճիրս. (անդ։)
Մարդախոշոշն անօրէն հայհոյիչն սատակամահ լինէր. (՟Բ. Մակ. ՟Թ. 28։)
Մարդախոշոշ բռնաւոր, կամ վիրագ, կամ բանսարկուն. (Եղիշ. ՟Բ։ Ոսկ. մտթ.։ Փիլ. լին.։)
Մարդախոշոշ գազանք, կամ բարք. (Պիտ.։)
of the same name;
homonymous.
ὀμώνυμος. idem nomen habens, ἑπώνυμος. sui nominis. Կցոր նոյն անուան. համանուն. հէմնամ ատտաշ.
Անուանակցին իւրոյ մարիամու. (Արշ.։)
Յայլոց անուանակցաց բաժանիցէ. (Մխ. երեմ.։)
Զի մի՛ լուեալ զյիսուսն անուն՝ անուանակից անուամբն (յեսուայ) մոլորիցիս։ Զի մի՛ անուանակցաւն մոլորիցիս. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 2։ Շ. մտթ.։)
Ամենայն գիրք զողորմածն՝ աստուծոյ անուանակից ասեն. (Ոսկիփոր.։)
Զմովսիսի փոխանակէն յեսուայ՝ անուանակից գիրքն նշանակեն։ Իւր անուանակից թողոյր զգետն. (Եւս. քր. ՟Ա։)
denomination;
nomenclature.
προσηγορία, ὁνομασία. appellatio. Կոչումն կամ դրութիւն անուանն. անուն. մականուն.
Եղեւ ամենեցուն մի անուանակոչութիւն. (Բրս. ՟խ. մկ.։)
հրեշտակական, կամ սերովբէից անուանակոչութիւն. (Դիոն. երկն.։)
Շինէ եկեղեցի մեծ՝ անուանակոչութեամբ սրբոյն գրիգորի. (Յհ. կթ.։ որպէս եւ Պիտ. ստէպ։ Անյաղթ պորփ.։ Շ. թղթ.։ ՃՃ.։)
Եւ Յանուանէ կոչելն, կամ ձայնելն.
Սոսկ ձայենլով (զղազար) անուանակոչութեամբ. (Մամբր.։)
(Ձի) առ անուանակոչութիւն համօրէն դառնայ. (Պիտ.։)
Ստէպ զանունն տալ վայրապար կամ երդմամբ.
Անուանակոչութեամբ սրբոցն մի՛ ճարտարեր (յն. մի՛ սովորեսցիս). (Սիր. ՟Ի՟Գ. 10։)
act of bearing the same name, homonymy.
Զանուանակրութիւնն յինքեան բերեալ, եւ զհանդէս մարտին. (Շար.։)
cf. Անուանակրութիւն.
ὀμονυμία, συνωνυμία, προσηγορία. homonymia, nominis communitas. Անուանակիրն լինել. կցորդութիւն նոյն անուան. համանունութիւն.
Որ անուանեցեր զմեզ անուանակցութեամբ միածնի քո. (Պտրգ.։)
Եղիցի ամենեցուն մի անուանակցութիւն. (Բրս. ՟Ք մկ։)
Ոչ միայն անուանակցութեան, այլեւ գործակցութեան ճշմարիտն էմմանուէլի արժանաւորիլ ձեզ։ Զանուանակցութիւնդ ոչ միայն օրինակաւ կոչել, այլեւ արդեամբք. (Շ. թղթ.։)
Զի՞նչ օգուտ է յանուանակցութենէն, եթէ զուգապատիւ ոչ ունիցիմք. (Առ որս. ՟Գ։)
Թէպէտեւ միանունութիւն ունի, այլ ոչ եթէ իբրեւ անուանակցութեան ինչ հաւասարութիւն պահէ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 13։)
that has many names.
Ունօղ բազում եւ զանազան անուանց.
Բազում իրք անուանաշատք՝ յօրինեալ պէսպէս կերպարանօք. (Վեցօր. ՟Է։)
infamous, notorious;
shameful, scandalous, disgraceful, vile;
— առնել, to disgrace, to bring to shame, to dishonour.
ὁνομαστός, -η. famosus, -a. Ոյր անուն է արկեալ ի բերան բազմաց՝ ոչ գովութեամբ. անունը ելած, ձանձընած.
Դատեցայց զքեզ պիղծդ եւ անուանարկ։ Որդիք անզգամաց եւ անուանարկաց. (Եզնիկ. ՟Ի՟Դ. 14։ Յոբ. լ. 8։)
Եւ δυσώνυμος. infausti nominis. Ոյր անուն ի վայր է արկեալ, որպէս վատանուն. անունը աւրած. պէթնամ.
Զհերեսիովտացն զորդիս ասեմ զանուանարկսն եւ զանաստուածս. (Կոչ. ՟Զ։)
metonymy, change of name.
μετωνυμία, μεταθέσις τῆς προσηγορίας. nominis mutatio, vel translatio. Փոփոխումն անուան. եւ Փոխաբերութիւն.
Ասացեալ է մեր ի գիրսն, որ վասն անուանափոխութեան նորա է. (Ոսկ. գաղ.։)
renowed, famous, illustrious;
— լինել, to become illustrious.
ὁνομαστός, περιώνυμος, ἑπίκλητος. famosus, nominatissimus, inclytus, celebris, celeberrimus. որ եւ ԱՆՈՒԱՆԱՒՈՐ. Ունակ երեւելի անուան կամ համբաւոյ. մեծանուն. փառաւոր. հռչակաւոր. հոյակապ. նամավեր, նամտար. ատլը շանլը, մեշհուր. տե՛ս (Ծն. ՟Զ. 4։ Թուոց. ՟Ա. 16։ ՟Ի՟Զ. 9։ Ես. ՟Ծ՟Զ. 5։ Երեմ. ՟Գ. 19։ Եզեկ. ՟Լ՟Թ. 13։)
Մեծի եւ անուանւոյ զնոյն գործեալ. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 14։)
Թագաւորաց, կամ սկայիցն անուանեաց. (Ոսկ. ես.։)
Այնչափ անուանի եղեալ քաջութեամբն. (Ագաթ.։)
Անուանիք դառնային։ Անուանի յիշատակ, կամ կատարաումն, մահ. (Փարպ.։)
Յընտրելոցն թիւ անուանիք։ Անուան անուանին ի կոյտս բազմաց. (Նար. առաք. եւ Նար. մծբ.։)
that has wheels, wheely.
Գործի մեքենայից անուաւոր. (Խոր. ՟Գ. 28։)
Տուն անուաւոր. (Պտմ. աղեքս.։)
crooked;
indirect.
Ոչ ուղիղ. թիւր. ծուռ. ձախողակ. շեղեալ. եւ ըստ երկրաչափից՝ Սուր կամ բութ (անկիւն).
Անուղիղ դատաստան, կամ բարք, կամ նեղութիւն. (Մխ. դտ.։ Պտմ. աղեքս.։ Իսիւք.։)
incorrigible, perverse.
Անուղիղ. թիւրեալ. խոտորեալ. անխրատ. (անձն)։ եւ թիւր, մոլար, վատթար (իրք). իսլահա կելմէզ. ազղըն. իմլասըզ. էյրի. եանզլըշ.
Պսակի արժանի զյոյժ լաւագոյնսն առնիցէք ի մարդկանէ, նովին ձեւով եւ զանուղղայսն պատժի. (Պիտ.։)
Անուղղայ իմն իրքն թուէին. (Ոսկ. եբր.։)
Անուղղայ կարծիք. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 9։)
Անուղղայ իմացուածք. (Սամ. երէց.։)
Թշնամանք կնոջն՝ անուղղայ զարդարանքն. (Ոսկ. ես.։)
Խորհեցան յանձինս իւրեանց զանուղղայս (յն. ո՛չ ուղղապէս). (Իմ. ՟Բ. 1։)
Զի՞նչ քան զան այլ ինչ անմտութիւն կայցէ, յորժամ անուղղայս հպարտանայցեն. (յն. ի հակառակաց). (Ոսկ. մ. ՟Գ. 5։)
name;
renown, glory, reputation, honour, title;
— բայի, nominative;
noun, substantive;
— շքոյ, title.
ὅνομα. nomen. Բառ, կամ ձայն նշանական՝ յայտարար ուրուք կամ իրիք. կոչումն իւրաքանչիւր էակի եւ անհատի՝ հասարակ կամ յատու յորջորջմամբ։ Հայ մեկնիչք քերականի ստուգաբանեցին, իբր Անունելի, յասելն.
Ասի անունդ անըմբռնելի, վասն զի արդարեւ իսկ անտեղի եւ անժամանակ է. (Մագ.։ Երզն. եւ այլն։) Այլ ի զուր, զի յայլ լեզուս եւս է բառ նմանաձայն (պ. նամ. յն. օնօմա. լտ. նօմէն. եւ այլն. որ եւ թ. ատ, իսմ.)
Կոչեաց ադամ անուանս ամենայն անասնոց։ Անուանեաց զանուն նորա սէթ։ Անուն միւսումն փիսովն։ Եղիցի անուն տեառն օրհնեալ եւ այլն։
Անուամբ ճանաչի մեզ, յորժամ տեսանելով ինչ՝ ասեմք, զի՞նչ է. (Սահմ. յռջբ։)
Յիրմէ անտի անունն ճանաչի. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)
(Աստուած) ո՛չ անուամբ չափեալ. (Նար. ՟Լ՟Դ։)
ԱՆՈՒՆ. ըստ քերականաց եւ տրամաբանից՝ նոյն է ըստ բնիկ նշանակութեան ընդ առաջնոյն.
Անուն է ձայն նշանական ըստ շարադրութեան՝ առանց ամանակի, որոյ ոչինչ մասն է նշանական՝ զատեալ. (Արիստ. պերիարմ.։)
Անուն է մասն բանի հոլովական, մարմին կամ իր նշանակելով. (Թր. քեր.։)
Անուն՝ սահման է կարճառօտ, եւ սահման է անուն ծաւալեաել. (Վահր. երրորդ.։ եւ Կիր. ՟ը. խհ.։)
ԱՆՈՒՆ. իբր Համբաւ, եւ հռչակ անուան եւ գործոց. փառք եւ պարծանք. յիշատակ. նամ.
Արասցո՛ւք մեզ անուն։ Լաւ է անուն բարի քան զմեծութիւն բազում։ Արարի զքեզ անուանի ըստ անուանց մեծամեծաց՝ որ ի վերայ երկրի։ Դառնային անուամբ մեծաւ։ Երթայր անուն փառաւորութեան նորա մինչեւ ի ծագս երկրի։ Հանիցեն անուն չար որ յանուան իշխանքն են. եւ այլն։
Արար ասէ դաւիթ անուն, փոխանակ ասելոյ թէ արար իւր փառս, կամ յաճախութիւն նուիրելեաց. (Կիւրղ. թագ.։)
Դառնայր բարի անուամբ. (Ագաթ.։)
Անուն քաջութեան, կամ քաջ անուն ժառանգալ. (Եղիշ.։)
Յաղագս մեծի անուան համբաւոյ։ Զյաղթութեան ինչ անունն գտանել. (Փարպ.։)
Վա՛յ իցէ մարդոյն, որոյ անուն իւր քան զգործն մեծ իցէ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Ա։)
Կամէր՝ միայն անձամբ անուն առնուլ (յաղթութեան). (Բուզ. ՟Է. 42։) cf. ՔԱՋ, cf. ՎԱՏ, cf. ԿԵՂՏ, եւ այլն։
Իշխանութեան եւ պետութեան եւ ամենայն անուան անուանելոյ. (Եփես. ՟Ա. 21։)
ԱՆՈՒՆ. իբր Անուամբ, կամ անուանեալ, կամ փոխանակ ասելոյ՝ Որոյ անունն էր այս.
Առաքէր զոմն վահրիճ անուն։ Հռուփանոս անուն։ Տիրայր անուն։ Վարդան անուն։ Վասակ անուն. եւ այլն. (Կորիւն.։ Եղիշ.։ Փարպ.։ Յհ. կթ. եւ այլն։)
Եղբարքս անուն՝ արդեամբք ոսոխս ընդդէմ իրերաց յառնեմք. (Լմբ. պտրգ.։)
ԱՅՍ ԱՆՈՒՆ, կամ ԱՅՆ ԱՆՈՒՆ, անուան. ὀ δεῖνος, ἠ δεῖνα, τὸ δεῖνος. ille, iste, talis;
illa, ista;
illud, istud, tale. Այս ոք, այն ոք, եւ այս ինչ, այն ինչ, կամ այս նիշ, այն նիշ. փեղմոնի, եղմոնի. իքը, ինքը. ֆալան, ֆիլան.
Երթա՛յք ի քաղաքն՝ առ այս անուն (ոմն), եւ ասացէ՛ք ցնա. (Մտթ. ՟Ի՟Զ.18։)
Սոկրատէս, եւ այս անուն, եւ այն անուն առաքինիք։ (Զծնունդս) ծնողացն, զայսր անուան կամ զայնր անուան. (Փիլ. նխ. եւ Փիլ. ՟ժ. բան.։)
Ես այս անուան (հօր զաւակ եմ), եւ այս անուն է իմ մայր. (Ածաբ. աղքատասիր.։)
Ո՛չ ասաց, եթէ այս անուն եւ այս անուն, այլ թէ ամենեքեան։ Զայսմ անուանէ ասէ, եւ զայնմ անուանէ չարախօսեսցուք։ Այս անուն չէ արժանի քահանայութեան, եւ միւսն չկայ պարկեշտութեամբ։ Այս անուն մարդոյ եմ ես։ Այս անուն առն շնորհք։ Այս անուն մարդոյ էին ապարանքս այս. (Ոսկ. մտթ. եւ Ոսկ. եբր. եւ Ոսկ. յհ.։)
Ենթակայ (ունի) զայս անուն փայտ. (Սահմ. ՟Է։)
Ընդ այս անուն ճանապարհ գնացէք։ Տեսեր յայս անուն ժամանակ, եւ յայն անուն. (Լմբ. սղ.։)
ԱՆՈՒԱՄԲ. ՅԱՆՈՒՆ. իբր Իշխանութեամբ, զօրութեամբ. կամ դիտաւորութեամբ եւ այլն.
Դու գաս ի վերայ իմ սրով, եւ ես գամ ի վերայ քո անուամբ տեառն զօրութեանց։ Օրհնեալ եկեալ անուամբ տեառն։ Զոր խօսիցի մարգարէն յանուն իմ։ Յանունքո զօրութիւնս բազումս արարաք։ Մկրտեցէ՛ք զնոսա յանուն հօր, եւ որդւոյ, եւ հոգւոյն սրբոյ։ Յանուն աստուծոյ։ Յանուն յիսուսի. եւ այլն։
Չարն եւ բարին՝ ձեռին անուամբ է գրեալ ի գիրս. (Համամ առակ.։)
Զգործս ադամայեցւոց յանուն աղաղակի առակեաց. (Եփր. ծն.։)
Տո՛ւք զայդ նուէր յանուն փրկութեան ձերոյ։ Յանուն զենման աղօթել։ Ի յիմ անուն յանցաւորապէս՝ բազումս մեռեալ։ Ի քո անուն զանարժանս զիս ընկալան. (Նար.։)
ՅԱՆՈՒԱՆԷ. որ եւ ՅԱԿԱՆԷ ՅԱՆՈՒԱՆԷ. ὁνομαστί. nominatim. Տալով կամ յիշելով զանունն։ անուամբ եւ դիմօք հանդերձ. գիտելով զանձն ըստ երեսաց եւ ըստ անուանն. որոշակի. յայտնապէս. յատկաբար. մի ըստ միոջէ. անունովը, տեղն ի տեղը. իսմի ճիսմի իլէ.
Կոչեաց աստուած յանուանէ զբեսելիէլ։ Առէ՛ք զհամար ըստ թուոց, յանուանէ ըստ գլխոցն նոցա։ Զամենեսեան զնոսա յանուանէ կոչէ։ Զիւր ոչխարսն յանուանէ կոչէ։ Ողջո՛յն տաջիք սիրելեաց մերոց իւրաքանչիւր յանուանէ. եւ այլն։
Յանուանէ հարցանել, կամ կարդալ զոք, կամ գրել, կամ յիշատակել զնոսա. (Կորիւն.։ Եղիշ.։ Նար. եւ այլն։)
Վասն հօր նահապետացն յականէ յանուանէ ինքնին տէր մեր յիսուս քրիստոս ասաց. աբրահամ հայր ձեր ցանկացաւ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 6։)
Զմի ոք ի նոցանէ առանձին յականէ յանուանէ ծանուցանէր. (Ագաթ.։)
Զոր յականէ յանուանէ գիտէր թագաւորն։ Հինգ հարիւրով չափ յականէ յանուանէ ճանաչեմ. (Եղիշ. ՟Զ. ՟Ը։)
that does not contain, that has not;
poor, needy.
Զանունակս բարեաց հոգիս։ Զանունակն յանցմանց։ Անունակն նիւթոյ յանցանաց. (Նար. ՟Լ՟Զ եւ Նար. խչ. եւ Նար. մծբ.։)
Անունակ գոլով իմաստից. (Շ. հրեշտ.։)
Եւ Ոչ ունելի. իբր ոչ ստանալի. անհաղորդական. եւ իբր Անըմբռնելի. անպարտելի.
Ունել զանվայրափակ եւ զանունակ անուն ամենահաստչի. (Անան. եկեղ։)
Զսո՛ւր եւ զանունակ զատումն շարժողականացն սկզբանց եւ բովանդակութեանց. (Դիոն. երկն.։)
disobedience;
contumacy.
ԱՆՈՒՆԴ ԱՌՆԵԼ. Իբր անսերմն կացուցանել. անզաւակ՝ անճետ՝ բնաջինջ առնել։
Տայր հանել ընդ սուր, եւ անունդ առնել միահաղոյն զտոհմսն ռշտունեաց եւ արծրունեաց. (Բուզ. ՟Գ. 18։)
cf. ԱՆՈՒԱՆԱԴՐՈՒԹԻՒՆ. Ուստի ԱՆՈՒՆԱԴՐՈՒԹԵԱՄԲ. φερωνύμως. Որպէս բերանունապէս՝ ըստ քերականաց՝ յիրէ անտի եւ ի գործոյն առնլով զանուն. արդեամբք ստուգաբանեալ.
Յիսուս կոչեցաւ անունդրութեամբ վասն փրկութեանն (ըստ եբր), եւ բժշկութեանն (ըստ յն) եւ քաւութեանն մերոյ. (Կոչ. ՟Ժ։)
cf. Անունակ.
Լիցի օտարանոցք, եւ տեղի սննդեան անունողաց տածումն. (Խոր. ՟Գ. 20։)
sweet, agreeable to the taste, savoury, delicate;
benign, gracious.
Անուշակ կերակուր. (Իմ. ՟Ժ՟Թ. 20։) յն. մի բառ ամպրօսի՛ա, ἁμβροσία. ambrosia, cibus deorum.
Ո՞ւր Անուշաւան՝ անուշակացն կազմիչ. (Մագ. ՟Ի՟Ը։)
Յանուշակ արդեանց բուրումն ծխոյ. (Նար. մծբ.։)
Նմանութեամբ ասի.
Էր ի դրախտին ադամ յանուշակ եւ յերանալից կեանսն. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Անուշակ, անմահ, ողորմած աստուած. յն. հզօր եւ այլն. (՟Գ. Մակ. ՟Զ. 10։)
sweet, odoriferous, delicate;
— առնել, to perfume, to scent.
εὑώδης, εὕοσμος. odoris suavis, boni odoris, fragrans, bene olens. Անոյշ հոտով. ունօղ կամ բուրօղ զհոտ անուշութեան. կիւզել գօգուլու, խօշպույ.
Իւղ, կամ պտուղ անուշահոտ. (Ագաթ.։)
Անուշահոտ ընթրիք, կամ քաղցրութիւն, կամ ճաշակ. (Փարպ.։)
Գինի անուշահամ եւ անուշահո՛տ. (Մխ. բժիշկ.։)
Անուշահոտ նիւթք, կամ շոգոլիք. (Փիլ. այլաբ.։)
Ի մարգս բազմածաղիկս եւ յանուշահոտս. (Ածաբ. աղքատասիր.։)
Մեռոնին կատարողականն օծումն անուշահոտ առնէ զկատարեալն. (Դիոն. եկեղ. ՟Բ։)
Անուշահոտ բուրմամբ. (Շար.։)
Խնկօք, կամ ծաղկօք անուշահոտիւք, կամ անուշահոտօք. (ՃՃ.։)
Նմանութեամբ.
Իմ որդին լուսաւոր է, եւ անուշահոտ. (Եղիշ.։ Եզնիկ.։)
Անուշահոտ ոգիքն։ Անուշահոտ արդարութեամբ. (Ագաթ.։)
Ի յայս անուշահոտոյս անմահանայի. (Ոսկիփոր.։)
sweetness of smell, perfume.
εὑωδία, τὸ εὑωδές. suaveolentia, fragrantia. Անուշութիւն հոտոյ. հոտ անոյշ. եւ ունելն կամ բուրելն զհոտ անուշից. եւ իրք անուշահոտք (իրօք կամ նմանութեամբ).
Պահեցելոցս, ոչինչ նուազ եւ ոչ ծխեցելոց, լինի ինչ անուշահոտութիւն։ Ըստ հոտոյ՝ յանուշահոտութիւն գոլորշեաց. (Փիլ. այլաբ. եւ Փիլ. իմաստն.։)
Անուշահոտութեան բաշխման ընդունակութիւն. (Դիոն. երկն.։)
Իւղ անուշահոտութեան (այսինքն մեռոն). (Յհ. իմ. կան.։)
Բուրումն անուշահոտութեան. (Յհ. իմ. եկեղ.։) (Պիտ.։)
Բուրեալ զանուշահոտութիւն սաղմոսաց։ Զանուշահոտութիւն հոգեւոր տնգոց. (Խոր. հռիփս.։)
Խունկ անուշահոտ՝ առաւել յայնժամ բուրէ զանուշահոտութիւնն, յորժամ ի հուրն մերձենայ. (Անան. զղջ.։)
Անուշահոտութեամբ ըռնգանցն դատապարտեաց զմարդն. (Արշ.։)
that makes sweet;
confectioner.
εὑωδίαζων. bene olens. Տուօղ զհամ եւ զհոտ անոյշ. ախորժ. հաճելի. զուարճացուցիչ.
Նուագս անուշարարս սաղմոսաց. (Վրդն. սղ.։)
Եւ Կազմիչ անուշակաց, կամ քաղցրաւենեաց. հէլվաճը. շէքէրճի.
Ոչ գոյր նոցա խախամոքք անուշարարք առանձինն, եւ ոչ հացարարք. (Եղիշ. ՟Ը։)
sweetness;
delicacy, exquisite flavour;
affability, cheerfulness.
γλυκύτης. dulcedo. Անոյշ որակ. քաղցրութիւն. համեղութիւն, (իրօք, կամ նմանութեամբ). չէզզէթ, հալավէթ.
Մածմամբ ջրոց համածին անուշութիւնս մատուցանեն. (Փարպ.։)
Անմեկնելի լինել յանուշութեան վայելիցն. (Յճխ. ՟Ժ։)
Անճառ են համեղութիւնք քումդ անուշութեան. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)
Խունկ, կամ փայտ, կամ հոտ անուշութեան. (Եզեկ. ՟Է. 28։ Դան. ՟Բ. 46։ Բար. ՟Է. 8։ Սիր. ՟Ի՟Դ. 20։)
Եւ զայլ հումն հանդերձ անուշութեամբ եփեցին ի կաթսայս. (՟Ա. Եզր. ՟Ա. 12։)
Ազգի ազգի անուշութեամբ եւ ի գոյնագոյն ծաղիկս պսակեալք. յն. ազգի ազգի անուշահոտ ծաղկօք. (՟Գ։ մկ. ՟Է. 11։)
Անուշութեան իւղոց Քան զամենայն խունկս անուշութեան. (Ագաթ.։)
mild weather.
Բարի է երկիրս, եւ վայրքս անուշօդ, եւ բազմաջուր. (Զենոբ.) (ա՛յլ ձ. եւ անուշ օդս, եւ ջուր բազում)։
ignorant, unlettered;
stupid.
Ոչ պայծառիցն, այլ անուսիցն հրամայեմք զմերս. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 30։)
Յանուսիցն ոմանք։ Ոմանք անուսիցն. (Պրպմ. ՟Լ՟Բ. ՟Լ՟Գ։)
cf. Անուրեք.
Ոյր չիք ուստն, կամ ուրն. ոչ փակեալ ընդ սահմանաւ կամ ընդ տեղեաւ. անուրեք. անուր.
Աստուած է, եւ արարիչ, ամենազօր, անուստեք. (Ագաթ.։)
Մահ եւ ապականութիւն ըստ վնասու ինչ՝ անգոյ անուստեք ի ներքս մտեալ ի բնութիւնս. (Սանահն.։)
uneatable, unfit for food.
Զի ամբողջ անուտ ելով, ի ժամու մերկանամ զռշտութիւն. (Մխ. առակ. ՟Ժ՟Է.) (յսպէս ընթեռնումք զգրեալն. Անբողջան ուտելով. որ իբր յակամայս եդաւ որպէս մ. ԱՄԲՈՂՋԱՆ)։
ἅβρωτος. non edendus. Որ ոչն ուտի, զոր չէ մարթ ուտել. անծասկելի. անախորժ. եւ Արգելեալ յօրինաց. որ չուտւիր. եէնմէզ.
Հում միսն անուտելի է մարդկան. (Լծ. կոչ.։)
Զոմանս պիղծս, զորս եւ անուտելի ասաց լինել. (Շ. թղթ.։)
Էշ եւ յաւանակ՝ յանուտելի անասնոց։ Յանմաքրոցն եւ յանուտելեացն. (ՃՃ.։ Ածաբ. ծն.։)
Ոսկրուտ եւ անուտելի (բան. այսինքն դժուարիմաց). (Ածաբ. պասեք. յորմէ եւ Մագ. ՟Կ՟Գ. եւ Շ. թղթ.։)
not confined to one place, unbounded, infinite;
houseless, homeless.
Այր մի անծանօթ յամենեցունց, անոք, անուրեք. (Լաստ. ՟Թ։)
Իմաստուն անինչ, անոք, անուրեք, նման է որդւոյն աստուծոյ. (Եւագր. ՟Թ։)
Յանուրեք յանփախուստ օդն հայելով ուրանային. (Իմ. ՟Ժ՟Է. 9.). τὸν μηδαμόθεν φευκτόν. իմա՛ ըստ յն. յոչ ուրեք փախչելի, կամ յոչ ուստեք փախչելի. (զի օդն պատեալ է ամենայն ուստեք) կամ ըստ լտ. յորմէ ոչ իւիք ոք կարէր փախչել։
destitute, abandoned by all, helpless.
Անոք ուրեք յանօգնականաց (կամ անուրեք յօգնականաց) էր. յն. յամայութեան օգնականաց. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 4։)
not vicious, harmless, void of malice.
ἅκακος, κόσμιος. mali expers, innocens, modestus. Որ ոչ ունի ի սրտի զչարութիւն. անկեղծ. աննենգ. պարզ մտօք. անմեղ. ամբիծ. բարեսէր. պարկեշտ.
Են եւ ի մարդիկ անչարք եւ անխորամանկք. (Կիւրղ. գանձ.։)
Զպարզամիտսն եւ զանչարսն յաւէտ շնրոհօք լնու աստուած։ Բնութեամբ հանդարտք են, հեզք, եւ անչարք։ Յորժամ միտք մարդոյ աննենգ եւ անչար լինիցի. (Ոսկ. գծ. եւ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 27։ ՟Բ. 6։)
Անչար եւ պարզամիտ. (Իսիւք.։)
Զպարզամիտն եւ զանչարսն շնորհալի երեսօք երեւեալ տեսանեմք. (Տօնակ.։)
Էր ժամանակ անչար. (Եւագր. ՟Ի՟Ը։)
Սովոր եմք կոչել ժամանակս չարս եւ անչարս. (Ոսկ. ՟բ. տիմ.։)
ingenuousness, goodness, simplicity of character.
ἁκακία. innocentia, simplicitas. Անմեղութիւն. պարզմտութիւն. եւ Ներողամտութիւն. անյիշաչարութիւն.
Անզգամութիւն է կասկածդ քո եւ անչարութիւն ճանապարհի քո. (Յոբ. ՟Դ. 6։)
Անզգայութիւն իցէ քոյդ անմեղութիւն. (Իսիւք. եւ Օգոստ. եւ Սիմաք.) բայց կայ եւ յն. չարութիւնն։
Հետեւեցաւ եւ նմին անոխակալութեանն, անչարութեամբն աղօթելով. (Ճ. ՟Գ.։)
Երիս սիւնս կանգնեսցեն, անչարութիւն, զպահս, զիմաստութիւն. (Կլիմաք.։)
impassible.
Անչարչար ըստ բնութեան աստուածութեանն է բան. (Լմբ. հանգ.։)
Անչարչար բնութիւն. (Սկեւռ. ի լմբ.։)
Եւ Ազատ ի չարչարանաց կամ ի նեղութենէ. անվիշտ.
Անչարչարս մնացաք. (Նիւս. թէոդոր.։)
Անչարչար մնայ հոգին ի խռովութենէ խորհրդոց. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Զ։)
Անչարչար ի պատերազմողաց. (Գէ. ես.։)
cf. Անչարչար.
ἁπαθής. impatibilis որ եւ ԱՆՉԱՐՉԱՐ. Անընդունակ չարչարանաց, եւ կրից, կամ ախտից. անայլայլելի. անախտ. անկրական.
Անշօշափելին, եւ անչարչարելին, որ վասն մեր չարչարեցաւ. (Ածազգ. ՟Բ։ Աթան. ՟Ա. ՟Բ. ՟Դ. ստէպ։)
Հաւատա՛ յորդին աստուծոյ անչարչարելի աստուածութեամբն. (Ածաբ. մկրտ.։)
Որ անչարչարելիդ, մարմնով եկիր կամաւ ի չարչարանս. (Շար.)
Անչարչարելի ըստ բնութեան գոլով՝ չարչարեցաւ ճշմարտապէս մարմնով. (Սարկ. մարդեղ.։)
Չարչարեցաւ անչարչարելն չարչարելի բնութեամբս. (Շ. ընդհանր.։)
Եւ Ազատ յամենայն չարեաց եւ ի չարարանաց.
impassibility.
ἁπάθεια, τὸ ἁπαθές. impassibilitas, expertem esse passiones. Չկարելն չարչարիլ. ազատութիւն յամենայն կրից.
Չարչարանք նորա մեզ անչարչարութիւն է, եւ մահ նորա մեզ անմահութիւն։ Հաւատայ զչարչարելին անչարչարութեամբ։ Ի չարչարելւոջ մարմնի զանչարչարութիւն ցուցեալ. (Աթան. ՟Ա. եւ ՟Դ։)
Զի տացէ մեզ զիւր զանչարչարութիւնն. (Ագաթ.։)
Ի բնութենէ իւրմէ՝ որ է անչարչարութիւն, փոփոխումն ընդունել ոչ կամի։ Աստուածային բնութեամբն ունի զանչարչարութիւն եւ զանմահութիւն. (Շ. թղթ.։)
Ապա ուրեմն՝ թէեւ ասի մարմնով չարչարիլ, պահի եւ այսպէս անչարչարութիւն նորա, ըստ որում իմանի աստուած. (Պրպմ. ՟Լ՟Թ։)
Զանչարչարութիւն մարմնոյն՝ որ յետ կամաւորն մահուան. (Լմբ. սղ.։)
Որ զայսպիսի ուղղութիւն յանձին ցուցանիցեն, ի մարդկեղէն եւ ի չարչարելի մարմնի եպեւեալ գտանի անչարչարութիւն։ Որոց չէ արթ մինչդեռ աստէն ի մարմնի իցեն՝ զհրեշտակաց անչարչարութիւնն կրել յանձին. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 18. 19։)
Բարձրացեալ ի սէրն, եւ ի հոգեւոր տեսութիւն, եւ յանչարչարութիւն։ Ի գիտութիւնն հասեալ, եւ յանչարչարութիւն. (Լմբ. սղ.։)
immense, infinite;
extreme, excessive, enormous, immoderate, superfluous, superabundant;
intemperate, disordinate;
dreadful, violent, grievous;
յանչափս, cf. Յանչափս.
ἅμετρος, ἁμέτρητος, ἁπέραντος. immensus, infinitus, immodicus, μεθ’ ὐπερβολής, tantus, excellens. Ոյր չիք չափ. որ ոչն չափի. անքանակ. անսահման. անբաւ. կա գերազանց քան զչափ եւ զսահման. եւ Անցեալ ըստ չափ. մեծ եւ առատ. կամ Բազում եւ սաստիկ յոյժ յոյժ։ Զաստուծոյ եւ զաստուածայնոց միայն ասի տիրապէս, իսկ զայլ իրաց պիտակաբար. չափ չունեցօղ, եւ չափէ դուրս, չափազանց. էօլչիւսիւզ, հատսըզ.
Որ վասն մեր ի չափաւորութիւն եկիր անչափդ աստուած. (Ժմ.։)
Մեծ է, եւ գոյ բաւ, բարձր, եւ անչափ. (Բար. ՟Գ. 25։) (ուր զտանէն աստուծոյ է բան. իսկ զաստուծոյ գերագոյն մտօք առցես)։
Երկիր մեծ եւ անչափ։ Զանչափ ջուրցն սաստկութիւն։ Ի տոհմաթիւս եւ յառասպելս անչափս. (Ես. ՟Ի՟Բ. 18։ ՟Գ. Մակ. ՟Բ. 2։ ՟Ա. Տիմ. ՟Ա. 4։)
Անչափից եւ անբաւից պատութիւն։ Անչափ ջերմութիւն կամ ցրտութիւն. (Փիլ.։)
Անչափ խոնարհութիւն, կամ անմտութիւն. (Ոսկ.։)
Եւ որպէս Անչափաւոր, տարապայման. անկարգ. չափն անցած, ճամբէ դուրս. օրանսըզ.
Չափովն՝ խնամք են դարմանոցն, եւ անչափն՝ տանջանք եւ մահ. (Յճխ. ՟Դ։)
Գինի՝ չափաւորն պիտանացու է, իսկ անչափն է ընդ բամբասանօք. (Սարգ. ՟գ. յհ.։)
Յանչափէն փախչել պարտ է, եւ ընդ մէջն գնալ, զի մի՛ անչափութեամբն գլեսցի. (Նար. երգ.։)
Ի չափաւորագունիցն ո՛չ յանչափիցն ելանել սահման. (Յհ. իմ. ատ.։)
Յանչափն ձգտիլ՝ իմոյն ոչ հասի. (Նար. ՟Ծ՟Է։)
Անչափ խնդալ, կամ մեղանչել, կամ յաճախել։ Անչափ ծովացեալ. (Խոսր.։ Սանահն.։ Լմբ. սղ. եւ Լմբ. էր ընդ.։)
Անչափ մեծարեալ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 1։)
Ստէ՛պ կաց, բայց մի՛ անչափ. (Ածազգ. ՟Ժ՟Բ։)
Մի՛ անչափ զայս գործէք։ Յանչափ վշտանալոյ ելանէ մահ. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 16։)
Այլ մեք ո՛չ եթէ յանչափս ինչ պարծեսցուք. (՟Բ. Կոր. ՟Ժ. 13. 15։)
cf. Անպարագիր.
Ոչ չափեալ գրով կամ գծագրութեամբ. անպարագիծ.
want of symetry, disproportion.
ἁσυμμετρία. proportionis defectus. Պակասութիւն չափակցութեան. անհամեմատութիւն.
Որպէս գեղեցկութիւն՝ չափակցութիւն է մասանց եւ անդամոց եւ գունոց, այսպէս եւ տգեղութիւն է նոցունց. (Մաքս. ի դիոն.։)
immensity;
enormity;
superfluity, superabundance, exuberance;
immoderation, intemperance.
Հանգիցեն յայն երկայն ամին յանչափութեան անդ. (Ագաթ.։)
Չափի երկին անչափութեամբ, եւ առ քեզ կէ՛տ է մին անձուկ. (Պիսիդ.։)
Բազմութիւն անհունք անչափութեամբ. (Ագաթ.։)
Անչափութիւն հաւատոց, կամ ստամբակութեանց, կամ խարանաց։ Որպէս փոշի անչափութեամբ. (Ղեւոնդ.։ Փարպ.։ Փիլ.։ Նար. ՟Ժ՟Ը։ Զքր. կթ.։)
Դու ես գիտօղ բազմութեան մեղաց իմոց, այլ գթութիւնդ քո յաղթեսցէ անչափութեան նոցա. (Ճշ.։)
ἁμετρία. excessus mensurae, imodicitas, intemperies. Ելանելն ըստ չափ օրինաւոր. տարապայման առաւելութիւն կամ նուազութիւն. չափ չպահելը.
Լի է ամենայն անկարգութամբ եւ անչափութեամբ. (Փիլ. լին. ՟Դ. 23։)
Արգելում, ո՛չ զվարդապետութիւն, այլ զանչափութիւնն. (Առ որս. ՟Ա։)
Ի բաց փախչել յերկաքանչիւրոց անչափութեանց. (Նիւս. երգ.։ Խոսր.։ Սահմ. ՟Դ. ՟Ի։)
Զհարկաւորն յանչափութիւն ձգէ, զկերակուրն յորկրամոլութիւն. (Լմբ. սղ.։)
irreproachable.
Զարդարեալ ցուցաւ յամենուստ անպախարակելի փառաւորութեամբ. (Պիտ.։)
faultless, perfect, accomplished, complete;
unfailing;
indefectible, inexhaustible;
perfectly;
without fail;
incessantly.
ἁνέκλειπης, ἁνέκλειπτος, ἁδιάλειπτος. non deficiens. Որ ոչ պակասէ. աննուազելի. անսպառ. չհատնելու. դիւքէնմեզ. էքիլմէզ, շաեէզալ.
Գանձ անպակաս։ Անպակաս գանձ։ Մեծութիւն անպակաս։ Սքանչելի ես զօրութեամբ անպակաս. (Ղկ. ՟Ժ՟Բ. 33։ Իմ. ՟Է. 15։ ՟Ը. 18։ Յուդթ. ՟Ժ՟Զ. 16։)
Անպակաս ունիմ զքէն յիշատակ յաղօթս իմ. (՟Բ. Տիմ. ՟Ա. 3։)
Անպակաս ուրախութիւնք, կամ լոյս, իմաստութիւն, պտուղ։ Անպակաս լրութիւն։ Անպակաս մնայ ի լրութեան. (Ագաթ.։ Եզնիկ.։ Փարպ.։ Նար. ՟Լ՟Բ. ՟Խ՟Է։)
Անպակաս յառաւելութեանց, կամ ի ստուգութենէ, կամ ի լրութենէ։ Անպակաս գրութեամբ երեւին. (Նար. ՟Թ. ՟Ժ՟Ե. ՟Հ՟Է. ՟Հ՟Թ։)
Անպակաս ձայնիւ, կամ աղօթիւք. (Նար. ՟Ի՟Բ։ Սարգ. յկ. ՟Ժ՟Ա։)
cf. Անպակաս.
Որ ոչ երբէք կամ ոչ իւիք պակասի. անսպառ. յաւէժական.
Անպակասելի գանձ։ Լրմամբ անպակասելեաւ. (Նար. ՟Գ. ՟Ձ՟Բ։)
cf. Անպահակ.
ԱՆՊԱՀԱՊԱՆ որ եւ ԱՆՊԱՀՊԱՆ. ἁφύλακτος. incustoditus. Ուր չիք պահապան կամ պահպանութիւն. ոչ բարւոք պահեալ. անպատսպարան, եւ անզգոյշ.
Իբր յանպահապան քաղաք. (Լմբ. պտրգ.։)
Պատասխանի՛ տուր ինձ ո՛վ վիճաբան դու, եւ անպահապան. (Առ որս. ՟Բ. յն.) փոքր մի այլազգ է։
not preserved.
negligently, without observation.
Զականջսն անպահպան վասն բազմախոյզ իրաց աւելագործութեան բարձեալ թողեալ. (Փիլ. իմաստն.։)
ԱՆՊԱՀՊԱՆԱԲԱՐ ԱՆՊԱՀՊԱՆԱՊԷՍ. ἁφυλάκτως. incustodite, temerarie. Առանց պահպանութեան, կամ անձնապահ լինելոյ. անզգուշութեամբ. անհոգութեամբ. յանդգնաբար.
Անպահպանաբար մատնի սատանայի. (Ոսկ. ես.։)
Անպահպանաբար յամենայն հայհոյութիւն ընթանալ, կամ հայհոյել. (Կիւրղ. գանձ. ՟Է. եւ ՟Ժ։)
Զամենայն ասացի ձեզ յառաջագոյն, որպէս զի մի՛ անկանիլ ձեզ անպահպանապէս. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 32։)
cf. Անպահպանաբար.
ԱՆՊԱՀՊԱՆԱԲԱՐ ԱՆՊԱՀՊԱՆԱՊԷՍ. ἁφυλάκτως. incustodite, temerarie Առանց պահպանութեան, կամ անձնապահ լինելոյ. անզգուշութեամբ. անհոգութեամբ. յանդգնաբար.
Անպահպանաբար մատնի սատանայի. (Ոսկ. ես.։)
Անպահպանաբար յամենայն հայհոյութիւն ընթանալ, կամ հայհոյել. (Կիւրղ. գանձ. ՟Է. եւ ՟Ժ։)
Զամենայն ասացի ձեզ յառաջագոյն, որպէս զի մի՛ անկանիլ ձեզ անպահպանապէս. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 32։)
want of observation, negligence, infringement, infraction.
ԱՆՊԱՀՊԱՆՈՒԹԻՒՆ որ եւ ԱՆՊԱՀՈՒԹԻՒՆ. Չպահելն, չպահպանելն. զանցումն.
unadorned, simple, plain, unpolished.
εὑτελής, ἁκαλλώπιστος, ἅσκευος. simplex, incultus, supellectilis expers. Օտար ի պաճուճանաց կամ ի զարդուց, ի յօրինուածոց եւ ի հանդերձանաց սպասուց. անշուք. անարուեստ. աղքատին. պարզ. անզարդ, անսեթեւեթ. եւ Անկեղծ. քէսիմսիզ, սատէ, պայազը, հիլլեսիզ.
Անպաճոյճ հանդերձք, կամ յատակք, կամ հաց, ընթրիք, ըմպելիք. (Եզն. միանձ։)
Յնպաճոյճ ի ստեւոյ ոչխարաց. (Լմբ. պտրգ.։)
Որպէս ծառայ անպաճոյճ։ Պարտ է անպաճուճիւք վարիլ առ պէտսն մարմնոյն. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ. եւ ՟Ձ։)
Փոքր ինչ նուազ ի գազանացն, որոց կենցաղս անպաճոյճ եւ առանց պատրաստութեան, զանազանեմք. (Առ որս. ՟Ը։)
Անպաճոյճ բանք. (Լմբ. սղ.։)
Ի ստոյգ ճշմարտութեանն, եւ յանպաճոյճ միամտութեան. (Վեցօր. ՟Է։)
without ornament, simply, plainly.
ἀπλῶς. simpliciter, ἁπλάστως, sine fuco. Առանց պաճուճանաց, կամ սեթեւեթից. անշքաբար, եւ Անկեղծաբար.
Կեամք այսպէս պարզաբար, եւ անպաճուճաբար. (Առ որս. ՟Ը։)
(Մագդաղենացին) անպաճուճաբար պատմէ զամենայն աշակերտացն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 39։)
without answer;
— առնել, to confound.
Անպատասխանի եմ յամենայնի. (Շար.։)
Անպատասխան եմք առ օրէնսդիրն. (Լմբ. առակ. (նոր ձ. անպատասխանի)։)
Անպատասխան եմք ի հակառակելս. (Լմբ. պտրգ.։)
ἁναπαλόγτος. inexcusabilis. Որ չունի տալ պատասխանի ի ջատագովութիւն անձին. ափիբերան. կարկեալ. ամօթապարտ.
Եղեալ անպատասխանի յաստուածային հարցմանն. (Փարպ.։)
Ընդդէմ բռնադատօղ դիւացն խորհրդոց՝ բանական միտքս անլուր եղէ, եւ անպատասխանի. (Լմբ. սղ.։)
Որք սպանին զանձինս իւրեանց բարեպաշտ հոգւով, անպատասխանի կան. (Կլիմաք.։)
Զայս գիր ընթերցեալ՝ անպատասխանիս զնոսա առնէր. ասէ. ես զվիճաբանութիւն ատեամ. (Սոկր.։)
unbecoming, improper, unsuitable, unfit, absurd, unseemly.
ἅτοπος, -ον. absurdus, -um, ἅλογος, irrationalis, ἁνεπιτήδειος, non idoneus, ineptus. Անպատշաճ. անճահ. անտեղի. անբանաւոր. ամօթալի. յոռի. եօլսուզ, եագըշմազ, ապէս. տե՛ս (Յոբ. ՟Դ. 8։ ՟Ի՟Է. 6։ ՟Լ՟Զ. 21։ Գծ. ՟Ի՟Ե. 27։ ՟Ա. Կոր. ՟Ժ՟Ա. 6։)
Անպատեհս ինչ ուտել։ Ոչ ցանկալ ինչ անպատեհից. (Սահմ. ՟Թ. ՟Ժ՟Ե։)
Մի՛ մտածեր անպատեհ կարծեօք. (Բրս. ծն.։)
absurdity, unsuitableness, incongruity, impropriety.
ἁτοπία. absurditas, ἁνεπιτηδείοτης. ineptia, ineptitudo. Անպատշաճութիւն. անտեղութիւն. անյարմարութիւն. եօլսուզլուգ.
Տեսե՞ր, յորպիսի անպատեհութիւն հարկ եղեւ շրջել զբանն։ Վա՛յ անպատեհութեանն, որպիսի բանս խօսին։ Տե՛ս եւ զյաճախութիւն անպատեհութեանն. (Ոսկ. գղ. եւ Ոսկ. եբր. եւ Ոսկ. մտթ.։ եւ Դիոն. ստէպ։)
not deceitful, sincere;
that cannot be deceived.
Իբր ἅδολος. doli expers. Ոչ պատիր. անսուտ. ճշմարիտ. ուղիղ. ուր չիք պատրանք կամ ստութիւն. ալտաթմազ, հիլլէսիզ.
Անպատիր կոչումն. (Նար. ՟Գ։)
Անխաբ եւ անսուտ է, զորասեմս վասն քո. (Լծ.)
Չտայ խաբիլ, այլ անպատիր մնացեալ լինի. (Խոսր.։)
Անպարտելի քաջութեամբ, եւ անպատիր զգաստութեամբ։ Առ կամսն անպատիր. (Նար. ՟Ձ՟Բ. եւ Նար. մծբ.։)
Անպատիր դատողութեամբ երկայինն եւեթ վարի դատաստան. (Մխ. դտ.։)
Ունէր զմարմին իւր անպատիր յամենայն սահեցմանց կենցաղոյս. (Ճ. ՟Ա.։)
cf. Անպատեհ.
ԱՆՊԱՏԿԱՆ ԱՆՊԱՏԿԱՆԱՒՈՐ ԱՆՊԱՏԿԱՆԱՒՈՐԵԱԼ. ἁνεπιτήδειος. ineptus. Անյարմար. անվայելուչ. անդէպ. տե՛ս եւ ԱՆՊԱՏԵՀ.
Յանպատկան նիւթոյ. (Լմբ. ատ.։)
Մարմնոյ ուրուք անպատկանաւորելոյ առ ընդունել զանձնաւորական ազդմունս. (Սահմ. ՟Թ։)