Entries' title containing մահ : 186 results

Մահացումն, ման

s.

mortification.

· Calfa


Մահացուցանեմ, ուցի

va.

to cause to die, to put to death, to slay, to kill;
to mortify.

· Calfa

NBHL (9)

Մահ՝ որ զկենդանիսն մահացուցանէր, այսօր ի ձայնէ նորա զմահացեալն կենդանի եցոյց. (Ճ. ՟Գ.։)

Ո՛րպէս զմահ մահացոյց. (Եպիփ. թաղմ.։)

Զհոգիս կենդանի մահացուցանել։ Մի՛ մահացուցաներ զհիւանդս։ Յամենայն կրից մահացուցանողաց վտանգեալ։ Զոմն մահացոյց, եւ դարձեալ կեցոյց. (Նար.։)

Արժանապարտ մահացուցանել զնա (զքրիստոս). (Իգն.։)

Զանանիա այնր աղագաւ մահացոյց. (Լմբ. պտրգ.։)

Դեղակուր արարեալ մահացուցին. (Մեծոբ.։)

Այնպէս զարհուրական ունելով զդէմսն, որպէս զի մահացուցանել զտեսողսն. (Նոննոս.։)

Որ ոչ կամեսցի մահացուցանել զնա (զհին մարդն) հաւատովք, եւ ի ձեռն հաւատոցն թաղել զնա յաւազնին, նովիւ մեռանիցի. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 7։)

θανατόω mortifico, morte adficio. Տալ մահանալ. մեռուցանել. սպանանել. մեռցընել.


Մահացուցիչ, չի, չաց

adj.

killing, murderous, mortifying.

· Calfa

NBHL (4)

Այն՝ որ մահացուցանէ. մեռուցիչ. սպանօղ. մահարար.

Ո՛չ ես մահացուցիչ, այլ՝ կեցուցիչ. (Նար. ՟Ձ՟Բ։)

Ոչ հիւանդութիւն մահացուցիչ, այլ՝ ախտացեալ անձանց բժշկութիւն. (Մամբր.։)

Անմահական կերակրովն կերակրեալ՝ հրաժարէ ի մահացուցչէն. (Ճ. ՟Գ.։)


Մահաքուն

adj.

entranced, lethargied.

· Calfa

NBHL (2)

Անկեալն կամ արկօղն ի քուն մահու.

Ո՛ կուրութիւն խաւարամիտ, ո՛ քնէութիւն մահաքուն. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)


Մահիկ, հկաց

s.

lunula, crescent, waxing or waning moon;
crescent shaped ornament, lunette;
meniscus;
— եղջիւրք, the horns of a crescent.

· Calfa

Etymologies (3) · Adjarian

, ի-ա հլ. «նորածին լուսին, լուս-նի եղջիւրը» Փիլ. սամփս. Գէ. ես. «այս ձևով մի տեսակ զարդ» Ես. գ. 19. Գէ. ես. Արծր. որից մահիկեղջիւր Վեցօր. 115, 131, Շիր. էջ 51, 53. մահկաբար Նիւս. երգ. մահ-կաձև (նոր բառ)։

= Պհլ. *māhik «լուսնակ, մահիկ» բառից փոխառեալ. պհլ. բառը կազմուած է [other alphabet] māh «ւուսին» բառից՝ -īk նուազական մաս-նեևոմ. հմմտ. պրս. [arabic word] mah «լուսին», որից նուազական [arabic word] mahča «մահիկ, է լուսնաձև իմն տափարակ՝ զոր յարծաթոյ և ի պղնձոյ արարեալ դնեն ի գլուխս դրօ-շակաց, մէնարէից և գմբէթեայ շինուածոց» (ԳԴ)։ Վերջինից է փոխառեալ Վն. մահչա «կանացի ճակատազարդ», որ և համապա-տասխանում է հների մահիկ «մի տեսակ զարդ» իմաստին։ Պհլ. բառը աւանդուած է գաղափարագիր ❇ր lbirhiq ձևով, որ պէտք է կարդալ māhīk, ինչպէս որ յոգնակին էլ գրուած է ճշտիւ māhīkān «ամիսնէր» (Ny-berg, Hilfsb. 1, 34, 52 և 2, 143)։ Աւելի ըն-դարձակ տե՛ս ամիս բառի տակ։-Հիւբշ. 191։

ՆՀԲ պրս. մահչէ կամ մէնչէ։ Böt-tich. ZDMG 1850, 380, Arica 77, 286, Lag. Urgesch. 800 և Gesam. Abhd. 40 ռանս. māsa, զնդ. mā, mānha, պրս. māh, օսս. may։-Müller SWAW 38, 583 սանս. māsa։ Հիւբշ. KZ 23, 9 հա-մարում է -իկ նուազական մասնիկ։ Կ. Վ. Շահնազարեան, Երկրագ. 1864, թ. 5, էջ 7 զնդ. մաօ։ Տէրվ. Altarm. 96 իբր նախաւոր մի ածական՝ սանս. māsika ին։

NBHL (5)

Զպսակակալս, եւ զմահիկս, եւ զզարդ երեսաց նոցա. (Ես. ՟Գ. 20։)

Մահիկ՝ լուսնաձեւ իմն զարդ պարանոցացն. զի մահիկ ասեն զձեւ լուսնին մինչեւ ի հինգ եւ ի վեց աւուրս. (Գէ. ես.։)

Ձիոցն մահիկս լուսնաձեւս ի մէջ ճակատուն կապեալ. (Արծր. ՟Գ. 2։)

Յօնացն շարադրութեանն՝ լուսնոյ նմանեցելոյ շրջանակաց, յորժամ մինչչեւ ի մէջն շրջեալ զժողով մահկացն՝ զբոլորակին գործեսցեն զբոլոր. (Փիլ. սամփս.։)

μηνίσκος lunula. պ. մահլէ, մէհլէ. որպէս թէ լուսնիկ, կամ լուսնաձեւ.


Մահիճք, հճաց

s.

bed, couch, mattress;
coffin;
— առկախեալ, hammock;
երկաթի —, iron bedstead;
— ծալածոյ, folding-bed;
field-bed;
— հովանաւոր, canopy bed;
սիւնազարդ —, four-post bedstead;
ի —ճս մահու, on one's death-bed;
անկեալ դնիլ ի —ճս, to take to one's bed, to keep one's bed, to be bed-rid;
ելանել յօտար —ճս, յանցանել ըստ —ճս իւր, to defile another's bed;
cf. Անկողին.

· Calfa

NBHL (4)

Զօրացաւ իսրայէլ, եւ նստաւ ի մահիճս։ Եւ ա՛ռ մեղքող պաճուճապատանս, եւ եդ ի վերայ մահճացն։ Ընդ գրուանաւ դնիցի, կամ ընդ մահճօք։ Մկրտութիւնս բաժակաց եւ ստոմանաց, եւ պղնձեաց, եւ մահճաց։ Արի՛ ա՛ռ զմահիճս քո։ Ելից յանկողինս մահճաց իմոց։ Անկաւ ի մահիճս իւր, եւ հիւանդացակ.եւ այլն։

Ձգեաց զձեռն իւր ի մահիճսն (դագաղաց). (Հ. օգոստ. ՟Ժ՟Ե.։)

Ելեալ յօտար մահիճս. (Եզնիկ.։)

κλίνη, κλινίδιον lectus, lectulus, lectica. (որպէս թէ մահու անկողին) Որ ինչ դնի ի ներքոյ անձին ընկողմանելոյ. անկողին. անկողնակալ. գահոյք. դագաղք.


Մահկանացու, աց

adj.

mortal, subject to death;
mortiferous, deadly;
հէք —քս, we, poor mortals.

· Calfa

NBHL (21)

θνητός mortalis. Որպէս թէ մահական կամ մահացու (ըստ ՟Բ նշ). Ներքոյ անկեալ մահու. որ ունի մեռանիլ. մարդ՝ որ է տակաւին յաստի կեանս.

Եմ եմ եւ ես մարդ մահկանացու հանգոյն ամենեցուն։ Մահկանացուն զիա՞րդ խելամուտ լիցի ճանապարհաց իւրոց։ Բնակութիւն ամենայն մահկանացուի երկիր է։ Երկեար ի մահկանացու մարդոյ։ Մի՛ ի մարմինս մահկանացուս աստուածակերպ ճոխանալ։ Պա՛րտ է մահկանացուիս այսմիկ զգենուլ զանմահութիւն.եւ այլն։

Որ մահկանացու ծնեալ՝ անմահ զիւրն յիշատակ եթող. (Խոր. ՟Գ. 67։)

Զի անմահ բնութեամբն իւրով ոչ մահացաւ, այլ իմով մեռաւ մարմնով մահկանացուաւ. (Շ. միշտ էիդ.։)

Վասն այլոց մեղաց մեռանէր՝ մահկանացուան, եւ ոչ կենդանեաւն. (Ոսկ. ես.։)

Մեռցո՛ւք իբրեւ զմահկանացուս, զի ընկալցի զմեր մահն իբրեւ զանմահից. (Եղիշ. ՟Բ։)

Այս հրաման կապեաց պնդեաց զբնութիւն մահկանացու, զի մի՛ լուծցի մահուամբ. (Իգն.։)

Որ մահկանացուացս կեանքդ ես. (Շար.։)

Ո՞ ոք ի մահկանացուացս ունի կանս անտրտունջս (կամ անտրտումս). (Եղիշ. ՟Ը։)

Ամուսնաւորաց եւ մահկանացուաց ազգ է տոհմ աստուածոց նոցա. (Եզնիկ.։)

(Մանեթոս գրեաց) զդից եւ զդիւցազանց եւ զուրուականաց, եւ զմահկանացուս, զի ընկալցի զմեր մահն իբրեւ զանմահից. (Եղիշ. ՟Բ։)

Այս հրաման կապեաց պնդեաց զբնութիւն մահկանացու, զի մի՛ լուծցի մահուամբ. (Իգն.։)

Որ մահկանացուացս կեանքդ ես. (Շար.։)

Ո՞ ոք ի մահկանացուացս ունի կանս անտրտունջս (կամ անտրտումս). (Եղիշ. ՟Ը։)

Ամուսնաւորաց եւ մահկանացուաց ազգ է տոհմ աստուածոց նոցա. (Եզնիկ.։)

(Մանեթոս գրեաց) զդից եւ զդիւցազանց եւ զուրուականաց, եւ զմահկանացուաց թագաւորաց՝ որ եգիպտացւոց թագաւորեցին. (Եւս. քր. ՟Ա։)

ՄԱՀԿԱՆԱՑՈՒ. որպէս Մահացու (ըս ՟Ա նշ) այսինքն մահածու. մահաբեր. մահառիթ.

Ադրիանոս մահկանացու ջրգողութեամբ անկեալ վախճանեցաւ. (Եւս. քր. ՟Բ։)

Հիւանդացաւ եւ նա զմահկանացու ախտ, մինչեւ թողեալ եղեւ ի բժշկաց. (Վրք. հց. ՟Դ։)

Այսպիսի չարալլուկ եւ մահկանացու (ախտ) սխտանայ ոգին այսուիկ. (Անյաղթ հց. իմ.։)

Ի պահ պնդութեան՝ յամենայն մահկանացու դեղոյ մեղաց ոչ ուտել. (Լծ. կոչ.։)


Մահկանացութիւն, ութեան

s.

mortality, mortal state.

· Calfa

NBHL (5)

Մահն եղծանի, եւ մահկանացութիւն կորնչի, եւ ոչ մարմնոյ բնութիւնս. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 9։)

Տեսեալ զմահկանացութիւնն ընդ անմահին խառնեալ. որ է բանին աստուծոյ մարմնաւորութիւն. (Նիւս. երգ.։)

Ի մահկանացութենէ զանմահ լինե նշանակէ. (Կամրջ.։)

Տէրն միացեալ ի մարմինն, որ մահկանացութեամբն ընտանի էր մահու. (Բրսղ. մրկ.։)

θνήτον mortalitas. Մահկանացու գոլն. վիճակ մահկանացուաց.


Մահճակալ, աց

adj. s.

bed-rid;
bedstead.

· Calfa


Մահմետական, ի, աց

adj. s. mahometan, musulman.

· Calfa

NBHL (2)

Հագարացի. ազգ իսմայէլի՝ ի դենէ մահմետի ամիրապետի.

Նեստորիոս հաղորդ հրէից, եւ մահմետականաց հաւասար խորհրդակից. (Նար. երգ.։)


Մահմետականութիւն, ութեան

s.

mahometanism, islamism.

· Calfa


Մահուչափ

adj. adv.

mortal, extreme;
mortally, to death;
— ատել, to hate mortally, to bear a deadly hatred, to abhor, to loath.

· Calfa

NBHL (5)

ՄԱՀՈՒ ՉԱՓ կամ ՄԱՀՈՒՉԱՓ. Մահուամբ չափ, այսինքն մինեւ ի մահ. cf. ՉԱՓ.

Լա՛ւ իցէ մարդոյ մահու չափ ճգնել, քան յայդպիսի օրինաց ուրանալ. (Եղիշ. ՟Բ։)

Են մեղք՝ որ մահու չափ են. այսինքն ծանր յոյժ, կամ մահացուցիչ հոգւոյ. ((ռմկ. մահացու) ՟Ա. Յհ. ՟Ե. 16։)

Աստուծոյ միայն կարելի զմերս մահու չափ հիւանդութիւն առողջացուցանել. (Լմբ. պտրգ.։)

Ի սուրբ վերնատունն հրազինեցան, եւ առին շնորհս սրբութեան ի ներգործութենէ մահուչափ ախտից. (Մխ. ապար.։)


Մահտարաժամ, ից

s.

sudden death, untimely -;
plague, pestilence, contagion, infection, mortality.

· Calfa

NBHL (4)

Յարձակումն թշնամեաց, կամ մահտարաժամ, կամ սով, կամ կարկուտ։ Եհաս մարդկան մահտարաժամ, սկիզբն արարեալ ի միւռոյ քաղաքէն. (Ճ. ՟Գ.։)

Զարժանահաս մահտարաժամ ... բա՛րձ ի մէնջ. (Շար.։)

Մահտարաժամք, եւ յոլով աշխատութիւն, մահտարաժամից, տենդից եւ դողից. (Գանձ.։)

ՄԱՀ ՏԱՐԱԺԱՄ կամ ՄԱՀՏԱՐԱԺԱՄ. λοιμός pestis, pestilntia. Յանկարծահաս կամ կանխահաս մահ. առաւելապէս՝ ժանտամահ, որ եւ ասի Սրածութիւն.


Մահր, ի

cf. Տուայր.

· Calfa

Etymologies (2) · Adjarian

= Արաբ. [arabic word] mahr հոմանիշից փո-խառեալ. այս բառը բնիկ սեմական է. նոյն, են եբր. [hebrew word] mohar, ասոր. [syriac word] mah-rā. արամ. [hebrew word] mahrā, որ և ասուր. [other alphabet] mahiru «մահր, մի բանի գինը, արժէքը» (Delitzsch, Assyr. Handwb. էջ 404, Strassmaier, Alphab. Werzeichn. der Assyrischen und Akkadischen Wörter, էջ 615). այս բոլորը ծագում են սեմական mhr «մի կին գնել» արմատից։ Արաբերէնից են փոխառեալ նաև սվահիլի լեզւով mahari «օժիտ», վրաց. მეβარი մեհարի «մահը». მარი մարի «մահմեդականի պսակ. 2. մահր». հայ բոշայ. մարահուր «օժիտ, ըն-ծայ, պարգև»։-Հիւբշ. 270։

Հներից ուղիղ մեկնութիւնը գիտէին Ասոր. դատ. էջ 9 և Լմբ. օր. 19. «Եթէ ոք առնէ տուայր, որ է մահր ըստ Արա-բացւոց, և ըստ Հայոց անձին գին աղ-ջըկանն»։ Նոյնպէս և Մխ. դտ. էջ 289 գրում է. «Առ մահմետականսն... կոչի մահր»։ Նորերից ուղիղ մեկնեց նախ ՆՀԲ, որից յետոյ Lag. Arm. Stuê § 1410։

NBHL (1)

Գրեն եւ զվարձանսն, այսինքն զտուայրն, որ է մահր։ Այր՝ որ էառ կին, եւ մեռաւ, եւ ոչ եթող որչիք, առնու կինն զպռոյգսն, եւ զկէս մահրին։ Այրն առ կինն դարձուսցէ պարգեւս, որ կոչի տուայր, եւ մահր. (Մխ. դտ.։)


Մանկամահ

s.

mortality among children.

· Calfa

NBHL (1)

Յաւուրս սորա մանկամահ սաստիկ եղեւ. (Կիր. պտմ.։)


Հողմահար, ի, աց

adj. s.

weather-beaten tempest tossed;
fan;
cf. Ճանճվան;
— հրացան, air-gun.

· Calfa

NBHL (2)

Կամ հողմահար խըռիւ խոտին՝ ի ժամանակս աշնանային. (Յիսուս որդի.։)

Հողմահարս պատառիչ օդոյ ի մորթոյ դովրացւոց՝ դրդիչ յոյժ աստուծոյ ակկարոնի (ճանճիկ կոչեցելոյ). (Մագ. ՟Ձ՟Է։)


Հողմահարիմ

vn.

to lash away flies with the tail;
cf. Հովահարեմ.

· Calfa

NBHL (2)

ՀՈՂՄԱՀԱՐԻԼ. Իբրու հողմահարաւ զովանալ, կամ վանել զճանճս. հովահրիլ, հովթըփիլ, ճանճերը քշել.

Այսր անդր զագին գալարեալ հողմահարիւր. (Մագ. ՟Ը.)


Հեղձամահ

adj.

choked;
strangled;
drowned;
— լինել, to be -;
— առնել, to choke, to stifle, to suffocate, to drown.

· Calfa

NBHL (3)

(լինել) Հեղձմամբ ի մահ մատնիլ. խեղդմամբ մեռանիլ.

Հեղձամահ եղեալ յիւրոց սենեկապետաց. (Խոր. ՟Գ. 22։)

Չոգար խեղդեցար. սատանայ ստիպեաց հեղձամահ արագ լինել քեզ. (Զքր. կթ.։)


Յանկարծամահ

adj. s.

dead suddenly;
sudden death;
— լինել, to die a sudden death.

· Calfa

NBHL (4)

Որ ինչ հայի ի մահ յանկարծական.

Յանկարծամահ հանդիպմամբ դասեցան ընդ սուրբս. (Մխ. ապար.։)

ՅԱՆԿԱՐԾԱՄԱՀ ԼԻՆԵԼ. Յանկարծ մահանալ՝ մեռանել.

Եղեւ սուտ մեռեալ՝ յանկարծամահ լինելով։ Վասն այն յանկարծամահ եղեն։ Ցուցանէ զթագաւորն վախճանեալ՝ յանկարծամահ զնա (լեալ) համբաւելով. (Ճ. ՟Ա.։ Մաղաք. աբ.։ Լաստ. ՟Թ։)


Մարդամահ, ու

s.

plague pestilence.

· Calfa

NBHL (5)

λοιμός pestis. Մահ մարդկան՝ ախտիւ սրածութեան. այսինքն ժանտամահ. մահտարաժամ.

Սով եւ մարդամահ. (Եւս. պտմ. ՟Ը. 15։ ՟Թ. 8։)

Սովու, սրոյ, եւ մարդամահու. (Ասող. ՟Բ. 2։)

Չէր գիտակ մարդամահին։ Խնդրեաց իւր, զի մարդամահիւն անկցի ի ձեռս աստուծոյ. (Եփր. թագ.։)

Մարդամահ տարաժամ։ Մարդամահ սաստիկ. (Կիր. պտմ.։ Վահր. ոտ.։)


Թոպամահ

adj.

that suffered a violent death, that died a death of torture;
— լինիմ, to be beaten to death;
— առնել, սպանանել, to belabour, to maul, to beat to death.

· Calfa

NBHL (2)

Թոպեալ ցմահ. չարաչար կոշկոճանօք.

Զկնի թոպամահ լինելոյ երանելւոյն Յուսկան։ Զգլխաւոր առաջնորդն թոպամահ սպանին. (Բուզ. ՟Գ. 3։)


Համահաղոյն

adv.

together, at the same time, at once.

· Calfa

NBHL (1)

Զի թէ համահաղոյն ածէր զպատիժսն, վաղուց արդեօք բարձեալ էր զմարդիկ. (Ոսկ. ես.։)


Համահամ

adj.

cf. Համադամ.

· Calfa

NBHL (3)

Քաղցր եւ դառն ասի, որ համահամ քմացն ճանաչի։ Ըստ համահամ քմացն խորտկաց եւ ըմպելեաց։ Այլ զհամեղութիւն ճաշակացն համահամ քմացն տայ. (Յճխ. ՟Ե. ՟Ժ. ՟Ժ՟Ա։)

Կապեսցուք ի փունջ մի համահամ եւ բազմահոտոտ։ Արձակեսցուք ոստս գեղեցիկս, եւ պտուղս համահամս. (Վրդն. սղ.։)

Որ համահամօքն (կամ համադամօքն) փափկանան. Զփափուկ ինչ կերակուր, եւ զհամահամք բացէ ի բաց ուրանային. (Մանդ. ՟Գ. եւ Եփր. պհ.։)


Համահայր, հօր

adj.

born of the same father, consanguineous;
— եղբայր քոյր, half-brother, half-sister, by the father's side.

· Calfa

NBHL (4)

Վաղենտինիանոս մանուկ համահայր. (Սոկր.։)

Զիա՞րդ համահարք միամօր որչիք երկպառակք լինիցին, եւ ոչ միաբանք. (Եղիշ. ՟Ը։)

Եղբարք համահարք. (Արծր. ՟Դ. 11։ Վրք. հց. ՟Ի՟Գ։)

Եղբայր նորա դեմետրէ՝ համահայր, եւ ոչ համամայր. (Պտմ. վր.։)


Համահանդերձ

adj.

clothed alike, in uniform.

· Calfa

NBHL (1)

Միագոյն, միանշան, համահանդերձ զարդու. (Բուզ. ՟Դ. 16։)


Համահասակ

cf. Հասակակից.

· Calfa

NBHL (3)

Յակոբոս երէց էր քան զքրիստոս ըստ ժամանակաց մարմնոյ, կամ համահասակ։ Ի համահասակ մանկունսն։ Առ համահասակն եւ առ համագործն ի տենչանաց սրտին վերագրի. (Լմբ. էր ընդ եղբ. Լմբ. առակ. Լմբ. սղ.։)

Համահասակք էին տեառն մերոյ. (Երզն. մտթ.։)

Կացոյց ի տեղի նորա զփառանաւազ համահասակ. (Պտմ. վր.։)


Համահարզ, ից

adj.

aid-de-camp;
adjutant.

· Calfa

Etymologies (1) · Adjarian

ԳԴ պրս. հէմրազ «խորհրդակից» ձևից։ ՆՀԲ «թերևս իբր համահարազատ կամ պրս. հէմէրզ «համապատիւ և երկրա-կից» (իմա՛ ham-arz «համարժէք» կամ ham-marz «գաւառակից»)։ Սւրոպա 1852, 123 պրս. [arabic word] hamrāz «խոր-հըրդակից»։ Էմին, Ист. Aсохика 1864, էջ 83 պրս. ham «համ»+arz «երկիր», իբր «հայրենակից»։ Տէրվ. Մասիս 1882, օգոստ 18 հարզ «մտերիմ, ընկեր, ազ-գական», որ կազմուած է հար մասնի-կով՝ զա, զան «ծնիլ» բայից և գտնւում է նաև ապա-հարզ-ան բառի մէջ։ Հիւնք. ապահարզան բառից։ Հիւբշ. 177 գուշա-կեց իրանեան ծագումը։ Նորայր, Կոր. վրդ. էջ 57 պրս. հէմրազ «խորհրդա-կից»։ Ուղիղ մեկնութիւնը տուաւ վերի ձևով Stackelberg (անդ)։ Ադոնց, Aрм. Юстин. 382 պրս. arzan=արժանիք

NBHL (5)

ՀԱՄԱՀԱՐԶ կամ ՀԱՄՀԱՐԶ. (թերեւս իբր համահարազատ. կամ համապատիւ, եւ երկրակից) Վարի որպէս Նիզակակից. մտերիմ պաշտպան. արբանեակ. թիկնապահ. ὐπασπιστής, ὐπερασπιστής satelles, propugnator

Էած զհամհարզսն՝ նախ յառաջ ինքն անցանէր թագաւորն քան զամենայն զօրսն։ Զանտիգոնոս զհամահարզն իմ։ Իբր զհամահարզ իմ հրամա՛ն տուր պատրաստել զօրու. (Պտմ. աղեքս.։)

Համահարզ երկոցունց։ Զեղբայր թագաւորին լփնաց, եւ զբազում համհարզս նորին ընդ նմին սատակէր. (Եղիշ. ՟Զ. եւ ՟Գ։)

Զամենայն փշտիպանս համահարզս իւր. (Ղեւոնդ.։)

Համահարզանցն եւ փշտիպանաց. (Ասող. ՟Բ. 3։ cf. ԶՈՅԳՈՍՏԱՏ։)


Համահաւաքեմ, եցի

va.

cf. Համախմբեմ.

· Calfa

NBHL (9)

Իբր Համահաւաքեալ, եւ համահաւաքօղ. տիեզերական.

Համահաւաք ատենիւն։ Համահաւաք եկեղեցի սուրբ՝ տիեզերագրաւ կաթողիկէ. (Վրդն. սղ. եւ Վրդն. ծն.։)

Որ եւ հաւատան համահաւաք՝ տիեզերագրաւ. (Տօնակ.։)

Համահաւաքէր զբազմութիւն քարանցն. (Աթ. ի ստեփ.։)

Համահաւաքեաց զոյսն իւր, եւ ի մի ժողովեցաւ. ոչ եթէ յայլ կողմանց եկն, եւ անդ հաւաքեցաւ. (Եփր. այլակերպ.։)

Հ զննջեցեալսն որ յադամայ։ Համահաւաքեալ գունդըք սրբոցն ի վերնատունն խորհրդոյ. (Շար.։)

Դասք առաքելոցն սրբոց համահաւաքեալ ի վայրկեան ժամանակի առ ի բոլոր ազգաց, ուր էին վիճակեալք. (Դիոն. թղթ. ՟Ժ՟Ա։)

Համահաւաքեալ ի բովանդակութիւն լրման ժամանակաց. (Արծր. ՟Ա. 1։)

Յոյժ բազում են մասունքն ի յափունս ջրոցն համահաւաքեալք. (Նար. ՟Զ։)


Համահրաւէր

adj.

convoking or inviting all.

· Calfa

NBHL (1)

Զհամահրաւէր աւետիսն հնչէր, եթէ ոք ծարաւի է, եւ այլն. (Պետր. սիւն. ի կոյսն.։)


Համահրեշտակ

adj.

angelic.

· Calfa

NBHL (2)

Ետես եկեալ առ ինքն զհրեշտակս սուրբ՝ առնուլ զհամահրեշտակ հոգի նորա. (Ճ. ՟Գ.։)

Հրամանաւ համահրեշտակ կաթողիկոսին հայոց տեառն գրիգորիսի. (Յիշատ.։)


Կամահաճոյ

cf. Կամակատար.

· Calfa

NBHL (1)

Տո՛ւր սմա տէր զվարձս ամբակումայ քո կամահաճոյ մարգարէին. (Մաշտ.։)


Կամահաճութիւն, ութեան

s.

cf. Կամակատարութիւն.

· Calfa

NBHL (1)

Ի կամահաճութիւն իշխողին՝ բերել նմին նուէրս. (Լմբ. իմ.։)


Կամամահ լինիմ

sv.

to commit suicide

· Calfa

NBHL (2)

ԿԱՄԱՄԱՀ ԼԻՆԵԼ. Կամաւ մահ բերել անձին. անձնասպան լինել.

Իւրովի երթալով, եւ կամամահ լինելով. (Երզն. մտթ.։)


Ռազմահատ

adj.

defeating, dispersing, conquering.

· Calfa

NBHL (1)

Կացին զօրավարք մամիկոնք՝ ճակատամարտք ռազմահատք։ Յաջողութիւն ռազմահատ պատերազմաց. (Մեսր. երէց.։)


Սերմահեղձութիւն, ութեան

s.

causing, abortion.

· Calfa

NBHL (1)

Պտղակորոյսս եւ անպտուղս ոմանս անունէ, վասն զսերմ իւրեանց ապականելոյ սերմահեղձութեամբն, եւ ոչ կենդանացուցանելոյ. (Շ. յուդ. ՟Ժ՟Է։)


Ջերմահոտ

adj.

warm.

· Calfa

NBHL (2)

Լեռնականաց, եւ ջերմահովիտ բարեխառն դաշտականաց. (Յհ. կթ.։)

Հաւասարելով զլեռնայինն եւ զջերմահոտն ի բարեխառն։ (Խոր. ՟Բ. 6.)


Սրամահ առնեմ

va.

to kill with a sword, to put to the edge of the sword.

· Calfa


Սրամահ լինիմ

vn.

to fall by the sword.

· Calfa

NBHL (3)

Սրով. մահացեալ. սրակոտոր. սրոյ ճարակ. իսկ ՍՐԱՄԱՀ ԱՌՆԵԼ՝ է սպանանել սրով.

Տայր հրաման սրամահ առնել զհաւատացեալսն։ Սրամահ արարեալ սպանին։ Արասցէ զձեզ սրամահ. (Ճ. ՟Բ.։)

Զոմանս սրամահ առնէին։ Ընթերցողք սրամահք ի հրապարակս. (Լաստ. ՟Ժ՟Ա. ՟Ժ՟Զ։)


Վաղահուպ մահ

sn.

premature death.

· Calfa

NBHL (1)

Վաղահուպ մահու վճարեցան, եւ բարձան ի կենաց. (Լաստ. ՟Ա։)


Վաղամահ

cf. Վաղամահուկ.

· Calfa

NBHL (6)

Մահականցուս այս, եւ ախտաւոր, եւ վաղամահ։ Վաղամահ իմն եւ կնատ սրամտութիւն թողանի զօրէն պղպջակի. (Նիւս. կազմ.։)

Որոց որդիք չեն լեալ ամենեւին, եւ կամ վաղամահք եղեն՝ զորս ծնանն։ Պարտ էր վաղամահ լինել այնոցիկ, որք ընդ ուտելն՝ միանգամայն եւ քաղցնուն. (Փիլ. ՟ժ. բան. եւ Փիլ. լին. ՟Բ. 7։)

Զանասունս սակաւակեացս եւ վաղամահս։ Վաղամահ լինին վասն կարօտութեան. (Իգն.։ Վանակ. յոբ.։)

Եւ Արագ մահացուցիչ. որով ոք վաղ մեռանի.

Վաղամահ սովով վախճանել. (Փիլ. լին. ՟Գ. 3։)

ՎԱՂԱՄԱՀ ὡκύμορος q.d. ocys moriens subita morte sublatus, immaturo fato abreptus, brevis vitae. որ եւ ՎԱՂԱՄԱՀՈՒԿ. Վաղամեռ. վաղամեռիկ. արագավախճան. արագամահ. յանկարծամահ. շուտ մեռնօղ, քիչ ապրօղ.


Վաղամահուկ

adj.

dying prematurely, young;
— լինել, to die prematurely, young, before the time, in the bloom of one's youth, in the prime of life.

· Calfa

NBHL (1)

Ճողոպրիմք յամենայն սովոյ եւ յանյագութենէ, եւ վաղամահուկն լինել. (Փիլ. լին. ՟Բ. 7։)


Սնամահակ ելանեմ

sv.

to be baffled, balked, disappointed, deceived.

· Calfa

NBHL (2)

Ի դերեւ ելեալ ի մահրէ, այսինքն ի վարձանաց, ի վարձուց. սնավաստակ.

Որ զելիոնի պարիսպն շինեցին, եւ ի վարձուցն սնամահակք ելին։ Եբեր փուշ. վրիպեցի ի յուսոյն, եւ սնամահակ ելի յաշխատութենէն. (Ճ. ՟Գ.։ Ոսկ. ես.։)


Վատամահ

adj.

dead miserably;
— լինել, մեռանել, to die or perish miserably.

· Calfa

NBHL (4)

Չարամահ. բռնամահ.

Զմի խորհուրդ ունին վատամահքս այս. եւ արդ մերկացեալ տանջեսցին. (Ճ. ՟Բ.։)

Պատահեալ բազոմւ տանջանաց՝ վատամահ լինիք. (Փարպ.։)

Յառնէ անիրաւէ վատամահ մեռաւ. (Կիւրղ. թագ.։)


Սատակամահ լինիմ

sv.

cf. Սատակամահ մեռանիմ.

· Calfa

NBHL (3)

Չարաչար մահուամբ սատակեալ.

Անօրէնն հայհոյիչն զայս օրինակ անկեալ կործանեալ սատակամահ լինէր. (՟Բ. Մակ. ՟Թ. 29։)

Մեռան սատակամահ. (Ոսկ. ես.։ 12)


Սատակամահ մեռանիմ

vn.

to die a cruel death, to perish miserably.

· Calfa


Սովամահ

adj.

dying of starvation;
— առնել, to starve to death;
— կորնչել, լինել, cf. Սովամահիմ.

· Calfa

NBHL (12)

Ի սովոյ մահացեալ. կամ մերձեալ ի մահ. սովալլուկ. սովաբեկ. սովեալ. նքողեալ. խիստ քաղցած՝ անօթի.

Մուրող՝ որ շրջիցէ ի ցպոյ, եւ սրամահ, եւ սովամահ (յն. նուազեալ ի հացէ)։ Սովամահ կորչնիմ (յն. սովով). (՟Բ. Թագ. ՟Գ. 29։ Ղկ. ՟Ժ՟Է. 17։)

Հացն երկնաւոր եկն յերկիր, զի կերակրեսցէ զսովամահսն։ Զհանապազորդ սովամահսն վասն նորա անպսակ թողուցու. (Կոչ. ՟Ժ՟Բ։ Ոսկ. մ. ՟Ա. 13։)

Կերակրեա զանձն իմ սովամահ։ Հայեցաւ ի սովամահ բնութիւնս։ Շրջէին ողորմելի սովամահք։ Մարք ոմանք զսովամահ որդոց իւրեանց զմարմինս ի կերակուր իւրեանց պատրաստեցին. (Սարկ. աղ.։ Իգն.։ Փարպ.։ Յհ. կթ.։)

Սովամահ ճնշէին հանապազ, սակայն ոչ թողուին զվարդապետն. (Մեկն. ղկ.։)

Եւ իբր Սովամահական.

Սովամահ չքաւորութեամբ աղքատացան անձինք մեր. (Մաշտ.։ Ճշ.։)

Սովամահ սաստկութեամբ. (Նար. յովէդ.։)

Ոչ սովամահ առնէ տէր զանձն արդարոյ. (Առակ. ՟Ժ. 3։)

ՍՈՎԱՄԱՀ ԼԻՆԵԼ. ՍՈՎԱՄԱՀԻԼ. ձ. Սովով ի մահ մերձիլ. սովասովիլ. նքողիլ.

Թէեւ սովամահ լինիցիմք, սակայն ի տեառնէ մի հեռասցուք։ Սովամահ յաստուածեղէն բանէն լինէին. (Ոսկ. մտթ.։ Սեբեր. ՟Ը։)

Միջնաբերդին նեղեալ սովամահէին, եւ բազումք ի նոցանէ սատակեցան. (՟Ա. Մակ. ՟Ժ՟Գ. 49։)


Սովամահիմ, եցայ

vn.

to be starved to death, to die of hunger.

· Calfa

NBHL (3)

ՍՈՎԱՄԱՀ ԼԻՆԵԼ. ՍՈՎԱՄԱՀԻԼ. ձ. Սովով ի մահ մերձիլ. սովասովիլ. նքողիլ.

Թէեւ սովամահ լինիցիմք, սակայն ի տեառնէ մի հեռասցուք։ Սովամահ յաստուածեղէն բանէն լինէին. (Ոսկ. մտթ.։ Սեբեր. ՟Ը։)

Միջնաբերդին նեղեալ սովամահէին, եւ բազումք ի նոցանէ սատակեցան. (՟Ա. Մակ. ՟Ժ՟Գ. 49։)


Խեղդամահ

adj.

strangled, suffocated;
— առնել, to strangle, to suffocate;
— լինել, to be strangled, suffocated.

· Calfa

NBHL (8)

Խեղդիւ մահացեալ. խեղդեալ. եւ Հեղձամահ.

Ինքն ի խնդիր լինէր խեղդամահ ժանտին։ (Յհ. կթ.։)

Երթեալ ինքնաձեռն խեղդամահ սատակէր։ Խեղդամահ սատակէր ի բռնութիւն այսոյն. (Պիտ.։ Ասող. ՟Բ. 4։)

Կապեցին վէմ մի մեծ ի պարանոցս նոցա, եւ արկին ի ծով. եւ այնպէս խեղդամահ կատարեցին ի քրիստոս. (Հ. կիլիկ.։)

Հրամայեաց զնա խեղդամահ առնլ. (Խոր. ՟գ. 14։ Յհ. կթ.։)

Յիւրոց ծառայից խեղդամահ լինի. (Ասող. ՟Գ. 12։)

Զերկոցունց նոցա սատակումն միով օրինակաւ նիւթեաց խեղդամահ լինելովն. (Լմբ. սղ.։)

Վկայ քեզակիտոփէլ եւ յուդա, որ ի տրտմութենէ խեղդամահ եղեն. (Կիր. ՟ը. խհ.։)


Ծծմահամ

adj.

having a sulphurous taste or smell.

· Calfa


Ընդդիմահար, աց

adj.

ppposite, that opposes, resists;
hard, solid, opaque.

· Calfa

NBHL (11)

Բազմամարմին եւ ընդդիմահար եւ խոշոր. (Նիւս. կազմ. ՟Թ։)

Առաւել քարշիմք ի թանձրագոյն եւ յընդդիմահար մարմնոյս. (Մագ. ՟Ա։)

Զամենայն կարծրութիւն փշրես, զամենայն ընդդիմահար վանես, զամենայն խստութիւն վատնես. (Նար. ՟Ի՟Ը։)

Ասեն գոլ զկարծր զօրութիւնսն՝ ընդդիմահարս եւ կալողականս. (Մաքս. ի դիոն.։)

Սակս թանձր եւ ընդդիմահար մարմնոյս. (Տօնակ.։)

Ընդէ՞ր անզեղջ գործեաց զչարն. զի վաղվաղակի չունէր զոք ընդդիմահար. (Լմբ. ժղ.։)

Սէիր եւ հագար՝ ընդդիմահարք միմեանց եւ ներհակակիրք. (Նար. խչ.։)

Ստութեանն ընդդիմահարք։ Առանց ընդդիմահարի պաշտօնեայք։ Անջրպետութիւն գոլով ընդդիմահար բանիցդ, կամակար մտօք մեղանչելն, եւ ակամայ գայթակղելն. (Լմբ. ովս. եւ Լմբ. սղ.։)

Եւ ո՛չ առ քարինս եւ փայտս, որ ընդդիմահար է բնութեանս. (իմա՛ ըստ կրկին նշ) (Սարգ. յկ. ՟Թ։)

Չունէր պատրուակ ընդդիմահար մտացն ի տեսութիւն Աստուծոյ. (Լծ. ածաբ.։)

Վահան ունէիր ընդդիմահար՝ լանջաց առաքինեացդ. (Գիւտ թղթ. առ վաչէ։)


Definitions containing the research մահ : 1998 results

Ամսական, ի, աց

adj. s.

monthly;
menses;
monthly pay.

· Calfa

NBHL (1)

μηνιαῖος, ἑπιμήνιος menstruus Սեպհական ամսոյ. ամսային. ամսաւոր. ամսօրեայ ժամանակ. ամսըւան. պիր այլըգ. մահեանէ.


Ամսօրեայ, էի, ից

adj.

lasting a month, of a month's duration;
— մի ժամանակ, a month's time, space of a month.

· Calfa

NBHL (1)

μηναῖος menstruus, unius mensis Ունօղ զաւուրս միոյ ամսոյ. երեսնօրեայ՝ ըստ հասակի. մեկ ամսըւան, ամսըւան մը. պիր այլըգ. մահի.


Ամփոփ

adj.

gathered together, close, concentrated;
— ունել, to keep together, to hold collected.

· Calfa

NBHL (1)

ԱՄՓՈՓ. Անմասն. պակասեալ. զուրկ, պակաս. մահրում.


Այգ, գոյ, գու, ուէ, գուց

s.

daybreak, dawn, aurora;
day-light, morning;
ընդ այգն, ընդ այգս այգուն, այգուցն, at day-break, at the dawn of day, in the morning;
— լինել cf. Այգանամ;
յայգուէ մինչեւ յերեկոյ, from morning till night.

· Calfa

NBHL (1)

Դարձուցանես յայգ զստուերս մահու։ Այգ արփիասկիզբն. (Նար. ԺԶ. եւ կուս։)


Այգուն

adv.

at day-break, at the dawn of day, in the morning;
— —, every morning.

· Calfa

NBHL (1)

Եւ ապա այգուն՝ ի խնդիր լինէր խեղդամահ ժանտին. (Յհ. կթ.։)


Այդպիսի, իսւոյ, իսեաց

adj.

such, like, similar, so.

· Calfa

NBHL (1)

Մարդկային բժշկութիւնն՝ այդպիսի գիտէ քամահել զամենայնիւ. (Եղիշ. ՟Ը։)


Այլ, այլոյ, այլում, յայլմէ

adj.

another, other;
different, unlike;
some;
—ով ճանապարհաւ, by another way;
—ով օրինակաւ, in another manner;
—ոք, another;
եւ ոչ — ոք, even another;
յայլմէ կողմանէ, another side, the other side;
— է ասել եւ — գործել, it is one thing to say, another to do;
եւ այլն, —ովքն հանդերձ, and so on;
— ընդ այլոյ, one for another, pellmell;
— յայլմէ լինել, to lose one's presence of mind, to be overcome by joy or fear;
ոչ — իւիք, in no other way;
— ընդ —ոյ ասել, to say equivocally, ambiguously.

· Calfa

NBHL (3)

Ա՛յլ օրինակաւ բժշկի պոռնիկն, եւ ա՛յլ մահապարտն, եւ ա՛յլ կախարդն. (Վրք. հց. Դ։)

Թէպէտ եւ բաժինք շնորհաց են, այլ տէր նոյն է։ Թէպէտ յաչս մարդկան տանջեցան, այլ յոյս նոցա լի է անմահութեամբ։ Մատեաւ եւ յարդարսն արբեմն փորձ մահու, այլ ոչ ընդերկար կալաւ. եւ այլն։

Ոչ թագաւորք եւ ո՛չ յիշխանաց ոք, այլ մահ ոչ իշխէ. (Փարպ.։)


Այլ, Այլ արդ

conj.

but, yet, still, however;
only, but;
now, then.

· Calfa

NBHL (3)

Ա՛յլ օրինակաւ բժշկի պոռնիկն, եւ ա՛յլ մահապարտն, եւ ա՛յլ կախարդն. (Վրք. հց. Դ։)

Թէպէտ եւ բաժինք շնորհաց են, այլ տէր նոյն է։ Թէպէտ յաչս մարդկան տանջեցան, այլ յոյս նոցա լի է անմահութեամբ։ Մատեաւ եւ յարդարսն արբեմն փորձ մահու, այլ ոչ ընդերկար կալաւ. եւ այլն։

Ոչ թագաւորք եւ ո՛չ յիշխանաց ոք, այլ մահ ոչ իշխէ. (Փարպ.։)


Այլ

adv.

besides, moreover, more.

· Calfa

NBHL (3)

Ա՛յլ օրինակաւ բժշկի պոռնիկն, եւ ա՛յլ մահապարտն, եւ ա՛յլ կախարդն. (Վրք. հց. Դ։)

Թէպէտ եւ բաժինք շնորհաց են, այլ տէր նոյն է։ Թէպէտ յաչս մարդկան տանջեցան, այլ յոյս նոցա լի է անմահութեամբ։ Մատեաւ եւ յարդարսն արբեմն փորձ մահու, այլ ոչ ընդերկար կալաւ. եւ այլն։

Ոչ թագաւորք եւ ո՛չ յիշխանաց ոք, այլ մահ ոչ իշխէ. (Փարպ.։)


Այլաբանեմ, եցի

va.

to use allegories in speech;
to use the figures of rhetoric;
to allegorise.

· Calfa

NBHL (1)

Գեղեցկապէս այլաբանեաց զմարմնաւորացս անմարմնոցն հաղորդիլ։ Որ վերլուծեալ այլաբանին՝ անմահ մնալ բանից նորին. (Շ. բարձր. եւ Յիսուս որդի.։)


Այլագոյն

adj.

of a different colour;
unlike, different.

· Calfa

NBHL (1)

Սրբեցաւ ի մեղաց բորոտութենէն եւ յայլագոյն մահկանացութեանն (կամ թենէն). (Կամրջ.։ Իսկ Կոչ. ՟Ժ՟Բ.)


Այլագունիմ, եցայ

vn.

cf. Այլագունեմ.

· Calfa

NBHL (1)

Մարդն մահկանացութեամբ այլագունեցաւ. (Կամրջ.։)


Այլուր

adv.

elsewhere, in another place, in some other place.

· Calfa

NBHL (1)

Այլ ոք այլուր անկեալ կիսամահ. (Իմ. ԺԸ. 18։)


Այն, այնր, այնորիկ, այնու, այնուիկ

pron.

that, it, the.

· Calfa

NBHL (2)

Բազմահանդէսն այն եւ յաջողակն։ Վաւաշն այն եւ տռփոտ. (Յհ. կթ.։)

Չէ՛ ինչ կարի չար, եթէ մահն՝ որում պարտապան եմք, այն մեզ վրիժաբար հասանիցէ. (Յհ. կթ.։)


Այնպիսի, սւոյ, պիսեաց

adj.

such, similar, like;
equal, same;
as great, as much.

· Calfa

NBHL (1)

Յառաջ քան զայն ոչ եղեւ այնպիսի մարախ, եւ յետ այնորիկ ոչ եղեւ այնպիսի։ Որ յայնպիսի մահուանէ փրկեաց զմեզ։ Շատ է այնպիսւոյն պատուհասն այն։ Հարկ էր օրինաւորացն այնպիսեօքն սրբել։ Յամենայնէ յայնպիսեաց անտի։ Եւ դուք այնպիսիք ոմանք էիք։ Ընդ այնպիսումն եւ հաց մի՛ ուտել. եւ այլն։


Այրեցած, ի, ոյ

s.

burning, deflagration;
burn, mark caused by fire;
soot;
torrid.

· Calfa

NBHL (1)

ԱՅՐԵՑԱԾ, ի. իբր գ. ռմկ. այրեցած գօտի. կոչի եւ ԱՅՐԵՑԵԱԼ կամ ԱՅՐԵՑԱԿԱՆ ԳՕՏԻ. Տապագին գօտի երկնից ընդ հասարակածիւ. καπυρά. (ζώνἡ) torrida (zona). մինթագաի մահրուքէ.


Այրի, րւոյ, րեաց

s. adj. widow;
widower.

· Calfa

NBHL (1)

Այլ անմահ սուրբ փեսայիդ այրի հոգի իմ պաղատի։ Զայրի եղեալ ի քէն հոգիս մեղօք. (Շար.։)


Այցելութիւն, ութեան

s.

visit;
visitation;
search;
inspection;
examine.

· Calfa

NBHL (1)

Եւ ի կուռս հեթանոսաց այցելութիւն եղիցի։ Եղիցի ի Սաբաւովթ Տեառնէ այցելութիւն շարժմամբ եւ որոտմամբ։ Սրով եւ սովու եւ մահուամբ արարից այցելութիւն ի վերայ ազգին այնորիկ։ Ածից չարիս ի վերայ բնակչացն անաթովթայ յամի այցելութիւն նոցա։ Ածից ի վերայ նոցա չարիս յամի այցելութեան իւրեանց. եւ այլն։


Անազդելի, լւոյ, լեաց

adj.

insensible.

· Calfa

NBHL (1)

Անզգալի. անըմբռնելի ազդման կամ զգայութեանց. տույուլմազ, զայրի մահսուս.


Անախտ

adj.

not subject to diseases or passions;
innocent, pure.

· Calfa

NBHL (1)

Անախտ յամենայն չարէ մնալ։ Ոչ կարի դժուարել (ընդ մահ սիրելւոյ), եւ ո՛չ անախտ կալ մնալ. (Փիլ. իմաստն.։)


Անախտութիւն, ութեան

s.

apathy, dispassion;
integrity, purity;
good constitution, health.

· Calfa

NBHL (1)

Պատահեալ վիճակի անմահութեան եւ անախտութեան. (Շ. ատեն.։)


Անակնունելի, լւոյ, լեաց

adj.

cf. Անակնկալ.

· Calfa

NBHL (1)

Մի՛ անակնունելի (գոլով՝) գայցէ մահն։ Կարի օտար էր բանն, եւ անկարծելի եւ անակնունելի ասացեալքն. (Ոսկ. յհ.։)


Անաղօտ

adj.

shining, clear, bright.

· Calfa

NBHL (1)

Յայտնի եւ անաղօտ ունին զհետս Քրիստոսի պողոտային։ Անաղօտ միշտ պահել զմահու նորա յիշատակ։ Զհեղումն արեանն կամեցաւ նշանակօքն մարմնականօք անաղօտ արձանացուցանել ի սիրտս մեր։ Յորժամ յիշատակ նորա սիրոյն եւ երախտեացն անաղօտ լինի ի մտաց մերոց։ Եւ զոր ի տէր ցնծութիւնն՝ անաղօտ կալան. (Լմբ.։)


Անայլայլութիւն, ութեան

s.

invariability, immutability.

· Calfa

NBHL (1)

Անմահութիւնն եւ անայլայլութիւնն. (Առ որս. ՟Գ։)


Անանուն

adj.

anonymous;
ignoble.

· Calfa

NBHL (1)

Որում անուն էր Վրիւ, անանուն ըստ ազգի, եւ անփորձ իրի՝ որդի առն ասորւոյ։ Գուցէ անանուն եւ անպիտան մահուամբ ելանիցեմք ի կենցաղոյս. (Փարպ.։)


Անանցանելի, լւոյ

cf. Անանց.

· Calfa

NBHL (1)

զոր օրինկ հուրն՝ որ զփայտն գտանէ, ոչ սպառի, նոյնպէս եւ այն հուր՝ որ զմարմին գտանէ (անմահ ընդ հոգւոցն), անանցանելի է. (Պիտառ.։)


Անապական, ի, աց

adj.

incorruptible;
pure, chaste, inviolate.

· Calfa

NBHL (2)

Անեղն եւ անապականն եւ մշտնջենաւորն Աստուած։ Անապականն յանապական տան միշտ կայ մնայ։ Կենագործեալք անապականիդ։ Անապականք, եւ ոչ մահկանացուք։ Գրաւական կենդանութեանս անապական է. (Նար.։)

ἅφθαρτος, ἁδιάφθαρτος, incorruptibilis, incorruptus, integer, inviolatus. Որ ոչն ապականի. անեղծ. անվթար. անարատ. անմահ. անփուտ. մաքուր. անվնաս. պօզուլմազ. եօրսելենմէմիշ. խալիս. սազ, լա՛ եէզալ.


Անապականութիւն, ութեան

s.

incorruption;
purity, chastity.

· Calfa

NBHL (2)

Անապականութեան աղբիւր, եւ ի մահու կեանք. (Շար.։)

ἁφθαρσία, incorruptibilitas Վիճակ անապական. անեղծութիւն, անմահութիւն. անախտութիւն. անարատութիւն. իֆսատ օլունմազլըգ.


Անապաշաւ

adj. adv. impenitent, hardened, obdurated.

· Calfa

NBHL (1)

Դողումն մահու է յանապաշաւ յանցանաց եկեալ. (Կլիմաք.։)


Անապատ, աց, ից

s. adj. desert, hermitage, solitude;
solitary, uninhabited lonely, unfrequented.

· Calfa

NBHL (1)

ԱՆԱՊԱՏ. (հանդերձ խնդրով). ἕρημος, desertus, destitutus Լքեալ թողեալ. յետնեալ. զուրկ. անմասն. ամայի. թափուր. ազատ. թէրք օլունմուշ, մէթրուք, մահրում.


Անապատանամ, ացայ

vn.

to become a desert, to be deserted;
to fall, to decay.

· Calfa

NBHL (1)

Զրկիլ. որբանալ. հեռի գտանիլ. ամայանալ. օտարանալ. ազատանալ. մահրում գալմագ, թէրք օլունմագ, խալի գալմագ. ἑρημόομαι, deseror, orbor.


Անառաջնորդ

adj.

without a guide or chief, indirected.

· Calfa

NBHL (1)

Յետ մահուն Յուսկայ անառաջնորդ լինէր երկիրս Հայոց։ Անառաջնորդք եղեալ՝ իբրեւ զկոյրս մոլորեցան. (Բուզ. ՟Գ. 3։)


Անարժան, ի, ից, աց

adj.

unworthy, unfit, improper;
condemnable, blamable, illegal, dishonest;
— համարել, to disdain.

· Calfa

NBHL (2)

Մեռանի յիւրոցն ընկերաց անարժան մահուամբ. (Փարպ.։)

Անարժանն անիծից՝ վասն մեր զանիծից մահ մեռաւ. (Լմբ. սղ.։)


Անարուեստ, ից

adj.

of no trade, or profession;
artless;
guileless;
immaterial, simple, natural;
rough, rude.

· Calfa

NBHL (1)

Որ յանարուեստ աթոռ նստիս։ Անմահ Արքային անարուեստ աթոռք. (Շար.։)


Արկած

adj.

endorsed, cloathed.

· Calfa

NBHL (1)

շուն ի վերայ ընթանայ (օտարի) Զամենայն զի վերայ արկածս քամահելովն. (Փիլ. լիւս.։)


Արկած, ից

s.

misfortune, disaster, calamity, mischance, mishap, danger, peril, risk, hazard, chance, adversity, storm, tempest, evil.

· Calfa

NBHL (1)

շուն ի վերայ ընթանայ (օտարի) Զամենայն զի վերայ արկածս քամահելովն. (Փիլ. լիւս.։)


Արկանեմ, արկի

va.

to cast, to throw, to shoot;
to put away, to reject;
to reduce to, to bring to;
to sow, to scatter, to spread;
to pour out, to shed;
to mix;
ի մէջ — զանձն, to intermeddle, to intrude, to enter;
— ի մէջ ի ներքս, to thrust in, to introduce, to mix;
— ի միտս, to insinuate;
— զանձն ընդ, ի ներքոյ, to undergo;
— զիւրեւ, զանձամբ, to endorse, to put on one's back;
to put on, to dress one's self;
— աղիւս, to make brieks;
— զկալ, to winnow corn;
— ողորմութիւն, to pity;
ընդ յեսան, ընդ սրոց —, to whet, to sharpen;
— ընդ սղոցաւ, to saw;
— ջուր, to pour water;
գութս —, to pity;
խունկ —, to cense, to perfume with incense;
ի խնդիր —, to seek, to trouble one's self to find;
ձայն —, to cry, to scream, to shriek;
վարձս, սակ —, to bargain, to make an agreement, to contract;
վիճակ —, to cast or draw lots;
ի կիր, ի վար, ի գործ —, to use, to employ, to make use of;
ձեռն —, to undertake;
— ընդ տարակուսանօք, to make doubtful, to doubt;
— ի մոռացօնս, to forget;
— զանձն ի վատնգ, to place one's self in danger;
— ի յուսահատութիւն, to reduce to despair.

· Calfa

NBHL (1)

Ընդ մահուն արկանել թունիւք. (Խոր. հռիփս.։)


Արհամարհեմ, եցի

va.

to despise, to repulse, to disdain;
to aggrieve, to offend;
to vex;
to debase.

· Calfa

NBHL (1)

καταφρονέω, ἑξουδενέω, ἑξουθενέω , ἁτιμάζω, ἑκμυκτηρίζω, ἑμπαίζω եւ այլն. contemno, nihili facio, despicio, ignomina afficio, etc. համարել ինչ. յոչինչ գրել. քամահել. անգոսնել. անարգել. ընդ վայր կամ առ ոտն հարկանել. անտես կամ ապախտ առնել. ստուգանել. որպէս յն. Անպատուել. տե՛ս Ծն. ՟Ժ՟Զ 4. եւ 5։ ՟Ա. Թագ. ՟Ժ՟Է 42։ Կամ անտես առնել. Թուոց. ՟Ե 12։ ՟Լ՟Ա 16։ Ղեւտ. ՟Զ. 2։ ՟Ի՟Զ 40. 43։ Սղ. ՟Հ՟Է 59։ Եզեկ. ՟Է 19։ Կամ Ունչս առնել. Սղ. ՟Բ 4։ ՟Լ՟Դ 16. ՟Ա. Եզր. ՟Ա 51. եւ այլն։ Կամ Ծաղր առնել, խաղ առնել, այպն առնել. (Առակ. ՟Լ. 17։ Յոբ. ՟Ե 22։ ՟Լ՟Թ 22։ Առակ. ՟Ի՟Է 7։ Յուդ. 18։ Առնու անխտիր խնդիր հյց. եւ պարառ.)


Արհաւիրք, աւրաց

s.

fright, terrour, great and sudden fear, dread, consternation, shock.

· Calfa

NBHL (1)

Արհաւրօք մահու պակուցեալս։ Արհաւրօք զարհուրեալ զարթնում։ Յարհաւրաց գիշերայնոց. (Նար. ՟Ի՟Ա. ՟Հ՟Ա. ՟Հ՟Է։)


Արձակ, աց

adj.

free, loose, untied;
open, unsealed;
vast, spacious;
ample;
licentious, rash, dissolute, debauched, unbridled;
prosaic;
— բան, prose;
— համարձակ, boldly, frankly;
— —, freely.

· Calfa

NBHL (1)

ἁνείμενος, ἁνεώγμενος, ἅφετως , ἁπόλυτος, μαλακός եւ այլն. solutus, dimissus, absolutus, liber, mollis եւ այլն. (ի Առ Ձիգ. առձգեալ) Լոյծ, եւ լուծեալ. որպէս Անկապ թողեալ, ազատ. թոյլ. կակուղ. չէօզիւք, մահլուլ.


Արձակեմ, եցի

va.

to untie, to loosen, to detach, to break;
to unchain, to slacken;
to unpack, to unfold;
to unload, to deliver;
to dispatch, to expedite, to send;
to release, to let go;
to relax;
to throw, to thrust, to fling, to shoot;
to discharge, to disband, to dismiss;
— ի մեղաց, to absolve;
— քարինս պարսատկաւ, to sling;
ձայն —, to scream, to cry;
աչս —, to ogle, to cast eyes on;
— ճառագայթս, to cast a brilliancy, to shine;
բոցս, կայծակունս —, to sparkle;
կիցս —, to fling, to yerk;
նետս —, to draw the bow;
հրացան —, to let off a gun;
հրետ —, to fire a cannon;
— զկին, to divorce;
— զատեան, to dismiss the session;
— զոք, to dismiss a person;
փուք —, to fart, to break wind.

· Calfa

NBHL (2)

Արձակէ զկապեալս տէր։ Արձակել զորդիս մահապարտաց։ Զոր արձակեսցես կամ արձակիցէք յերկրի, եղիցի արձակեալ յերկինս։ Արձակեցէ՛ք, եւ արձակիցիք։ Արձակէ զեզն իւր կամ զէշ ի մսրոյ։ Արձակել ի կապանաց անտի։ Արձակել զկին։ Կապեա՞լ ես ի կին, մի՛ խնդրեր արձակել. արձակեա՞լ ես ի կնոջէ, մի՛ խնդրեր կին։ Եղէց արձակեալ ի հոգւոյս։ Արձակեա՛ զիս ի վշտաց իմոց ի տեղին յաւիտենից։ Արձակել զզօրսն յիւրաքանչիւր տեղիս։ Զանմեղս դատապարտէիր, եւ զվնասակարս արձակէիր. եւ այլն։

Ի յարձակել մահուզհոգիս, եւ ի կապել քո վերըստին. (Յիսուս որդի.։)


Արձանացուցանեմ, ուցի

va.

to convert into a statue;
to raise, to erect;
to establish;
to exhibit, to represent;
to inscribe, to write;
to register, to record.

· Calfa

NBHL (1)

Արձանացոյց զմահ. (Զքր. կթ.։)


Արմատ, ոց

s.

root;
stump;
trunk, stem;
source, origin, cause;
—ս առնուլ, արձակել, to take root.

· Calfa

NBHL (1)

Ծածկեցաւ մարմինն աստուածութեամբն, եւ ներկաւ անմահ արմատովն. (Սեբեր. ՟Զ։)


Արուագէտ, գիտաց

adj. s. sodomite.

· Calfa

NBHL (1)

Արուագետքն մահու մեռցին. (Նախ. ղեւտ.։)


Արուեստաւորեմ, եցի

va.

to make with art;
to invent, to find.

· Calfa

NBHL (1)

Յանակնկալն ժամու արուեստաւորեսցես փրկութիւն։ Որք զմահացուցանելն միշտ արուեստաւորեն. (Նար. ՟Հ՟Դ. եւ ՟Ծ՟Ա։)


Արտաշիկագոյն

adj.

very or more ardent, much inflamed.

· Calfa

NBHL (1)

Իբրեւ արտաշիկագոյն լինէին (երկաթի) մահիճքն. (Ճ. ՟Ա.։)


Արտասահմանութիւն, ութեան

s.

cf. Աքսոր.

· Calfa

NBHL (1)

Փոխանակ մահու զարտասահմանութիւն ի վերայ քահանայականացան հասուցանէր. (Սոկր.։)


Արտաքոյ

prep. adv. out, abroad;
outwardly, outward, externally;
— քաղաքին, out of town;
— ժամու, beyond the hour.

· Calfa

NBHL (1)

Զոր օրինակ եւ ոչ զերկայնակեաց կենդանիսն ասէ ոք անմահս, եւ սակայն նոքա բազում ժամանակս կան արտաքոյ մահուան. (Ոսկ. յհ. Բ. 53։)


Արտաքուստ

adv.

out, outwardly, externally;
սուգն — միայն է, mourning is merely outward shown.

· Calfa

NBHL (1)

Արտաքուստ ժառանգեաց զիս սուր, որպէս եւ մահ ի ներքուստ։ Պատերազմ սորոյ արտաքուստ, եւ սով եւ մահ ի ներքուստ։ Ոչինչ արտաքուստ ի մարդ մտեալ.եւ այլն։


Արտաքս

adv.

out, outwardly.

· Calfa

NBHL (1)

Ի տանն րախաբու կեանք ժամանակեան, եւ արտաքս քան զնա մահ ժամանակեան. Իսկ յեկեղեցւոջ գոն կեանք յաւիտենից, եւ արտաքս քան զնա դարձեալ մահն յաւիտենից. (Եփր. յես.։)