prophetically, like a prophet.
· Calfa
Եւ մարգարէ՝ յաղագս մարգարէաբար եւ աստուածապէս զհանդերձեալսն գուշակել. (Սհկ. կթ. արմաւ.։ եւ Վրդն. սղ.։)
prophetic;
— ոգւով, by a — spirit.
· Calfa
Կայր զօրութիւն նշանացն եւ արուեստիցն ի մարգարէակիր մարմին մարգարէին մեռելոյ. (Կոչ. ՟Ժ. (յն. այլազգ։))
clothed in human nature, incarnate, become man, made flesh.
· Calfa
Մարմնոյ աստուածազգեստի, եւ աստուծոյ մարդազգեստի. (Առ որս. ՟Ժ։)
man sacrificing;
— լինել, to immolate or sacrifice human victims.
· Calfa
Տեսե՞ր զզոհս մարմնոյ եւ մարդազենս. յն. անմարդիս. (Ոսկ. եփես. ՟Ժ՟Ը։)
man-devouring, eager for human flesh.
· Calfa
Խանձեալ՝ խազեալ՝ մոլեալ ուտել զմարմինս մարդկան. մարդածախ. մարդակեր.
human, having a human form or figure;
after the men's manner;
s. zool. anthropomorphite.
· Calfa
ՄԱՐԴԱԿԵՐՊ. իբր Նման մարմնաւորաց կամ մարմնոյ մարդկան.
Ոմանք զաստուած մարդաձեւ եւ մարդակերպ (տպ. մարմնակերպ) ասէին։ Մարդակերպ զաստուած ասէր լինել. (Վրք. ոսկ. (ուստի աղանդ մարդակերպեայց։))
to become man, incarnate, to take human flesh or nature.
· Calfa
ἁνθρωπέομαι, ἑνανθρωπέω homo fio, humanam naturam induo, assumo. Մարդ լինել բանին աստուծոյ. առնուլ կամ զգենուլ զմարդկային բնութիւն. ներմարդանալ. մարմնանալ.
Մարդացար անմարմին. (Նար. ՟Լ՟Դ։)
Իջեալ ի յերկնից՝ մարմնացաւ մարդացաւ. (Հանգ.։)
Մարդացաւ մարմնով անմարմինն՝ որպէս առ աբրահամ. անդ տալոյ վասն զաւակ, եւ աստ՝ վասն օրհնելոյ. (Վրդն. ծն.։)
philanthropy, humanity, kindness, benignity, affability, benevolence, courteousness;
condescension;
welcome;
մարդասիրութեամբ, cf. Մարդասիրապէս.
· Calfa
Ո՛չ այսպէս իւղ զմարմինն առողջացուցանէ, որպէս մարդասիրութիւնն զոգիս. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 11։)
cf. Մարդակերպ.
· Calfa
Յերեւելն իւրում արդարոցն՝ զահ իւր յինքն ամփոփէր, եւ մարդատեսիլ եւ հրեշտականման երեւէր։ Նովիմբ մարմնով բարձրացեալ ի խոնարհութեանց, իբրեւ զմարդատեսիլ կերպարանացն՝ զոր առ՝ բարձրացուցանէր. (Ագաթ.։)
cf. Մարդակերպ.
· Calfa
Յերեւելն իւրում արդարոցն՝ զահ իւր յինքն ամփոփէր, եւ մարդատեսիլ եւ հրեշտականման երեւէր։ Նովիմբ մարմնով բարձրացեալ ի խոնարհութեանց, իբրեւ զմարդատեսիլ կերպարանացն՝ զոր առ՝ բարձրացուցանէր. (Ագաթ.։)
cf. Մարդացի.
· Calfa
Եղեւ՝ որպէս նման է, ոչ եւս մարմին բանն ըստ գրոց, այլ մարդաքաղաքացի յաւէտ. եւ պարտ էր ասել զնա մարդացի, քան թէ մարդ անուանել զնա. (Պրպմ.։)
incarnation;
our Lord's human nature;
creation, gene ration or genealogy of mankind.
· Calfa
Անսկիզբն բանն հաճեցաւ առնուլ մարդեղութեամբ սկիզբն ի կուսէդ՝ քրիստոս աստուած թագաւոր յաւիտենից։ Զճշմարիտ մարդեղութիւն մարմնացելոյն ի սուրբ կուսէն։ Վկայ եղեն քո մարդեղութեանդ. եւ այլն. (Շար.։)
ἁνθρώπησις, ἑνανθρώπησις, ἑνανθρωπότης incarnatio, assumtio humanae naturae. Մարդ եղանիլն, մարդանալն որդւոյն աստուծոյ. ներմարդութիւն. մարմնաւորութիւն, անհաս տնօրէնութիւն կամ տնտեսութիւն բանին.
cf. Մարդկային.
· Calfa
Թողեալ ի զարմանալեացն ցուցանել մեծ զաստուած՝ ի մարդկականացն զանձն առնէր ահագին. (Ոսկ. ես.։)
human;
belonging to man, manlike.
· Calfa
Նոյն է մարմին մարդկային ունել քրիստոսի, եւ բնութիւն մարդկային. (Յհ. իմ. երեւ.։)
Զմարդկայինսն բանս աղքատութեան քրիստոսի։ Ո՛չ է մարդկայնոյս բնութեան բարին գոլ, այլ աստուծոյ միայն։ Առ զմարդկային աթոռն դաւթի զըստ մարմնոյ հօրն իւրոյ։ Երկուս կամս աստանօր ցուցանէ, է ին՝ որ մարդկային, որ է մարմնոյ, եւ է ինչ՝ որ աստուածային. քանզի մարդկայինն վասն տկարութեան մարմնոյն հրաժարէ ի չարչարանաց, իսկ աստուածայինն նորա յօժար է. (Աթ. ՟Ա։)
Ինքն բանն աստուած զմարդկայինն իւր մտաց ուղղէ զկամս, եւ ինքեան ազդմամբն զմարմնոյն իւրոյ շարժէր ներգործութիւնս եւ կիրս. (Խոսրովիկ.։)
cf. Մարդկօրէն.
· Calfa
Մարդկապէս մկրտիւր՝ ի ձեռն զոր զգեցաւ մարմնոյն. (Աթ. ՟Ժ՟Բ։)
human.
· Calfa
Յամենայն մարդկեղէն մեղաց։ Մարդկեղէն մարմնոցն։ Մարդկեղէն ուսմամբ։ Մարդկեղէն բնութեան։ Ամենայն մարդկեղէն ստեղծուածոյ. (Թու. ՟Է. 6։ Իմ. ՟Ժ՟Բ. 5։ ՟Ա. Կոր. ՟Բ. 13։ Յկ. ՟Գ. 7։ ՟Ա. Պետ. ՟Բ. 13։)
Լինին հոգեղէն փոխանակ մարմնաւորաց, եւ աստուածեղէնք փոխանակ մարդկեղինաց. (Եփր. եփես.։)
human;
humanly, as a man, according to human nature.
· Calfa
Հրեշտակք առ աբրահամու եւ առ ղովտաւ մարդկօրէն իսկ դարմանեալ. (Ագաթ.։)
to instruct in athletic exercises;
to inure to war;
to exercise, to instruct, to initiate, to teach, to discipline, to form, to train, to civilize, to soften manners.
· Calfa
Ուշիկ ուշիկ զմարմին մարձէ. (Մխ. բժիշկ.։)
possible;
contingent;
proper, fitting.
· Calfa
Մարթելումն, եւ ոչ մարթելումն. (Պերիարմ.։)
ingenious, clever, skilled;
cf. Մարթ.
· Calfa
Մարդն անուն, որ է մարթուն, այսինքն իմաստուն, ո՛չ մարմնոյս, այլ հոգւոյս. (Շ. թղթ.։)
cf. Հերձեմ.
· Calfa
ՀԵՐՁԱՆԵՄ որ եւ ՀԵՐՁՈՒՄ, ՀԵՐՁԵՄ. (լծ. թ. էըրթմագ, էարմագ ). σχίζω, διασχίζω, ἁνασχίζω scindo, findo, seco ῤίσσω, ῤήγνυμι, πήγνυμι lacero, discerpo, frango եւ այլն. Խզել. ցելուլ. պատառել. ճեղքել. բաժանել. պայթուցանել. բեկանել. ճղքել, պատռել։ cf. ՀԵՐՁՆՈՒՄ. չ։
Հերձեալ բռնութեամբ (զօդս)։ Եհերձ ճանապարհ ընդ մէջ կենդանեաց եւ մեռելոց։ Զծովն կարմիր հերձեր։ Հերձ զծովն, կամ զվէմն։ Զյղիս նոցա հերձցես։ Հերձուին զյղիս։ Հերձաւ վարագոյր տաճարին ընդ մէջ։ Հերձցէ զքեզ ընդ մէջ։ Լուար ինչ բան, մեռցի ի սրտի քում. պի՛նդ կաց, ոչ հերձու, եւ ելանէ արտաքս. եւ այլն։
Յանդամոց մարմնոյն պարտ է հատանել, եւ որիշ հերձուլ, որ չարաչար միաւորեալ է. (Ոսկ. ՟բ. կոր.։)
Գիրս հանգամանաց հերձլոյ զմարմինս համագրէր. (Եւս. քր. ՟Ա։)
to cleave, to split, to divide, to cut;
to chop;
to crack;
to tear;
to dissect, to anatomize;
to cleave diamonds;
to disunite, to sow division, to make a breach between, to bring out a scission;
— զմորթ մարմնոյ, to chap;
— զապակիս, to crack;
— նաւի զծով, to plough the sea, to run a-head, to have head-way.
· Calfa
division, separation;
scission, rupture, disunion, discord, dissent, schism;
sect;
heresy;
— առնել, to bring about a scission;
to sow discord;
եղեւ — ի ժողովըրդեանն վասն նորա, there was a division among the people because of him;
դարձեալ — լինէր ի մեջ հրէից, there was a dissension therefore again among the Jews;
— անկեալ էր ի մէջ նոցա, they were divided among themselves;
they were at variance.
· Calfa
σχίσμα schisma, scissura, fissio, dissidium, discordia, ruptio unionis. Հերձումն. պատառումն. եւ առաւել նմանութեամբ՝ Բաժանումն մտաց եւ անձանց. որպէս երկպառակութիւն. անմիաբանութիւն. տարաձայնութիւն .... եւ սեպհական առմամբ, Բաժանումն ի միութենէ մարմնոյն քրիստոսի, այսինքն յեկեղեցւոյ, կամ ի գլխոյ նորա, կամ յանդամոց նորա. (ըստ յն. սխի՛սմա. որ է նոյն ընդ հյ. ձայնիս խզումն).
charming, ravishing, surprising, stupendous, admirable.
· Calfa
Հիանայլի ի նշմարել. զարմանալի եւ ահաւոր տեսլեամբ.
admiring, of admiration;
ecstatic.
· Calfa
Ո՜վ նոր խառնմանս. ո՜վն ասել՝ ասա հիացական է, եւ զարմացմամբ. (Լմբ. ածաբ.։)
admiration, astonishment, surprise, wonder;
charm, enchantment;
ecstasy;
աստուածահրաշ —, rapture, trance, divine ecstasy;
— or ի — ածել, — արկանել, cf. Հիացուցանեմ;
լինել ի —, to be the admiration of;
արկանել — ի վերայ ուրուք, to plunge into ecstasies, to enrapture;
— է մտաց լսել, it is surprising to hear.
· Calfa
θάμβος stupor ἕκστασις extasis κατάπληξις obstupefactio, terror, attonitum esse. Հիանալն. հիացումն. սքանչացումն. կարի զարմացումն՝ հանդերձ ահիւ. պակուցումն. ապշութիւն. թմբրութիւն. եւ Արհաւիրք. եւ Հիանալի իրք.
Հեշտութիւն եւ զարմացումն համացեղիցն, արհաւիրք եւ հիացումն հալածչացն. (Ածաբ. մակաբ.։)
Ի հիացումն երկիւղի կացուցանել։ Ի հիացումն ածել։ Հիացումն զարմացման բերել. (Պիտ.։)
Ի հիացման եղեալ զարմանայր։ Հիացումն լինէր ժողովրդեանն. (ՃՃ.։)
to astonish, to surprise, to amaze, to astound, to enchant, to charm to admiration, to strike with amazement.
· Calfa
Ո՜վ մեծի խորհրդեանս եւ զարմանալեացս, որ բաւական է հիացուցանել եւ զյոյժ թանձրագոյնս մտօք. (Իգն.։)
Զարմացուցեր զզօրս վերին, հիացուցեր զարարածս. (Շար.։)
cf. Որպէս.
· Calfa
ՀԻ՛ԲԱՐ. οἶον, ὠς ut, sicut. որ եւ ՀԻԿԷՆ, ՀԻԶԱՆ, ՀԻՊԷՍ. (արմատն է ի՞նչ, զի՞նչ. ո՞ր ինչ) Ո՛րգոն. ո՛րպէս. զո՛ր օրինակ. ինչպէս, օրինակ ըլլայ.
Բաղդատականացն գաղափարք են. հի՛բար, արագագոյն, յարմրագոյն. եւ այլն. (Թր. քեր.։)
to be founded, established, built.
· Calfa
Զոր ի սինա հիմնացեալ արմատացոյց ի միտսն մովսէսի. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
cf. Հիմնադրութիւն.
· Calfa
Առաքելոց ձեռինն աջոյ բարեյարմար հիմնարկութիւն. (Նար. ՟Հ՟Ե։)
pentagonal, quinquangular.
· Calfa
Աւելորդ հինգանկիւնի. ՟Ա. ՟Դ. ՟Է. ՟Ժ. ՟Ժ՟Գ։ Ուղղորդ հինգանկիւնի ՟Ա. ՟Ե. ՟Ժ՟Բ. ՟Ի՟Բ. ՟Լ՟Ե. ՟Ծ՟Ա. ՟Հ։ Ափէ հինգանկիւնին (արմատն) երեք. (Սարկ. տոմ.։)
martyr.
· Calfa
Մարտիրոս, զի մարտեաւ ընդ երեւելի եւ աներեւոյթ թշնամւոյն. վկայ՝ զի վկայեաց բազում չարչարանօք։ Ի վկայս՝ հանապազօր մեռեալն աշխարհի. ի մարտիրոսս՝ միշտ մարտուցեալն ի վերայ պատուիրանացն աստուծոյ. Երզն. լս. (որ է յարմարաւոր ստուգաբանութիւն ըստ հյ։)
flesh-eating, living upon flesh;
carnivorous.
· Calfa
Աշոտ որդի նորա, որ մսակերն կոչիւր. իմա՛, կա՛մ շատակեր, կամ քաջ ի մարտի, կամ յաղթամարմին։
cf. Մսանունք.
· Calfa
մսանունք նանց ՄՍԱՆ կամ ՄՍԱՆՈՒՆՔ. μηρίον, μηρός ile, ilium, ilia ὁσφύς lumbus, coxa ὅσχεος, ὁσχέα, -ον scrotum. Ասի եւ ՄԿԱՆ. ըստ որում ի յն. մի՛ս է մուկն. եւ պրս. միյան, իբրու միջանք։ Իբր զի Մսանն է Մսուտ մասն մարմնոց կենդանեաց, կամ փափուկ միսն մկնաձեւ. եւ միանգամայն վարի որպէս Մէջք, երանք. ազդր. բարձք. զիստ. գաւակ, համեմատութեամբ այլեւայլ բառից յունաց. ձկնմիս. դնդղուց, լօփ միս .... եւ մէջք, աճուկ.
clothed in flesh, incarnate;
fleshy, plump.
· Calfa
Մսով պատեալ. մարմնեղէն. մարմնազգեաց.
Յինէն գայթագղեցէք վասն մսապատ մարմնազգած լինելոյս։ Վասն մսապատ լինելոյ մարդկեղէն մարմնոյս. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 15։ Երզն. մտթ.։)
made of flesh, fleshly, carnal, corporeal, earthly, mortal;
— յարկ, mortal coil;
— բլուր, man-mountain, giant.
· Calfa
Ոյր նիւթն է միս կամ մարմին. մարմնեղէն. մսէ.
cf. Մսեղէն;
living, living man or soul;
—ք, men, mortals;
animals.
· Calfa
σαρκικός carneus, carnalis. Որպէս նոյն ընդ վերնոյն (=ՄՍԵՂԷՆ), Մարմնեղէն, մարմնաւոր. հեղեղէն. մահկանացու կենդանի, ունօղ զմիս եւ զոսկերս.
Որոյ մարմին եւ արիւն, ճարպ, եւ ոսկերք են, հա՛րկ է թէ մսեղի է եւ կենդանի. (Եզնիկ.։)
Հողազանգուածս հիւթոյ մսեղիս մարմնոյ. (Նար. կուս.։)
ՄՍԵՂԻ. գ. σάρξ caro. Գոյացութիւն մարմնաւոր, շնչաւոր եւ կենդանի. մանաւանդ մարդ մահկանացու. ըստ յն. մարմին, նովին նշանակութեամբ.
to be or feel cold, to grow frigid, to suffer cold;
to catch cold, to take a cold;
մսի ձեռն իմ, my hands are cold.
· Calfa
Ի սառնամանեաց մսեալ մարմինն՝ հաշել եւ մաշել եւ մեռանել. (Սարգ. յուդ. ՟Բ։)
diligent, prompt, ready;
—, — իմն, — սիրով or կամօք, willingly, voluntarily, with good will, heartily, cheerfully, with pleasure;
candidly, frankly, sincerely.
· Calfa
Եւ ո՛չ երկրի՝ որ զսերմնն ապականիցէ, մտադիւր մշակն դարման տանիցի. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 2։)
control, giving in or rendering of accounts.
· Calfa
Յետ կատարման այնր ահաւոր համարատուութեան. (Կլիմաք.։)
to sum, to number, to count;
to calculate, to compute;
to esteem, to repute, to judge;
to presume, to suppose, to reckon;
to attribute;
to pass for, to be reputed or deemed;
լաւ —, to prefer;
պատուական —, to appreciate;
մեծ ինչ —, to value, to esteem, to repute, to rely on;
առ ոչ ինչ —, not to keep any account of, not to care about, to have little esteem for, to despise;
— զանձն, to look upon oneself as, to believe, deem or account oneself, to think that one is;
ընդ մի — զիմն ընդ ումեմն, to mistake;
երանելի զանձն —, to think oneself happy;
—իմք եթէ, —րեսցուք այնպէս թէ, let us suppose that;
մի —իք թէ, do not believe that.
· Calfa
Որպէս իսահակ ոչ մեռաւ, բայց աստուած ընկալաւ (զնա որպէս) զենեալ ի ձեռն խոյին. այսպէս եւ բանին աստուծոյ համարեալ է մահ, եւ ոչ ըստ բնութեան. մեռեալ աստուածացեալ մարմնովն՝ միացեալ բանին աստուծոյ համարեալ է մահ. զի կենացն մահ ոչ յաղթէ. (Մեկն. ղկ.։)
cf. Համարձակեցուցանեմ.
· Calfa
Զնախապտուղս արմտեացն համարձակէ ուտել ուստերաց եւ դստերաց տանն ահարոնի. (Նախ. թուոց.։)
of the same race or family;
homogeneous.
· Calfa
Հեշտութիւն եւ զարմացումն համացեղիցն, արհաւիրք եւ հիացումն հալածչացն. (Ածաբ. մակաբ.։)
credit, honour, repute;
renown, fame, reputation, name, glory, celebrity;
news, intelligence, rumour, report, tidings;
արագաթեւ —, flying report, swift, speedy renown;
— բարեաց, good repute;
յեղակարծ, սուտ, չար —, strange, false, ill news;
— մեծ ստանալ, to win a great reputation;
վնասել անձին —ոյ, to damage one's reputation;
աղարտել զ— իւր, to tarnish one's renown;
կորուսանել զ—ն, to get an ill name;
չունել զ—, to be unknown, of no reputation or renown;
աղարտել զ— ուրուք, to blacken or ruin the reputation of;
—ի հարկանիլ, to become public, to divulge;
to become famous, renowned, celebrated, far-famed, to be in vogue, request or fashion;
ձախողակի — հանել or ընթացուցանել զումեքէ, to spread abroad an evil report about one;
— հանել, տարածել, to raise, sow or spread the news;
— ընթանայ, it is said that;
the story runs;
ելանէր, հնչէր, տարածէր, ի դուրս յաճախէր —, the report spread;
— քաջութեանն ընդ ամենայն կողմանս ընթանայր, the fame of his courage spread every where;
եւ ել — զնմանէ ընդ ամենայն կողմանս գաւառին, and there went out the fame of him through all the region round about;
—ի հարեալ է խաղս, this play is very popular;
cf. Շռինդ.
· Calfa
ἁκοή, φήμη , λαλιά, ἁγγελία, φωνή, ψόφος auditus, rumor, fama, vox եւ այլն. (արմատն է բա, բայ, բան, բաւ) վր. եւս՝ համբա՛վի. Լուր համայն հնչեալ. ձայն. հռչակ. զրոյց. անուն.
flavorous, savoury, sweet, delicious.
· Calfa
Համեղ ողկոյզ։ Համեղ մարմնովն քաղցրացոյց զճաշակացն զդառնութիւն. (Շար.։)
comparison, confront;
proportion;
analogy, relation, conformity, correspondence, harmony, eurythmy, symmetry;
ratio, proportion;
— գրոց, collation;
բառնալ զ—ն, to disproportion;
համեմատութեամբ, proportionably, in proportion, proportionally, symmetrically;
comparatively, in or by comparison, relatively, in reference.
· Calfa
σύγκρισις, ἁναλογία comparatio, proportio, analogia. Համեմատելն, իլն. բաղդատութիւն. զուգակշռութիւն. զուգաչափութիւն. եւ Ձայնակցութիւն. յարմարութիւն.
seasoned, flavoured;
aromatic, spicy, fragrant.
· Calfa
Զհամեմաւոր անոյշ արմատ ոք ծամեսցէ, եւ զհամ անուշութեան բուրեսցէ. (Ոսկ. խչ.) (յն. միւռոն, կամ իւղ անուշութեան։)